Διαστάσεις υπαρξιακής… πρόκλησης έχουν λάβει για τους εφήβους οι Πανελλήνιες Εξετάσεις… Τι συμβαίνει όμως όταν οι κόποι τους δεν ανταμείβονται; Πώς μπορούν να διαχειριστούν την αποτυχία χωρίς να εξουθενωθούν ψυχικά; Ο καθηγητής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου, μέσα από την επιστημονική του τεκμηρίωση και εμπειρία, μάς καθοδηγεί σε μια ψύχραιμη και βαθιά προσέγγιση του φαινομένου.
Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου, Καθηγητής Ψυχολογίας ΕΚΠΑ
Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου
Βήμα 1: Συναισθηματική αποδοχή
Η διαχείριση της αποτυχίας ξεκινά με την αποδοχή των συναισθημάτων που αυτή επιφέρει. Ο καθηγητής τονίζει:
«Η απογοήτευση, η ματαίωση, η ντροπή και ο θυμός συνιστούν αναμενόμενες αντιδράσεις. Η συναισθηματική αποδοχή και η ενσυναίσθηση εκ μέρους γονέων και εκπαιδευτικών συμβάλλουν στη δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου, μέσα στο οποίο ο έφηβος μπορεί να επεξεργαστεί την εμπειρία του και να αποφύγει την εσωτερίκευση του βιώματος του ως ένδειξη προσωπικής ανεπάρκειας».
Η ψυχολογική ασφάλεια ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα και λειτουργεί προστατευτικά έναντι του άγχους, των κρίσεων και της διαχείρισης τραυματικών γεγονότων. Η αναγνώριση αυτών των συναισθημάτων αποτρέπει την εσωτερίκευση του βιώματος ως ένδειξη προσωπικής ανεπάρκειας.
Βήμα 2: Η νοοτροπία της ανάπτυξης
Η αποτυχία μπορεί να μετατραπεί σε εφαλτήριο προσωπικής ενδυνάμωσης, αν πλαισιωθεί σωστά. Σύμφωνα με τον καθηγητή του ΕΚΠΑ, Αλέξανδρο – Σταμάτιο Αντωνίου σημαντικός παράγοντας είναι η νοοτροπία ανάπτυξης (growth mindset), δηλαδή η αντίληψη ότι οι ικανότητες μπορούν να εξελιχθούν μέσω της προσπάθειας.
«Οι μαθητές που διαθέτουν νοοτροπία ανάπτυξης αντιλαμβάνονται την αποτυχία ως ευκαιρία μάθησης και ανατροφοδότησης. Η αποτυχία σε αυτό το πλαίσιο δεν θεωρείται ένδειξη έλλειψης ταλέντου, αλλά σημαντική πληροφορία για την περιοχή η οποία χρήζει βελτίωσης».
Αντίθετα, η νοοτροπία του προκαθορισμένου πλαισίου (fixed mindset), βάσει της οποίας οι μαθητές πιστεύουν ότι οι δυνατότητές τους είναι προκαθορισμένες και αμετάβλητες από την προσπάθεια, έχει άμεση σύνδεση με το αυξημένο άγχος στις εξετάσεις, τον φόβο αποτυχίας και την αποφυγή προκλήσεων.
Βήμα 3: Ρεαλιστική αξιολόγηση
Η «καταστροφολογία» και η νοοτροπία του «όλα ή τίποτα» είναι κοινές σε εφήβους που βιώνουν αποτυχία. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ψυχολογίας:
«Οι έφηβοι συχνά υιοθετούν δυσλειτουργικά σχήματα σκέψης, όπως η καταστροφολογία (“δεν πέρασα σε κάποιο Τμήμα, άρα η ζωή μου τελείωσε”) ή η διπολική σκέψη (“είμαι είτε επιτυχημένος /αποτυχημένος”). Η ενίσχυση της ρεαλιστικής αξιολόγησης και η αναζήτηση εναλλακτικών σεναρίων ζωής μπορούν να προσφέρουν στον νέο άτομο νέα προοπτική και ελπίδα».
Βήμα 4: Ο ρόλος της οικογένειας και η άνευ όρων αποδοχή
Ο ρόλος της οικογένειας θεωρείται κρίσιμος, όχι μόνο ως πηγή συναισθηματικής υποστήριξης, αλλά και ως φορέας αξιών και προσδοκιών. Γονείς που εστιάζουν αποκλειστικά στην επιτυχία, συχνά ενισχύουν άθελά τους την αντίληψη ότι η αξία του παιδιού εξαρτάται από τις επιδόσεις του.
«Η προώθηση της άνευ όρων αποδοχής και η αναγνώριση της προσπάθειας ανεξαρτήτως αποτελέσματος συμβάλλουν στην εδραίωση ενός ισχυρού αισθήματος εσωτερικής αξίας, το οποίο λειτουργεί ως αντίβαρο έναντι της όποιας αποτυχίας», αναφέρει ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου.
Βήμα 5: Αναζήτηση επαγγελματικής ψυχολογικής στήριξης
Όταν τα συμπτώματα της αποτυχίας είναι έντονα ή παρατεταμένα, είναι απαραίτητη η παρέμβαση ειδικών. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητά της στη μείωση του άγχους και στην αποκατάσταση της αυτοεκτίμησης.
Παράλληλα, η επαγγελματική συμβουλευτική βοηθά τους μαθητές να επαναχαρτογραφήσουν τη σταδιοδρομία τους και να δουν τη ζωή τους ως ένα σύνολο εναλλακτικών δυνατοτήτων, σύμφωνα με τον καθητή Ψυχολογίας:
«Η επαγγελματική συμβουλευτική και ο επαγγελματικός αναπροσανατολισμός παρέχουν στον έφηβο τη δυνατότητα να χαρτογραφήσει εναλλακτικά μονοπάτια, ανακτώντας τον έλεγχο της πορείας του, ενισχύοντας την αίσθηση προοπτικής».
Βήμα 6: H αποτυχία ως ευκαιρία εξέλιξης
Η αποτυχία, αν και επώδυνη, μπορεί να αποτελέσει αφορμή για αυτογνωσία, ενίσχυση της ανθεκτικότητας και αναπλαισίωση στόχων.
«Η αποτυχία στις Πανελλήνιες Εξετάσεις, αν και συχνά βιώνεται ως αδιέξοδο, είναι δυνατόν να αποτελέσει ευκαιρία για επίτευξη υψηλότερων επιπέδων αυτογνωσίας, αναστοχασμού και προσωπικής ενδυνάμωσης», αναφέρει ο καθηγητής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, Αλέξανδρος – Σταμάτιος Αντωνίου.
Το ζητούμενο δεν είναι η αποφυγή της αποτυχίας, αλλά η καλλιέργεια της ψυχικής ανθεκτικότητας και της αυτοεκτίμησης που επιτρέπουν στους νέους να προχωρήσουν, να αναδομήσουν τα όνειρά τους και να αντέχουν στα χτυπήματα της ζωής.
Πηγή: CNN Greece
