COVID-19

Nocebo και εμβόλια για τον ιό SARS-CoV-2

Nocebo και εμβόλια για τον ιό SARS-CoV-2

Πρόσφατη μελέτη που μόλις δημοσιεύθηκε στον ιατρικό τύπο (JAMA Network Open) αταδεικνύει το nocebo ως μια σημαντική αιτία εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών μετά τον εμβολιασμό για τον ιό της πανδημίας SARS-CoV-2. Πρόκειται για μια μετα-ανάλυση, δηλαδή επεξεργασία μετά από ομαδοποίηση δεδομένων από άλλες πρωτότυπες μελέτες, που υπογράφεται από ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Harvard. Τι είναι το nocebo όμως; Ο Καθηγητής Νευρολογίας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δήμος Μητσικώστας αναφέρει ότι το nocebo αφορά την αρνητική προδιάθεση του ασθενούς ότι η προσφερόμενη ιατρική θεραπεία (φάρμακο, χειρουργική επέμβαση, εμβόλιο) θα τον βλάψει περισσότερο, παρά ωφελήσει. Πώς εκφράζεται; Με την εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών, που μοιάζουν να προκαλούνται από τη θεραπεία, αλλά στην πραγματικότητα δεν έχουν σχέση με τη βιολογική δράση της θεραπείας, παρά μόνο με την αρνητική προδιάθεση των ασθενών, είναι δηλαδή μια μορφή αυθυποβολής και φοβίας. Πως μετράμε το nocebo στην ιατρική; Καταγράφοντας τις ανεπιθύμητες δράσεις που εμφανίζουν οι ασθενείς που παίρνουν το εικονικό φάρμακο (placebo) στις κλινικές μελέτες. Ένας ισχυρός δείκτης για τη σοβαρότητα και συχνότητα του nocebo είναι η καταγραφή των ασθενών που διακόπτουν τη θεραπεία λόγω ανεπιθύμητων δράσεων, παρά το γεγονός ότι πήραν αδρανή ουσία (πχ. νερό, αλεύρι) που δεν προκαλεί τέτοιες βιολογικές δράσεις. Πόσο συχνό είναι; Περίπου ένας στους τρεις ασθενείς που παίρνουν εικονικό φάρμακο στις κλινικές μελέτες εμφανίζει μια οποιαδήποτε ανεπιθύμητη δράση και περίπου ένας στους 20, σταματά τη θεραπεία εξαιτίας των ανεπιθύμητων ενεργειών, παρά το γεγονός ότι πήρε εικονικό φάρμακο. Από τι επηρεάζεται το nocebo; Από πολλούς παράγοντες, την προσωπικότητα του ασθενή κυρίως, αλλά και από τη σχέση του με τον ιατρό, τις προηγούμενες εμπειρίες υγείας που έχει ο ασθενής, ιδίως τις αρνητικές, αλλά και από τις πληροφορίες που παίρνει, ή άθελά του κατακλύζεται, από τα έντυπα-ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, την τηλεόραση, το διαδίκτυο γενικά.

Η Αμερικανική μελέτη έδειξε ότι οι εθελοντές που εμβολιάσθηκαν με τα εμβόλια για τον ιό SARS-CoV-2 είχαν περισσότερες ανεπιθύμητες δράσεις (76%) απ΄ ότι εκείνοι που πήραν το εικονικό εμβόλιο (30%). Αναμενόμενο. Αυτό που εντυπωσιάζει όμως είναι ότι οι συστηματικές ανεπιθύμητες δράσεις (δηλαδή πυρετός, κόπωση, κεφαλαλγία, μυαλγίες, ζάλη) είναι πολύ συχνές και στους εθελοντές που πήραν το εικονικό εμβόλιο (76%), είναι δηλαδή αποτέλεσμα nocebo συμπεριφοράς, φοβίας.

Σε μια συγχρονική έρευνα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ που εκπονήθηκε σε πέντε πανεπιστημιακά νοσοκομεία της Αθήνας τον Μάιο ως τον Ιούλιο του 2021 (όταν δηλαδή είχε ολοκληρωθεί το πρόγραμμα εμβολιασμού αντί- SARS-CoV-2 για τους εργαζόμενους στην Υγεία), 1.300 περίπου εργαζόμενοι απάντησαν σε ένα ειδικά σχεδιασμένο ερωτηματολόγιο που αφορούσε στον εμβολιασμό και στις πιθανές ανεπιθύμητες δράσεις που βίωσαν από τα εμβόλια για το συγκεκριμένο ιό, όπως επίσης και στη nocebo συμπεριφορά. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο διεθνή ιατρικό τύπο με τη συμμετοχή μιας πλειάδας καθηγητών και ερευνητών του ΕΚΠΑ το Νοέμβριο του 2021 (https://www.mdpi.com/2076-393X/9/10/1179) με τίτλο:

Nocebo-Prone Behavior Associated with SARS-CoV-2 Vaccine Hesitancy in Healthcare Workers και συγγραφείς: Δήμος Μητσικώστας, Κωνσταντίνα Αραβαντινού-Φατούρου, Χριστίνα Δεληγιάννη, Ευρυδίκη Κραβαρίτη, Ελένη Κορομπόκη, Μαρία Μυλωνά, Πηνελόπη Βρυττιά, Γεωργία Παπαγιαννοπούλου, Ευμορφία-Μαρία Δελίχα, Αθανάσιος Δελλής, Γεώργιος Τσιβγούλης, Μελέτιος Α. Δημόπουλος, Martina Amanzio, Πέτρος Σφηκάκης

Τι βρήκαμε; Οκτώ περίπου στους δέκα υγειονομικούς είχαν πλήρως εμβολιασθεί εκείνο το χρονικό διάστημα και δύο στους τρεις είχαν εμφανίσει μια τουλάχιστον ανεπιθύμητη ενέργεια μετά τον εμβολιασμό, δερματικές αντιδράσεις και συμπτώματα ίωσης, κυρίως. Δύο στους έντεκα, όμως, δεν έκαναν το εμβόλιο…Προσπαθώντας να ανιχνεύσουμε τα χαρακτηριστικά αυτής της ομάδας που αρνήθηκαν να εμβολιασθούν, διαπιστώσαμε ότι ήταν κυρίως γυναίκες (δύο στις εννέα), κατηγορίες εργαζομένων που δεν ήταν ιατροί (νοσηλευτές οι περισσότεροι-ένας στους 4!) και εργαζόμενοι που είχαν ειδική προδιάθεση για nocebo συμπεριφορές, είχαν δηλαδή δώσει απαντήσεις στο ειδικό ερωτηματολόγιο για το nocebo τέτοιες, που προδικάζουν δισταγμό, δυσπιστία και φοβία στις ιατρικές θεραπείες.

Τα ευρήματα αυτά αναπαράχθηκαν και από άλλη έρευνα στην οποία επίσης συμμετείχε το ΕΚΠΑ με τον Καθηγητή Νευρολογίας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δήμο Μητσικώστα, μαζί με άλλα πανεπιστήμια από την Ιταλία και τις ΗΠΑ (https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2021.100253) και η οποία ακολούθησε την ίδια ακριβώς μεθοδολογία με την πρόσφατη μελέτη από το Harvard, ήταν δηλαδή μια μετα-ανάλυση. Τι βρήκαμε τότε; Ένας στους τρεις εθελοντές που συμμετείχαν στις εγκριτικές μελέτες φάσης 3 για τα εμβόλια COVID-19, εμφάνισαν ανεπιθύμητες δράσεις παρότι έπαιρναν το εικονικό φάρμακο (placebo). Μάλιστα, οι γενικευμένες ανεπιθύμητες δράσεις, που δεν μπορούν να μετρηθούν και να αντικειμενοποιηθούν (πχ κεφαλαλγία, κόπωση, αδιαθεσία, μυαλγίες) ήταν πολύ αυξημένες στην ομάδα του εικονικού εμβολίου, όπως και στην ομάδα του πραγματικού εμβολίου. Η μελέτη αυτή δημοσιεύθηκε το Νοέμβριο του 2021 σε έκγριτο ιατρικό περιοδικό (https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2021.100253). Η νέα μελέτη επομένως από το Harvad, επιβεβαιώνει τις αρχικές μελέτες του ΕΚΠΑ που προηγήθηκαν, και όλες μαζί καταδεικνύουν τη μεγάλη σημασία του nocebo στον εμβολιασμό για τον ιό SARS-CoV-2, ο οποίος έχει αλλάξει δραματικά τη ζωή μας.

Πώς αυτά τα επιστημονικά ευρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν; Εφόσον γνωρίζουμε τα αίτια της αντί-εμβολιαστικής νοοτροπίας, αλλά και των ανεπιθύμητων δράσεων που παρατηρούνται μετά το εμβόλιο, μπορούμε να βοηθήσουμε τους φοβισμένους συμπολίτες μας αποτελεσματικότερα, μιλώντας και αναλύοντας το nocebo φαινόμενο σε μια επίμονη σε επαναληψιμότητα και διάρκεια εκστρατεία ενημέρωσης.  Ότι είναι μια φυσιολογική φοβία, που συνδέεται με το ένστικτο επιβίωσης, που όλοι έχουμε, αλλά σε διαφορετικό βαθμό.

Παρουσίαση του βιβλίου «Ο Δρόμος του Κομμένου Λώρου» του Ομότιμου Καθηγητή του ΕΚΠΑ Παύλου Κάβουρα

Παρουσίαση του βιβλίου «Ο Δρόμος του Κομμένου Λώρου» του Ομότιμου Καθηγητή του ΕΚΠΑ Παύλου Κάβουρα

Η νέα ποιητική συλλογή «Ο Δρόμος του Κομμένου Λώρου» του Παύλου Κάβουρα, καθηγητή Ανθρωπολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Διευθυντή της Έδρας UNESCO για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, παρουσιάζεται την Παρασκευή 4 Δεκεμβρίου 2026, στις 19:00, στο πατάρι των Εκδόσεων Αρμός (Μαυροκορδάτου 11, Αθήνα). Η εκδήλωση αποτελεί μια ευκαιρία γνωριμίας με την ποιητική […]

20 Νοεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού

20 Νοεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Στις 20 Νοεμβρίου 1989 ο ΟΗΕ υιοθέτησε τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αναγνωρίζοντας ότι κάθε παιδί έχει ανάγκες, δυνατότητες, φωνή και το δικαίωμα να ζει σε ένα περιβάλλον που υποστηρίζει την ολόπλευρη ανάπτυξή του. Τα δικαιώματα στην υγεία, στην εκπαίδευση, στο παιχνίδι, στην προστασία από κάθε μορφή βίας και διάκρισης, στην ελεύθερη έκφραση […]

To EKΠΑ στην Πόλη – Συνομιλίες: Χρώμα, Λόγος, Μουσική. Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης και ο Αντώνης Φωστιέρης σε κοινό διάλογο – Μουσική παρέμβαση από τη μαέστρα Ζωή Ζενιώδη  και τα μουσικά σύνολα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών

To EKΠΑ στην Πόλη – Συνομιλίες: Χρώμα, Λόγος, Μουσική. Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης και ο Αντώνης Φωστιέρης σε κοινό διάλογο – Μουσική παρέμβαση από τη μαέστρα Ζωή Ζενιώδη και τα μουσικά σύνολα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών

Παρασκευή, 18 Δεκεμβρίου 2026, Μεγάλη Αίθουσα ΕΚΠΑ , @ 19.00-21.00  Από την αρχαιότητα, όταν ο Σιμωνίδης ο Κείος όριζε τη ζωγραφική ως «ποίησιν σιωπώσαν» και την ποίηση ως «ζωγραφίαν λαλούσαν», η σύζευξη των δύο αυτών εκφραστικών μέσων αποτελεί έναν από τους πιο γόνιμους και διαχρονικούς άξονες της ανθρώπινης δημιουργίας. Η ζωγραφική και η ποίηση μοιράζονται […]

Εκλογή του Αναπληρωτή Καθηγητή του ΕΚΠΑ Γεώργιου Χ. Αλεξανδρόπουλου ως Διακεκριμένου Λέκτορα της διεθνούς κοινότητας IEEE Signal Processing Society

Εκλογή του Αναπληρωτή Καθηγητή του ΕΚΠΑ Γεώργιου Χ. Αλεξανδρόπουλου ως Διακεκριμένου Λέκτορα της διεθνούς κοινότητας IEEE Signal Processing Society

Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Αλεξανδρόπουλος του Τμήματος Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΕΚΠΑ εξελέγη Διακεκριμένος Λέκτορας (Distinguished Lecturer) της διεθνούς κοινότητας IEEE Signal Processing Society (SPS) για τη διετία 2027-2028. Περισσότερες πληροφορίες περιέχονται στο σύνδεσμο: https://signalprocessingsociety.org/education-training/distinguished-lecturers. Το πρόγραμμα Διακεκριμένων Λεκτόρων της ΙΕΕΕ συνδέει διακεκριμένους εμπειρογνώμονες της εκάστοτε κοινότητας, της IEEE SPS εν προκειμένω, με τα όλα τα τμήματά της ανά την υφήλιο, με σκοπό […]

Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας 2026 – Το εὖ ἀγωνίζεσθαι: Η φιλοσοφία μέσα στην επιστήμη του αθλητισμού

Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας 2026 – Το εὖ ἀγωνίζεσθαι: Η φιλοσοφία μέσα στην επιστήμη του αθλητισμού

Ο αθλητισμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του πολιτισμού μας και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε, συναγωνιζόμαστε και συνυπάρχουμε. Στον πυρήνα του βρίσκεται το εὖ ἀγωνίζεσθαι, το θεμελιώδες ιδεώδες της αρχαίας ελληνικής αγωνιστικής παράδοσης, σύμφωνα με το οποίο σημασία έχει τόσο η επίδοση όσο και το ήθος του αγώνα. Ο αθλητής που αγωνίζεται με εντιμότητα […]

Το ΕΚΠΑ στην επετειακή ημερίδα για τα 170 χρόνια του Ιδρύματος Χατζηκώνστα – «Παιδική προστασία, συμπερίληψη & ψυχική ανθεκτικότητα»

Το ΕΚΠΑ στην επετειακή ημερίδα για τα 170 χρόνια του Ιδρύματος Χατζηκώνστα – «Παιδική προστασία, συμπερίληψη & ψυχική ανθεκτικότητα»

Η παιδική προστασία, η προαγωγή της ψυχικής υγείας και η διαμόρφωση ενός συμπεριληπτικού περιβάλλοντος για κάθε παιδί βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός σημαντικού επιστημονικού και θεσμικού διαλόγου, με αφορμή τη συμπλήρωση 170 χρόνων διαχρονικής προσφοράς του Ιδρύματος Γεωργίου και Αικατερίνης Χατζηκώνστα. Η επετειακή ημερίδα, με τίτλο «170 χρόνια παιδικής προστασίας: Από τη φροντίδα στα δικαιώματα», πραγματοποιήθηκε […]

20 Νοεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού

20 Νοεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Στις 20 Νοεμβρίου 1989 ο ΟΗΕ υιοθέτησε τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αναγνωρίζοντας ότι κάθε παιδί έχει ανάγκες, δυνατότητες, φωνή και το δικαίωμα να ζει σε ένα περιβάλλον που υποστηρίζει την ολόπλευρη ανάπτυξή του. Τα δικαιώματα στην υγεία, στην εκπαίδευση, στο παιχνίδι, στην προστασία από κάθε μορφή βίας και διάκρισης, στην ελεύθερη έκφραση […]

To EKΠΑ στην Πόλη – Συνομιλίες: Χρώμα, Λόγος, Μουσική. Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης και ο Αντώνης Φωστιέρης σε κοινό διάλογο – Μουσική παρέμβαση από τη μαέστρα Ζωή Ζενιώδη  και τα μουσικά σύνολα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών

To EKΠΑ στην Πόλη – Συνομιλίες: Χρώμα, Λόγος, Μουσική. Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης και ο Αντώνης Φωστιέρης σε κοινό διάλογο – Μουσική παρέμβαση από τη μαέστρα Ζωή Ζενιώδη και τα μουσικά σύνολα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών

Παρασκευή, 18 Δεκεμβρίου 2026, Μεγάλη Αίθουσα ΕΚΠΑ , @ 19.00-21.00  Από την αρχαιότητα, όταν ο Σιμωνίδης ο Κείος όριζε τη ζωγραφική ως «ποίησιν σιωπώσαν» και την ποίηση ως «ζωγραφίαν λαλούσαν», η σύζευξη των δύο αυτών εκφραστικών μέσων αποτελεί έναν από τους πιο γόνιμους και διαχρονικούς άξονες της ανθρώπινης δημιουργίας. Η ζωγραφική και η ποίηση μοιράζονται […]

Εκλογή του Αναπληρωτή Καθηγητή του ΕΚΠΑ Γεώργιου Χ. Αλεξανδρόπουλου ως Διακεκριμένου Λέκτορα της διεθνούς κοινότητας IEEE Signal Processing Society

Εκλογή του Αναπληρωτή Καθηγητή του ΕΚΠΑ Γεώργιου Χ. Αλεξανδρόπουλου ως Διακεκριμένου Λέκτορα της διεθνούς κοινότητας IEEE Signal Processing Society

Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Αλεξανδρόπουλος του Τμήματος Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΕΚΠΑ εξελέγη Διακεκριμένος Λέκτορας (Distinguished Lecturer) της διεθνούς κοινότητας IEEE Signal Processing Society (SPS) για τη διετία 2027-2028. Περισσότερες πληροφορίες περιέχονται στο σύνδεσμο: https://signalprocessingsociety.org/education-training/distinguished-lecturers. Το πρόγραμμα Διακεκριμένων Λεκτόρων της ΙΕΕΕ συνδέει διακεκριμένους εμπειρογνώμονες της εκάστοτε κοινότητας, της IEEE SPS εν προκειμένω, με τα όλα τα τμήματά της ανά την υφήλιο, με σκοπό […]

Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας 2026 – Το εὖ ἀγωνίζεσθαι: Η φιλοσοφία μέσα στην επιστήμη του αθλητισμού

Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας 2026 – Το εὖ ἀγωνίζεσθαι: Η φιλοσοφία μέσα στην επιστήμη του αθλητισμού

Ο αθλητισμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του πολιτισμού μας και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε, συναγωνιζόμαστε και συνυπάρχουμε. Στον πυρήνα του βρίσκεται το εὖ ἀγωνίζεσθαι, το θεμελιώδες ιδεώδες της αρχαίας ελληνικής αγωνιστικής παράδοσης, σύμφωνα με το οποίο σημασία έχει τόσο η επίδοση όσο και το ήθος του αγώνα. Ο αθλητής που αγωνίζεται με εντιμότητα […]

Το ΕΚΠΑ στην επετειακή ημερίδα για τα 170 χρόνια του Ιδρύματος Χατζηκώνστα – «Παιδική προστασία, συμπερίληψη & ψυχική ανθεκτικότητα»

Το ΕΚΠΑ στην επετειακή ημερίδα για τα 170 χρόνια του Ιδρύματος Χατζηκώνστα – «Παιδική προστασία, συμπερίληψη & ψυχική ανθεκτικότητα»

Η παιδική προστασία, η προαγωγή της ψυχικής υγείας και η διαμόρφωση ενός συμπεριληπτικού περιβάλλοντος για κάθε παιδί βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός σημαντικού επιστημονικού και θεσμικού διαλόγου, με αφορμή τη συμπλήρωση 170 χρόνων διαχρονικής προσφοράς του Ιδρύματος Γεωργίου και Αικατερίνης Χατζηκώνστα. Η επετειακή ημερίδα, με τίτλο «170 χρόνια παιδικής προστασίας: Από τη φροντίδα στα δικαιώματα», πραγματοποιήθηκε […]

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το Ε.Κ.Π.Α. το οποίο εγκαινιάστηκε στις 3 Μαΐου του 1837, αρχικά στεγάστηκε σε ένα ανακαινισμένο οθωμανικό κτήριο στη βορειοανατολική πλευρά της Ακρόπολης, το οποίο στις μέρες μας έχει ανακαινιστεί και λειτουργεί ως Μουσείο του Πανεπιστημίου. Αρχικά ονομάστηκε «Οθωνικό Πανεπιστήμιο» από το όνομα του πρώτου βασιλιά της Ελλάδας Όθωνα και αποτελούνταν από 4 ακαδημαϊκά Τμήματα με 52 φοιτητές. Καθώς αποτελούσε το πρώτο Πανεπιστήμιο του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, αλλά και της ευρύτερης βαλκανικής και μεσογειακής περιοχής, απέκτησε σημαντικό κοινωνικο-ιστορικό ρόλο, ο οποίος υπήρξε καθοριστικός για την παραγωγή συγκεκριμένης γνώσης και πολιτισμού μέσα στη χώρα.

Stay Connected

Ακολουθήστε το hub.uoa.gr στα Social Media

Newsletter

Γραφτείτε για να λαμβάνετε ενημερώσεις

closebutton
Μετάβαση στο περιεχόμενο