Η Διεπιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων και Κρίσεων του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) διεξάγει συστηματική έρευνα στα ρέματα και το ανάγλυφο της Άνω Γλυφάδας, με στόχο την κατανόηση των αιτίων της πλημμύρας και την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεών της.
Για το σκοπό αυτό, η Καθηγήτρια Νίκη Ευελπίδου και ο συνεργάτης της Ευάγγελος Σπύρου πραγματοποιούν αυτοψίες και μετρήσεις στην περιοχή, ενώ θα ακολουθήσουν και άλλες αποστολές για την ολοκληρωμένη καταγραφή του φαινομένου.
Προκαταρκτικά ευρήματα
Η Άνω Γλυφάδα, όπως και το λεκανοπέδιο της Αθήνας, είναι κτισμένη πάνω σε αλλουβιακή πεδιάδα, αποτέλεσμα της απόθεσης φερτών υλικών από διαδοχικές πλημμύρες. Η πλημμύρα στην περιοχή αποτελεί επομένως μια φυσική διεργασία.
Άποψη της αλλουβιακής πεδιάδας της Γλυφάδας και τμήματος του λεκανοπεδίου Αθηνών
Η Γλυφάδα έχει έντονο υδρογραφικό δίκτυο και αποστραγγίζεται από αρκετά σημαντικά ρέματα, τα οποία έχουν σχηματίσει κοιλάδες με μεγάλο βάθος και πλάτος.
Παράδειγμα έντονης ανάπτυξης υδρογραφικού δικτύου στην Γλυφάδα.
Μεγάλου βάθους κοιλάδα σχήματος V ενός από τα βασικά ρέματα της Γλυφάδας.
Τα υδατορρεύματα διαβρώνουν την ορεινή περιοχή, μεταφέρουν ιζήματα και πετρώματα και τα αποθέτουν σε χαμηλότερα υψόμετρα, δημιουργώντας αλλουβιακές πεδιάδες και ριπίδια, σχηματισμούς σε μορφή «βεντάλιας» που συγκεντρώνουν τα φερτά υλικά και αποτελούν τις πρώτες περιοχές που πλημμυρίζουν. Στην Άνω Γλυφάδα, τα ρέματα έχουν υψηλό δυναμικό διάβρωσης και μεταφοράς στερεών, λόγω των πετρωμάτων, των κλίσεων των πρανών και της απογύμνωσης του Υμηττού μετά τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές.
Σημάδια έντονης διάβρωσης στην κοίτη ενός από τα ρέματα της Γλυφάδας, πριν την πλημμύρα της 21ης.
Δορυφορική εικόνα του ρέματος που καταλήγει στην οδό Λόρδου Βύρωνος (απεικονίζεται με κυανή γραμμή), καθώς και του αλλουβιακού ριπιδίου που έχει σχηματίσει (με ροζ σκιαγράφηση).
Σήμερα, πολλά ρέματα έχουν μετατραπεί σε δρόμους (π.χ. Κωνσταντίνου Αθανάτου, Ανθέων/Μετσόβου, Κυρίλλου και Μεθοδίου, Σερρών), στους οποίους και συγκεντρώθηκαν φερτά υλικά τριών τύπων: α) από τη διάβρωση του ορεινού όγκου, β) από αντικείμενα παρασυρμένα κατά τη ροή (π.χ. κάδους και αυτοκίνητα), και γ) από παράνομα απορρίμματα ανθρωπογενούς προέλευσης.
Ρέμα ακριβώς στο σημείο όπου ξεκινά ο χωματόδρομος που καταλήγει στην συνέχεια στον κεντρικό δρόμο Ανθέων/Μετσόβου.
Η καταιγίδα της 21ης Ιανουαρίου προκάλεσε βροχόπτωση περίπου 140 χιλιοστών μέσα σε λίγες ώρες, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 30–40% της ετήσιας βροχόπτωσης, με αποτέλεσμα έντονη διάβρωση και μεταφορά υλικού προς την κατοικημένη περιοχή. Οι εικόνες πριν και μετά την πλημμύρα δείχνουν την έκταση των μετακινήσεων υλικού και των επιπτώσεων στους δρόμους.
(α)
(β)
Φωτογραφία από το ίδιο σημείο ενός από τα ρέματα της Γλυφάδας (α) πριν και (β) μετά την πλημμύρα.
Σύμφωνα με επιτόπιες μετρήσεις του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος, και θεωρώντας μία στενή διατομή (λωρίδα) μήκους μισού μέτρου, ο συνολικός όγκος που αποσπάσθηκε μόνο σε αυτήν την θέση ανέρχεται σε 8,3 m³.
Μακροχρόνιες λύσεις και πρόληψη
Χωρίς αντιπλημμυρικά έργα, τα φαινόμενα αυτά, που εμφανίζουν αυξητική τάση τις τελευταίες δεκαετίες, θα προκαλούν ολοένα μεγαλύτερα προβλήματα. Οι λύσεις που αγνοούν τους φυσικούς νόμους, όπως τα φράγματα, είναι προσωρινές και απαιτούν συνεχή συντήρηση με υψηλό κόστος.
Βιώσιμες λύσεις περιλαμβάνουν:
• Καθαρισμό ρεμάτων από απορρίμματα και μπάζα.
• Δενδροφύτευση των πρανών για μείωση της στερεοπαροχής.
• Μετατροπή δρόμων και πεζοδρομίων σε υδροπερατά, όπως προτάθηκε 15 χρόνια πριν από το ευρωπαϊκό έργο Smartest (Smart Resilience Technology, Systems and Tools), με επιστημονική υπεύθυνη για την Ελλάδα την Καθηγήτρια Νίκη Ευελπίδου, μέλος της ΔΕΔΚΚ. Η λύση αυτή εφαρμόζεται συστηματικά σε πολλές πόλεις του εξωτερικού (Βερολίνο, Αμβέρσα, Άμστερνταμ, Κοπεγχάγη).
• Δημιουργία μικρών λιμνών και δεξαμενών στο αστικό τοπίο για αύξηση της κατείσδυσης νερού στο υπέδαφος και μείωση της επιφανειακής ροής.
Η ορθή διαχείριση των πόλεων πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη φυσική ροή του νερού από την αρχή του πολεοδομικού σχεδιασμού. Ακόμη και εκ των υστέρων, είναι σημαντικό το υδρογραφικό δίκτυο να ενσωματωθεί στον πολεοδομικό ιστό, όπως γίνεται σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις.
Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση πολιτών
Η κοινωνία πρέπει να μάθει να ζει με τις πλημμύρες, καθώς δεν μπορούν να εξαλειφθούν. Η συστηματική εκπαίδευση περιλαμβάνει βασικά μέτρα προστασίας, όπως η αποφυγή διασχίσεων πλημμυρισμένων δρόμων και η κατανόηση των φυσικών ρεμάτων και της δυναμικής τους. Η γνώση αυτή είναι κρίσιμη για την ασφάλεια των πολιτών και τη μείωση των ζημιών σε μελλοντικά φαινόμενα.
