Την εκλογή του Ντοναλντ Τραμπ σχολίασε με άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Real News ο Ομότιμος Καθηγητής του ΕΚΠΑ Παναγιώτης Ε. Πατράκης. Ειδικότερα το άρθρο αναφέρει τα εξής:
Η εκλογή Τραμπ μας φέρνει σε μια νέα εποχή σε όλα τα επίπεδα: στο κοινωνικό, στο πολιτικό και στο οικονομικό. Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, στη Δύση, στον κόσμο. Αναμφισβήτητα είναι μια στιγμή της πολιτικής που θα έχει επιπτώσεις στην καθημερινή μας ζωή αλλά και στις διακρατικές σχέσεις και στην εξέλιξη του κόσμου. Δεν είναι μεταβολές που έχουν ένα μοναδικό πρόσημο, θετικό ή αρνητικό. Σίγουρα όμως είναι αλλαγές που μεταβάλλουν την κατάσταση των πραγμάτων όπως τη γνωρίζαμε. Αυτό εξάλλου είναι και το πολιτικό μήνυμα των Αμερικανών ψηφοφόρων όσον και αν οι αναλυτές, αλλά και αυτοί που συμμετέχουν στη διαμόρφωση πολιτικής, δεν είναι ευχαριστημένοι με τον όγκο των νέων δεδομένων που πρέπει να επαναξιολογήσουν.
Βεβαίως πρέπει να δούμε τι από όλα αυτά, που έχουν συμπεριληφθεί στις προεκλογικές εξαγγελίες του Τραμπ, θα εφαρμοστεί. Στην περίπτωση αυτή θα υπάρξει άλλος ένας νέος γύρος διαπιστώσεων και αναλύσεων για να δούμε τις πραγματικές επιπτώσεις που θα έχουν οι πολιτικές αυτές, οπότε ίσως προκύψουν αποτελέσματα που μπορεί να οδηγήσουν σε πλήρη ανατροπή των όσων είναι γνωστά μέχρι σήμερα πολιτική Τραμπ.
Ένα καλό παράδειγμα είναι οι υποσχόμενες φορολογικές μειώσεις σε φυσικά και νομικά πρόσωπα. Είναι πιθανόν ότι θα επεκτείνει τις φορολογικές απαλλαγές που ο ίδιος έχει εισηγηθεί (ενώ ήταν Πρόεδρος) αλλά λήγουν το 2025. Επιπρόσθετα, προτίθεται να τις εμβαθύνει με μείωση του αριθμού των κλιμακίων της φορολογικής κλίμακας, διπλασιασμό της τυπικής έκπτωσης φόρου, κατάργηση φόρων κληρονομιάς κ.τ.λ. Γενναιότερες είναι οι εκπτώσεις σε επιχειρήσεις με τη μείωση του φορολογικού συντελεστή από ένα επίπεδο που είναι από τα υψηλότερα του κόσμου σε ένα από τα χαμηλότερα του κόσμου (15%).
Όμως, αυτές οι προτεινόμενες αλλαγές προφανώς αυξάνουν τα ελλείμματα και το χρέος στον βαθμό που δεν θα αντισταθμιστούν από άλλες πολιτικές: αυτές μπορεί να είναι η αναζήτηση άλλων πηγών δημοσίων εσόδων, όπως π.χ. είναι η δασμοί, οι πρόσθετοι φόροι για εξωχώριες διακρατήσεις κεφαλαίων, ή η μείωση των δημοσίων δαπανών, όπως π.χ. στρατιωτικές δαπάνες, ή η μείωση των δημοσίων καταναλωτικών δαπανών, όπως δημόσιες προσλήψεις, μισθοί, συντάξεις, περίθαλψη κ.τ.λ.
Έτσι το παραπάνω σχέδιο μπορεί να φαίνεται συνεπές, αλλά εδώ υπάρχουν δύο θέματα: Ενώ είναι σαφές, εύκολο και αποτελεσματικό το μέρος των περικοπών, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα είναι το ίδιο αποτελεσματικό και χωρίς παράπλευρες επιπτώσεις το μέρος των αντισταθμιστικών πολιτικών. Αυτό μπορεί να συμβαίνει διότι οι πρωταγωνιστές της οικονομίας θα προτιμήσουν να κρατήσουν τα θετικά γι’ αυτούς και να μην συνεργαστούν ή να βρουν τρόπους να διαφύγουν από τα αρνητικά.
Το δεύτερο θέμα είναι ότι οι νέες πολιτικές έχουν σοβαρές παράπλευρες επιπτώσεις: Έχουν θετικές, οι οποίες θεωρητικά είναι η διοχέτευση των πλεονασμάτων και των κερδών στην ανάπτυξη της απασχόλησης και των επενδύσεων, και αρνητικές που είναι η αύξηση των δασμών. Στις παράπλευρές απώλειες συμπεριλαμβάνονται η αύξηση των εσωτερικών τιμών και η αύξηση των προστατευτικών τοίχων σε όλον τον κόσμο αφού οι εμπορικοί εταίροι της Αμερικής θα απαντήσουν με τον ίδιο τρόπο. Θα επανέλθουμε στα γεωστρατηγικά ζητήματα που μπορεί να πυροδοτηθούν από το κύμα του προστατευστισμού και ας μείνουμε προς το παρόν στις οικονομικές επιπτώσεις των προτάσεων αυτών.
Το τελικό αποτέλεσμα της αύξησης των δασμών έχει αβέβαιη κατάληξη εάν η αύξηση των δασμών μειώσει τους όγκους του εμπορίου ή οδηγήσει τους Αμερικανούς να καταναλώνουν λιγότερα εισαγόμενα προϊόντα. Το τελευταίο είναι καλό για το ισοζύγιο πληρωμών των ΗΠΑ και την αμερικανική παραγωγή ίσως, αλλά αφήνει ανοικτό το ζήτημα του αποτελέσματος αντισταθμιστικών πολιτικών, αφού η μείωση των φορολογικών συντελεστών δεν οδηγεί το σύστημα σε κατάσταση μηδενικού αποτελέσματος.
Άρα, εξάγεται το συμπέρασμα πως το αποτέλεσμα είναι αβέβαιο σε όρους δημοσιονομικών ελλειμάτων. Αλλά υπάρχει και κάτι περισσότερο. Αυτά που περιγράφουμε παραπάνω δεν πραγματοποιούνται όπως τα περιγράφουμε στο χαρτί. Θέλουν χρόνο και έχουν διαφορετικές χρονικές καθυστερήσεις στην εφαρμογή τους, αφού οι άνθρωποι παίρνουν τις αποφάσεις και διαφορετικά συστήματα τις εκτελούν.
Υπάρχει ασφαλιστική δικλείδα στις παραπάνω πολιτικές εάν ενεργοποιηθούν οι παραπάνω δυσκολίες ή συμβούν αστοχίες; Βεβαίως. Η αύξηση του χρέους, που θα καλύψει όλα τα ελλείμματα και θεωρητικά θα οδηγήσει σε αύξηση του κόστους δανεισμού, ανεξαρτήτως του ότι η Fed υπό τον φόβο της αύξηση της αβεβαιότητας μείωσε τα επιτόκιά της. Ουσιαστικά δηλαδή οι επόμενες γενιές θα κληθούν να πληρώσουν για την εφαρμογή των πολιτικών αυτών που θα βελτιώσουν την ευημερία των παρόντων γενεών.
Και εδώ ερχόμαστε στα δύο βασικά χαρακτηριστικά της νέας εποχής του Τραμπ: α) Υπάρχουν πολιτικές που στηρίζονται στην επιβάρυνση του μέλλοντος σε σχέση με το παρόν. Αυτό είναι κάτι που μπορεί να το κάνει κάποιος (έκτακτες καταστάσεις, covid, πόλεμοι κ.τ.λ.) αλλά σε λελογισμένο βαθμό και αν υπάρχουν σοβαροί λόγοι. β) Υπάρχουν πολιτικές που θα «επιβαρύνουν τους γείτονες» και αυτό συνήθως πυροδοτεί αντιδράσεις που μπορεί να έχουν εφαρμογή όχι μόνο στο οικονομικό πεδίο, αλλά μπορεί να φθάσουν μέχρι το γεωστρατηγικό (ΝΑΤΟ, Ταϊβάν, Κίνα κ.τ.λ.).
Όταν όμως αναφερόμαστε στις ΗΠΑ, αναφερόμαστε σε όλον τον κόσμο. Προς το παρόν να δεχτούμε ότι η αβεβαιότητα πολιτικής έχει αυξηθεί σημαντικά.
Πρώτη δημοσίευση: εφημερίδα Real News, 10 Νοεμβρίου 2024
