Μιχαήλ Γ. Παπαμιχαήλ, MD, PhD, in memoriam

Στις 9 Μαΐου 2026 έφυγε από την ζωή ο Μιχάλης Παπαμιχαήλ, Iατρός, Aνοσοβιολόγος. Ο Μιχαήλ Παπαμιχαήλ αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και έκανε κλινική εκπαίδευση στη Ρευματολογία. Αμέσως μετά μετέβη την Αγγλία όπου εκπαιδεύτηκε στην κυτταρική ανοσοβιολογία στο εργαστήριο του Dr. Holborow στο M.R.C. Rheumatism Research Unit, Canadian Red Cross Memorial Hospital, Taplow, United Kingdom. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα υπηρέτησε σαν επιστημονικός συνεργάτης της πρώτης παθολογικής κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο Λαϊκό Νοσοκομείο πριν αναλάβει ως διευθυντής του τμήματος ανοσολογίας στο Νοσοκομείο Άγιος Σάββας απ᾽ όπου και αφυπηρέτησε.

Ο Μιχαήλ Παπαμιχαήλ διέθετε ότι πολυτιμότερο μπορεί κανείς να ζητήσει σε ένα ερευνητή, δημιουργικότητα. Από τις πιο σημαντικές του ανακαλύψεις του είναι η πρώτη περιγραφή (Lancet, 1971) ότι τα Β λεμφοκύτταρα φέρουν ανοσοσφαιρίνη στην επιφάνεια τους. Αυτή η δημοσίευση αναγνωρίστηκε σύντομα ως ‘highly cited” και όντως, άνοιξε το δρόμο για την μελέτη των Β λεμφοκυττάρων στους ανθρώπους. Το 1975, στο Scandinavian Journal of Immunology πaρουσίασε την πρώτη παρατήρηση για τη σημασία του συμπληρώματος για την ανοσολογική απάντηση και το ίδιο έτος παρουσίασε στο περιοδικό Nature ότι οι ινοβλάστες έχουν στη επιφάνεια τους κολλαγόνο το οποίο διευκολύνει την επικοινωνία τους με άλλα κύτταρα. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα συνέχισε την δημιουργική του συμβολή στην ανοσοβιολογία και το 1980 έδειξε για πρώτη φορά ότι η πρεδνιζόνη, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται πολύ συχνά για πολλές ασθένειες, όταν εισέρχεται στα κύτταρα, δεσμεύει μια πρωτεΐνη και μαζί πηγαίνουν στον πυρήνα όπου καθορίζουν την μεταγραφή γονιδίων. Στο Νοσοκομείο Άγιος Σάββας παρήγαγε σημαντική έρευνα πάνω στο ρόλο το ανοσολογικού συστήματος στην καταπολέμηση το καρκίνου η οποία δημοσιεύτηκε σε σημαντικά περιοδικά.

Εξ᾽ ίσου σημαντική είναι η προσφορά του Παπαμιχαήλ στην εκπαίδευση νέων συναδέλφων και στην ανάδειξή τους σε πρωτοπόρους ερευνητές, μεταξύ των οποίων ο υπογράφων και ο Γιάννης Λάμπρης στο Πανεπιστήμιο της Pennsylvania.

Πιστός στην ανάδειξη νέων επιστημόνων, το 2021 καθιέρωσε στην Ιατρική Σχολή του Harvard το “The Michail Papamichail, MD, PhD, Postdoctoral Fellowship” για τη ετήσια χρηματοδότηση νέων επιστημόνων ελληνικής καταγωγής που θέλουν να κάνουν έρευνα στην ανοσολογία του καρκίνου. Η υποτροφία έχει ήδη απονεμηθεί σε τρεις νέους επιστήμονες από την Ελλάδα για έρευνα στην ανοσολογία του καρκίνου σε εργαστήρια του Harvard. Η υποτροφία αυτή θα είναι η κληρονομιά του κ. Παπαμιχαήλ και απόδειξη της αφοσίωσής του στην ανάδειξη Ελλήνων επιστημόνων στο χώρο της ανοσολογίας.

Γιώργος Τσώκος
Καθηγητής Παθολογίας, Πανεπιστήμιο του Harvard
Διευθυντής, Ρευματολογίας και κλινικής Ανοσολογίας,
Ιατρικό Κέντρο Beth Israel Deaconess