«Με όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ ο ρόλος των ευρωπαϊκών ΑΕΙ ενισχύεται»

Η ατζέντα και η στρατηγική 54 κορυφαίων πανεπιστημίων της Ευρώπης (UNICA), οι «ηγέτες» των οποίων συνεδρίαζαν στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών επί τρεις ημέρες – Στα 100 καλύτερα του κόσμου το ΕΚΠΑ

Η Ευρώπη συνδέει τις βαθιές ακαδημαϊκές «ρίζες» της γύρω από νέες διαδρομές και χαράσσει πλέον έναν νέο «χάρτη» της ανώτατης εκπαίδευσης στις χώρες-μέλη της που φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο για την ελεύθερη έκφραση και έρευνα παγκοσμίως.

Σε αυτό το φόντο, ιδιαίτερη ήταν η σημασία της φετινής γενικής συνέλευσης της περίφημης UNICA που αποτελεί το μεγαλύτερο δίκτυο ευρωπαϊκών ΑΕΙ, η οποία και έγινε στην Αθήνα και στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών το τριήμερο από τις 18 έως 20 του μήνα.

Η φετινή συνάντηση των μελών της UNICA στην Αθήνα εξελίχθηκε μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον γεμάτο ρευστότητα: πανεπιστήμια στις ΗΠΑ αντιμετωπίζουν μαζικές περικοπές, αναστολές προγραμμάτων καθώς και περιορισμούς στις εγγραφές φοιτητών από χώρες που θεωρούνται «υψηλού ρίσκου», ενώ οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η ένταση στα Βαλκάνια και τον Καύκασο εντείνουν την αβεβαιότητα.

Ένα πρώτο στοιχείο που προέκυψε από τη συνομιλία του «Βήματος» με τους εκπροσώπους των ευρωπαϊκών ΑΕΙ στην Αθήνα ήταν η ραγδαία αύξηση των εγγραφών στα πανεπιστήμια της Γηραιάς Ηπείρου από φοιτητές και φοιτήτριες που προέρχονται από την Κίνα.

Η UNICA αποτελεί το ακαδημαϊκό δίκτυο των (54) ΑΕΙ των πρωτευουσών των κρατών-μελών της ΕΕ: διαθέτουν 150.000 άτομα σε επίπεδο προσωπικού και 1.500.000 φοιτητές και φοιτήτριες σε 42 ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Φέτος, δε, η συνάντηση των μελών της συνέπεσε με την 35η επέτειο από την ίδρυση του δικτύου, γεγονός που προσέδωσε χαρακτήρα απολογισμού αλλά και στρατηγικής ανανέωσης.

«Πλέον οι ερωτήσεις για το τι σημαίνει «ανθρώπινο» και «ηθικό» επανέρχονται ως επείγουσες»

«Η συνάντησή μας εδώ στην Αθήνα ήταν χωρισμένη σε δύο μέρη. Το πρώτο, το οποίο ολοκληρώθηκε σήμερα, είχε διοικητικό χαρακτήρα» είπε στο «Βήμα» ο πρόεδρος της UNICA, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου και σύμβουλος του πρωθυπουργού της χώρας για θέματα παιδείας και έρευνας, αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας Σορίν Κοστρέιε.

«Ασχοληθήκαμε με τον προϋπολογισμό και κάναμε τις εκλογές μας, ενώ στην ακαδημαϊκή ενότητα της συνάντησής μας μιλήσαμε για τον ρόλο των ανθρωπιστικών σπουδών στα πανεπιστήμια και τις κοινωνίες μας. Νομίζω ότι είναι κάτι κρίσιμο, καθώς ζούμε σε καιρούς δύσκολους. Υπάρχει ανάγκη για αρχές, για αξίες, που είναι απαραίτητο να παρέχονται από τα πανεπιστήμια – μέσα από τις ανθρωπιστικές και τις κοινωνικές επιστήμες».

Το «ανθρώπινο», το «ηθικό» και ο ρόλος της φιλοσοφίας

Η συζήτηση που έγινε στο ιστορικό κτίριο των Προπυλαίων του Πανεπιστημίου Αθηνών ανέδειξε την αγωνία αλλά και την προσδοκία για μια εκπαίδευση καθολική, καθώς πλέον οι ερωτήσεις για το τι σημαίνει «ανθρώπινο» και «ηθικό» επανέρχονται ως επείγουσες.

Ο ίδιος ο Σορίν Κοστρέιε υπογράμμισε τον ρόλο της φιλοσοφίας στη σύγχρονη εποχή της ΑΙ και είπε ότι «στο δικό μας τμήμα ειδικά έρχονται συχνά ειδικοί στην Τεχνητή Νοημοσύνη αναζητώντας την ηθική στο πλαίσιο της λειτουργίας της, καθώς και για κριτική σκέψη. Να καταλάβουμε αν μπορούμε να μιλάμε για «νοημοσύνη» και τι είδους νοημοσύνη».

«Μπορούμε να την αποκαλούμε «σκέψη»; Ζητήματα όπως η ενσυναίσθηση μπαίνουν στο τραπέζι. Βέβαια, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έχει ενσυναίσθηση· μόνο να την εκδηλώσει μπορεί. Το ίδιο συμβαίνει με την ηθική: μπορεί να προβάλλει την ηθική, αλλά δεν διαθέτει ηθικό συλλογισμό».

Από την πλευρά του ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγητής Γεράσιμος Σιάσος, δήλωσε στην εναρκτήρια ομιλία του ότι «είναι μεγάλη μας χαρά και τιμή, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, να καλωσορίσουμε τους πρυτάνεις και αντιπρυτάνεις από τα πανεπιστήμια όλων των πρωτευουσών της Ευρώπης. Η διοργάνωση αυτή ενισχύει τους δεσμούς των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και αντικατοπτρίζει τη δέσμευσή μας στον διεθνή διάλογο, τη διεπιστημονική συνεργασία και την προώθηση των ανθρωπιστικών αξιών στην ανώτατη εκπαίδευση».

«Η UNICA λειτουργεί ως κόμβος διαλόγου και χάραξης κοινών στρατηγικών μεταξύ των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων»

Ο γενικός γραμματέας της UNICA Λουτσιάνο Σάσο, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης και καθηγητής Φαρμακολογίας, έδωσε μια άλλη προοπτική για το πώς η ΑΙ μπορεί να συμβαδίσει με τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες: «Ενα παράδειγμα χρήσης της στις ανθρωπιστικές επιστήμες αποτελεί η ψηφιοποίηση των μυστικών αρχείων του Βατικανού» είπε.

«Χιλιόμετρα από αρχειακό υλικό, γραμμένο σε γλώσσα δύσκολη και χρονοβόρα στην ανάγνωση από τον άνθρωπο, μπορεί να γίνει με την Τεχνητή Νοημοσύνη αυτόματα, με σάρωση. Επίσης, στο Ερκολάνο (αρχαία ρωμαϊκή πόλη που καταστράφηκε από την ηφαιστειακή έκρηξη του Βεζούβιου) υπάρχει μια βίλα με πάπυρους που έχουν απανθρακωθεί. Αν προσπαθήσεις να τους ανοίξεις, γίνονται στάχτη. Με τη χρήση της ΑΙ μπορούν να σαρωθούν. «Ξετυλίγονται» ψηφιακά και διαβάζονται».

Στον προβληματισμό αυτόν, ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου και πρόεδρος της Κυπριακής Στατιστικής Εταιρείας, καθηγητής Τάσος Χριστοφίδης, αναφέρθηκε στο πόσο η δική του επιστήμη, που θεωρείται από πολλούς καθαρά θετική, είναι απαραίτητη για τις ανθρωπιστικές επιστήμες: «Δεν νοούνται ανθρωπιστικές και κοινωνικές αναλύσεις, έρευνες και συμπεράσματα χωρίς την εντατική χρήση της στατιστικής» είπε χαρακτηριστικά στο «Βήμα».

Το δίκτυο UNICA και οι σκοποί του 

Ποιοι είναι όμως οι στόχοι της UNICA για το επόμενο χρονικό διάστημα; Όπως εξηγεί η αντιπρύτανις του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγήτρια της Λατινικής Φιλολογίας Σοφία Παπαϊωάννου, λειτουργεί ως κόμβος διαλόγου και χάραξης κοινών στρατηγικών μεταξύ των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων.

«Το ΕΚΠΑ βρίσκεται μεταξύ των 100 καλύτερων πανεπιστημίων του κόσμου»

«Οι σκοποί του δικτύου είναι η χάραξη εκπαιδευτικής στρατηγικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ενθάρρυνση κοινών προγραμμάτων σπουδών, η δημιουργία κοινών εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών και η διευκόλυνση της επικοινωνίας ανάμεσα στα μέλη» λέει η κυρία Παπαϊωάννου. «Αν ένα πανεπιστήμιο, για παράδειγμα, θέλει να συνάψει συνεργασία με άλλο, και είναι και τα δύο μέλη, η UNICA μπορεί να μεσολαβήσει. Λειτουργεί με προϋπολογισμό περίπου 500.000 ευρώ τον χρόνο, τα 2/3 εκ των οποίων προέρχονται από τις συνδρομές των μελών και το 1/3 από ευρωπαϊκά κονδύλια».

To Πανεπιστήμιο Αθηνών είναι ιδρυτικό μέλος στο δίκτυο από το 1990: «Δεκαπέντε πανεπιστήμια συμμετείχαν αρχικά» λέει η κυρία Παπαϊωάννου. «Ζητήσαμε εμείς τα 35 χρόνια να γιορταστούν εδώ. Ημασταν από τους πρώτους που διέβλεψαν την ευρωπαϊκή κατεύθυνση στην ανώτατη εκπαίδευση, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, μια εποχή μεγάλης κινητικότητας στον ακαδημαϊκό χώρο».

«Τότε άρχισε και η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και έτσι εξηγείται γιατί τα πιο δραστήρια πανεπιστήμια στο δίκτυο σήμερα προέρχονται από την Ανατολική Ευρώπη. Μια είδηση που ανακοινώσαμε εδώ στην Αθήνα είναι ότι από φέτος το δίκτυό μας θα έχει γραφείο στις Βρυξέλλες. Με τις πρόσφατες εξελίξεις στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ, ο ρόλος των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων ενισχύεται» καταλήγει με νόημα η κυρία Παπαϊωάννου.

Από την πλευρά τους οι εκπρόσωποι του Πανεπιστημίου Αθηνών είχαν κάθε λόγο να χαίρονται το μεσημέρι της Παρασκευής που τελείωναν οι συνεδριάσεις του δικτύου καθώς, όπως ανακοινώθηκε, το ΕΚΠΑ βρίσκεται μεταξύ των 100 καλύτερων πανεπιστημίων του κόσμου και στην πρώτη θέση στα πανεπιστήμια της Ελλάδας και Κύπρου σε τρεις σημαντικές διεθνείς κατατάξεις (Times Higher Education Impact Ranking, Top Universities by Google Scholar, AD Scientific Index).

Πηγή: tovima.gr

«Με όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ ο ρόλος των ευρωπαϊκών ΑΕΙ ενισχύεται»