Του Στέλιου Παπαθανασόπουλου
Καθηγητή στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Η 21η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί από την UNESCO ως η Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης. Παρά την αμφισβήτηση από το διαδίκτυο και τις ψηφιακές πλατφόρμες παραμένει το κοινό πεδίο αναφοράς, καθώς καλύπτει διάφορες πλευρές της κοινωνίας και διαθέτει τη μοναδική ικανότητα να εκπέμπει 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Είτε πρόκειται για τηλεοπτικούς αστέρες, αθλητές, ηθοποιούς, πολιτικούς ή δημοσιογράφους, όλοι συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο, ενώ ενημέρωση και ψυχαγωγία αλληλοδιαπλέκονται συνεχώς
Όμως οι τεχνολογικές εξελίξεις δεν έχουν αφήσει την τηλεόραση αλώβητη. Στην πράξη η τηλεόραση έχει εξελιχθεί ραγδαία τα τελευταία δέκα χρόνια, με τις αλλαγές στην τεχνολογία και τη μετάβαση από τις παραδοσιακές μορφές τηλεθέασης σε νέες, ψηφιακές πλατφόρμες, να αλλάζουν ριζικά τον τρόπο που παρακολουθούμε και αλληλοεπιδρούμε με το περιεχόμενο. Η πιο δραστική εξέλιξη σε αυτή την πορεία είναι αναμφίβολα η έλευση των υπηρεσιών ροής (streaming), οι οποίες έχουν μεταμορφώσει την τηλεοπτική εμπειρία για τους καταναλωτές σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πριν από μία δεκαετία, η συνδρομητική τηλεόραση είχε αρχίσει μόλις να αποκτά ικανοποιητική διείσδυση στα ελληνικά νοικοκυριά, κυρίως λόγω των ελκυστικών προσφορών που προωθούσαν οι τηλεπικοινωνιακές εταιρείες, σε συνδυασμό με την έλλειψη ποιοτικών επιλογών στη δωρεάν τηλεόραση, η οποία έπασχε από ελάχιστη ελληνική μυθοπλαστική παραγωγή. Ωστόσο, η άνοδος των διεθνών τηλεοπτικών πλατφορμών, όπως το Netflix, το Disney+ και το Amazon Prime, έφερε επανάσταση στην τηλεοπτική κατανάλωση, προσφέροντας μια τεράστια ποικιλία περιεχομένου και αλλάζοντας εντελώς το τοπίο.
Μέσα σε μια δεκαετία, οι καταναλωτές έχουν συνηθίσει να απολαμβάνουν τις σειρές και τις ταινίες τους «on demand», χωρίς να εξαρτώνται από τον προγραμματισμό των παραδοσιακών καναλιών ή την ανάγκη να γράψουν το περιεχόμενο σε DVR για μελλοντική παρακολούθηση. Τώρα, με το πάτημα ενός κουμπιού, οι χρήστες έχουν πρόσβαση σε συνεχόμενους κύκλους σειρών ή ταινιών, οι οποίες συχνά παραμένουν διαθέσιμες για μήνες ή ακόμα και χρόνια. Αυτό έχει οδηγήσει σε μια νέα εποχή «βουλημικής τηλεθέασης», όπου οι θεατές μπορούν να απολαύσουν όλα τα επεισόδια μιας σειράς με τη μία.
Παρά τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλά ελληνικά νοικοκυριά, η δαπάνη για οικιακή ψυχαγωγία έχει αυξηθεί σημαντικά, κυρίως λόγω του ανταγωνισμού που υπάρχει μεταξύ των εγχώριων συνδρομητικών υπηρεσιών και των διεθνών πλατφορμών. Αυτός ο ανταγωνισμός έχει συμβάλλει στη διατήρηση χαμηλών τιμών στις συνδρομές, κάνοντας την πρόσβαση σε ελκυστικό περιεχόμενο πιο προσιτή από ποτέ.
Αν και το κινητό και ο υπολογιστής έχουν αποκτήσει μεγάλη απήχηση στην κατανάλωση οπτικοακουστικού περιεχομένου, η τηλεοπτική οθόνη παραμένει η κύρια συσκευή θέασης για τους περισσότερους καταναλωτές. Ακόμη κι πλατφόρμες, όπως το YouTube, έχουν μετατοπίσει το ενδιαφέρον τους προς τον τηλεοπτικό δέκτη. Στην πράξη η «τηλεοπτική διείσδυση» του YouTube είναι αδιάκοπη. Με τη συνδεδεμένη τηλεόραση να πλησιάζει πλέον το ήμισυ του συνολικού χρόνου τηλεθέασης στις ΗΠΑ, το μερίδιο του YouTube αυξάνεται σταθερά.
Το περιεχόμενο που είναι διαθέσιμο μέσω της τηλεόρασης σήμερα είναι απίστευτα ποικιλόμορφο και προσφέρει πολλές επιλογές για κάθε γούστο. Από νέες σειρές και ταινίες μέχρι ζωντανές αθλητικές μεταδόσεις και κλασικά τηλεοπτικά προγράμματα, οι τηλεθεατές έχουν πρόσβαση σε πολύ μεγαλύτερο όγκο υλικού απ’ ό,τι θα μπορούσαν να φανταστούν πριν μια δεκαετία. Στις μέρες μας, δεν χρειάζεται πλέον να ανησυχούμε μήπως χάσουμε κάποια αγαπημένη εκπομπή. Αντιθέτως, το περιεχόμενο παραμένει διαθέσιμο για διαδικτυακή αναμετάδοση για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμα και αν πρόκειται για ένα «ζωντανό» αθλητικό γεγονός.
Αυτός ο νέος τρόπος τηλεοπτικής κατανάλωσης έχει επηρεάσει και τις παραδοσιακές τηλεοπτικές πρακτικές. Για παράδειγμα, τα DVR (συσκευές εγγραφής τηλεοπτικού περιεχομένου) που κάποτε ήταν απαραίτητα συνοδευτικά μηχανήματα της τηλεόρασης, σήμερα χρησιμοποιούνται ελάχιστα ή έχουν πλέον αποσυρθεί από το μέσο τηλεοπτικό νοικοκυριό. Πολλοί καταναλωτές καταγράφουν περιεχόμενο, αλλά σπάνια το παρακολουθούν, καθώς είναι πιθανό να έχουν ήδη δει την εκπομπή μέσω μιας υπηρεσίας ροής (streaming). Αυτή η εξέλιξη καταδεικνύει τη μετάβαση από την παραδοσιακή τηλεόραση σε μια πιο ευέλικτη και εξατομικευμένη τηλεοπτική εμπειρία.
Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι αφιερώνουν ολοένα και περισσότερο χρόνο στα κοινωνικά δίκτυα και τα ψηφιακά παιχνίδια, η τηλεόραση αλλάζει πρόσωπο. Καθώς όμως βαδίζουμε σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, το μέλλον της προμηνύεται συναρπαστικό. Η τεχνολογία της τηλεόρασης και οι υπηρεσίες streaming εξελίσσονται συνεχώς, προσφέροντας μεγαλύτερη ποικιλία και, ενδεχομένως, υψηλότερη ποιότητα περιεχομένου. Παρ’ όλα αυτά, η τηλεοπτική οθόνη εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς στην εμπειρία θέασης, ενώ το διαδίκτυο έχει καταστήσει την τηλεοπτική κατανάλωση πιο προσβάσιμη και ευέλικτη για όλους.
