Επιστημονική Ημερίδα στο ΕΚΠΑ: «Προς μια αντιρρόπηση της ΤΝ: Η φαντασία ως εναλλακτική;» Καθιέρωση Παγκόσμιας Ημέρας Φαντασίας

Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στις 29 Απριλίου 2026, στο κατάμεστο αμφιθέατρο «Ιωάννης Δρακόπουλος» του ΕΚΠΑ, η επιστημονική ημερίδα υπό την αιγίδα του Συνδέσμου Εκδοτών Βιβλίου με τίτλο: «Προς μια αντιρρόπηση της ΤΝ: Η φαντασία ως εναλλακτική;». Η ημερίδα διοργανώθηκε από το Επιστημονικό Ινστιτούτο Συμπερίληψης, Πολιτειότητας και Ψυχικής Υγείας του ΕΚΠΑ και το Εργαστήριο Κοινωνικής και Οργανωσιακής Ψυχολογίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης. Η διεπιστημονική εκδήλωση έθεσε στο επίκεντρο τον ρόλο της φαντασίας στην εκπαίδευση, την τέχνη, την καθημερινότητα, αλλά και το σύγχρονο διάλογο σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η φαντασία και ο οραματισμός, από την απαρχή της ανθρωπότητας, αποτέλεσαν κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη, την τεχνολογία και τον πολιτισμό, ανεξαρτήτως επιστημονικού ή επαγγελματικού πεδίου.

Η ημερομηνία της 29ης Απριλίου προτάθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα Φαντασίας, με ή χωρίς Τεχνητή Νοημοσύνη, αναδεικνύοντας τη φαντασία και τον οραματισμό ως θεμελιώδεις δυνάμεις της ανθρώπινης εξέλιξης, της δημιουργικότητας, της επιστήμης, της τεχνολογίας, του πολιτισμού και της εκπαίδευσης. Μάλιστα, η συγκεκριμένη ημερομηνία επελέγη βάσει του σχετικού χωρίου (429) στο οποίο ο Αριστοτέλης αναφέρεται στη φαντασία στο έργο του Περί Ψυχής (Γ’3, 429^α).

Στην εκδήλωση χαιρετισμό απηύθυναν ο Υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού κ. Κώστας Βλάσης, ο καθηγητής Αχιλλέας Χαλδαιάκης, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ, η κ. Ευαγγελία Χύτη, Γενική Γραμματέας του Συνδέσμου Εκδοτών Βιβλίου, ο κ. Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Πρόεδρος του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου – Ελληνικού Τμήματος της IBBY, καθώς και η κ. Άννα Βασιλειάδη, Πρόεδρος του Σωματείου «Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά». Επίσης, χαιρετισμό απηύθυναν ο κ. Προκόπης Μανωλάκος, Περιφερειακός Επόπτης Ποιότητας Εκπαίδευσης ΠΔΕ Αττικής και ο κ. Παναγιώτης Πρεζεράκος, Πρόεδρος του Τμήματος Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Ιδιαίτερα τιμητική ήταν η παρέμβαση του διακεκριμένου συγγραφέα κ. Ευγένιου Τριβιζά, ο οποίος, με τον δικό του μοναδικό λογοτεχνικό και ευρηματικό τρόπο, ανέδειξε τη σχέση ανάμεσα στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τη φαντασία. Στην τοποθέτησή του υπογράμμισε ότι η φαντασία δεν βρίσκεται κατ’ ανάγκην σε αντιπαράθεση με την ΤΝ, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως δημιουργική δύναμη νοηματοδότησης, κριτικής σκέψης και ανθρώπινης έκφρασης σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται τεχνολογικά.

Την οργανωτική επιτροπή της ημερίδας συντόνισαν ο Καθηγητής Ψυχολογίας Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου, η Σχολική Σύμβουλος Ζωή Κρόκου και η Εκδότρια-εικονογράφος Λιάνα Δανεζάκη. Μέσα από τις εισηγήσεις των ομιλητών/τριών αναδείχθηκε ο καθοριστικός ρόλος της φαντασίας στην πνευματική, ηθική, ψυχοσυναισθηματική και αισθητική ανάπτυξη των νέων, καθώς και η σημασία της στην εκπαιδευτική διαδικασία. Τονίστηκε ότι η φαντασία, όταν συνδυάζεται με την ψυχική καλλιέργεια, την παιδεία και την κριτική σκέψη, μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση δημιουργικών, υπεύθυνων και κοινωνικά ευαίσθητων πολιτών.

Ο καθηγητής Αλέξανδρος -Σταμάτιος Αντωνίου, ως ο κεντρικός ομιλητής, επιχείρησε μια εννοιολογική προσέγγιση της φαντασίας από την αρχαιότητα έως τη νεότερη και σύγχρονη σκέψη. Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, στον Καντ και στον Λακάν, οριοθετώντας την έννοια της φαντασίας μέσα στον χρόνο και προσεγγίζοντάς την από διαφορετικές φιλοσοφικές και ψυχολογικές οπτικές.

Η κ. Λιάνα Δανεζάκη ανέδειξε την αναγκαιότητα της επίσημης καθιέρωσης της Ημέρας Φαντασίας, εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους προτείνεται η ημερομηνία της 29ης Απριλίου. Στη συνέχεια, η δημοσιογράφος κ. Μάγδα Τσέγκου προέβη σε έναν πρωτότυπο διάλογο με chatbot, με στόχο να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη προσεγγίζει το ζήτημα της φαντασίας.

Διαχρονικά, από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη έως τον Καντ, η φαντασία αποτέλεσε βασικό στοιχείο μετασχηματισμού και αναγέννησης κοινωνιών και πολιτισμών. Στη σύγχρονη εποχή, η έκρηξη της επιστήμης και της τεχνολογίας ανοίγει νέους ορίζοντες, οι οποίοι μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά σε ποιοτικότερη διαβίωση και σε ουσιαστικότερες ανθρώπινες σχέσεις, υπό την προϋπόθεση ότι η τεχνολογική πρόοδος θα συνδεθεί με ανθρωπιστικές αξίες, δημιουργικότητα και κοινωνική ευθύνη.

Στην ημερίδα συμμετείχαν καταξιωμένοι επιστήμονες από τον χώρο της εκπαίδευσης, της ιατρικής επιστήμης, της ψυχικής υγείας, της παιδαγωγικής και της ειδικής αγωγής, σχολικοί σύμβουλοι, καθώς και επιστημονικοί συνεργάτες του ΕΚΠΑ και άλλων πανεπιστημίων. Οι εισηγήσεις τους φώτισαν πτυχές της σχέσης ανάμεσα στην Τεχνητή Νοημοσύνη, τη γενική και ειδική εκπαίδευση, τη δημιουργικότητα, τη συμπερίληψη και την ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου.

Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με την παρουσία και την τελική εισήγηση της κ. Κάρμεν Ρουγγέρη, σκηνοθέτη, ηθοποιού και συγγραφέως, η οποία μοιράστηκε πολύτιμες εμπειρίες από τη μακρόχρονη πορεία της στο παιδικό θέατρο. Η κ. Ρουγγέρη ανέδειξε τη σπουδαιότητα του θεάτρου και της θεατρικής αγωγής ως πεδίων καλλιέργειας της φαντασίας, της έκφρασης και της συμμετοχής, με ιδιαίτερη αναφορά σε παραστάσεις και δράσεις στις οποίες συμμετέχουν παιδιά, συμπεριλαμβανομένων και παιδιών με αναπηρία.

Όπως επισημάνθηκε, η περαιτέρω καλλιέργεια της φαντασίας και του οραματισμού στην εκπαίδευση και στην τέχνη αποτελεί ζητούμενο μείζονος σημασίας. Παράλληλα, συζητήθηκε η δυνατότητα αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης ως εργαλείου ουσιαστικής υποστήριξης της ειδικής αγωγής, της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και της ενδυνάμωσης μαθητών/τριών με διαφορετικές ανάγκες και δυνατότητες.

Σε μια εποχή ραγδαίων τεχνολογικών αλλαγών, η ημερίδα ανέδειξε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο, όμως η ανθρώπινη φαντασία παραμένει εκείνη που θέτει ερωτήματα, δημιουργεί αξίες, οραματίζεται το διαφορετικό και δίνει ανθρώπινο περιεχόμενο στη γνώση. Για τον λόγο αυτό, η εκπαίδευση του μέλλοντος οφείλει να μην περιορίζεται στην τεχνολογική επάρκεια, αλλά να επενδύει εξίσου στη δημιουργικότητα, στην ηθική σκέψη, στην ενσυναίσθηση, στην αισθητική καλλιέργεια και στην ψυχική ανάπτυξη των παιδιών.

Η επιστημονική ημερίδα αποτέλεσε έναν γόνιμο διεπιστημονικό διάλογο για τη θέση της φαντασίας στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ανέδειξε την ανάγκη διαρκούς σύνδεσης της τεχνολογικής εξέλιξης με την παιδεία, την τέχνη, τη δημιουργικότητα, την ψυχική καλλιέργεια, τη συμπερίληψη και τις ανθρωπιστικές αξίες. Οι συμμετέχοντες εξέφρασαν την προσδοκία οι δράσεις αυτές να συνεχιστούν και να ενισχύσουν περαιτέρω τη σημαντική πρωτοβουλία για την καθιέρωση της 29ης Απριλίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Φαντασίας, αναγνωρίζοντας τη φαντασία ως βασικό πυλώνα ανθρώπινης προόδου, κοινωνικής συνοχής και δημιουργικής συνύπαρξης με τις νέες τεχνολογίες.

\