Η Διεύθυντρια της Β’ Παιδιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ στο Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών «Παναγιώτη και Αγλαΐας Κυριακού», Καθηγήτρια Παιδιατρικής – Λοιμωξιολογίας Μαρία Τσολιά, μίλησε αποκλειστικά στο hub.uoa.gr για την επιδημιολογική εικόνα των τελευταίων ημερών, τις μεταλλάξεις, τα εμβόλια, τις επιπτώσεις της νόσου καθώς και για την “επιστροφή στην κανονικότητα” για την μαθητική κοινότητα.
1.Υπάρχει ιδιαίτερος λόγος ανησυχίας για τα παιδιά με τις μεταλλάξεις;
Μέχρι σήμερα γνωρίζουμε ότι τα παιδιά όταν μολυνθούν από τον SARS-CoV-2 δεν εμφανίζουν συμπτώματα ή εμφανίζουν ήπια συνήθως νόσο. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για την παραλλαγή Δέλτα 9 (Β.1.617.2). Όμως, έχει διαπιστωθεί ότι ο ιός αυτός είναι πολύ πιο μεταδοτικός σε σύγκριση με το στέλεχος Άλφα (Β.1.1.7), τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά. Έτσι, ενώ o βασικός ρυθμός αναπαραγωγής (R0) του Άλφα ήταν 2-3 ο αντίστοιχος δείκτης για το Δέλτα είναι μεγαλύτερος από 5. Αυτό σημαίνει ότι όποιος έχει μολυνθεί μπορεί να μεταδώσει τον ιό σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό ατόμων. Η αυξημένη μεταδοτικότητα αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων και επομένως και των νοσηλειών τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά. Κάποιες μελέτες έχουν δείξει ότι το στέλεχος Δέλτα προκαλεί σοβαρότερη νόσο, δεν έχει όμως δοθεί οριστική απάντηση στο ερώτημα αυτό.
Για να αντιμετωπισθεί η αυξημένη μεταδοτικότητα του ιού θα πρέπει να ενταθεί η εφαρμογή των μη φαρμακευτικών μέτρων δηλαδή η σωστή χρήση μάσκας, οι αποστάσεις, η αποφυγή συνωστισμού, ο καλός αερισμός των χώρων και τα μέτρα υγιεινής. Ένα πρόσθετο μέτρο είναι η ευρεία και συχνή χρήση διαγνωστικού ελέγχου που περιλαμβάνει τις αυτοδιαγνωστικές δοκιμασίες και τις δοκιμασίες ταχείας ανίχνευσης αντιγόνου. Το ισχυρότερο όπλο στα χέρια μας είναι ο εμβολιασμός που εξακολουθεί να παρέχει ισχυρή προστασία έναντι σοβαρής νόσου και ανάγκης για νοσηλεία και κατά της παραλλαγής Δέλτα του ιού.
2.Τα εμβόλια παραμένουν ακόμα η ασφαλέστερη μέθοδος προστασίας για τα παιδιά;
Μέχρι σήμερα έχει χορηγηθεί άδεια χορήγησης μόνο των mRNA εμβολίων στους εφήβους ηλικίας 12-17 ετών. Σχετικά με τον εμβολιασμό παιδιών μικρότερης ηλικίας 5-11 ετών οι αντίστοιχες μελέτες είναι σε εξέλιξη και τα αποτελέσματα θα είναι διαθέσιμα μετά από λίγους μήνες. Τα εμβόλια αυτά είναι ασφαλή και δεν προκαλούν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες εκτός από τοπικές ή ήπιες συστηματικές αντιδράσεις, όπως πυρετό, κεφαλαλγία, κακουχία ή πόνους στο σώμα τις πρώτες ημέρες μετά τον εμβολιασμό. Τα εμβόλια δεν μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες μήνες ή χρόνια αργότερα. Σε όλη την ιστορία των εμβολιασμών οι όποιες ανεπιθύμητες ενέργειες διαπιστώνονται εντός ολίγων ημερών ή το πολύ εβδομάδων και είναι πολύ ήπιες σε σύγκριση με τη βαρύτητα της νόσου από την οποία προστατεύουν τον εμβολιαζόμενο. Ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχει διαπιστωθεί εκδήλωση ανεπιθύμητων ενεργειών μήνες ή χρόνια μετά την χορήγηση κάποιου εμβολίου. Επίσης, τα εμβόλια που χρησιμοποιούνται σήμερα δεν έχουν τη δυνατότητα να ενσωματωθούν στο γενετικό υλικό του ατόμου ή να επηρεάσουν τη γονιμότητά του.
Σπάνια, μπορεί να εκδηλωθεί αναφυλακτική αντίδραση μετά τον εμβολιασμό που όμως αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά αν χορηγηθεί η κατάλληλη θεραπεία. Η συχνότητα αναφυλακτικών αντιδράσεων έχει υπολογιστεί σε 2-5 περιπτώσεις ανά 1.000.000 εμβολιασμούς και είναι συγκρίσιμη με τα υπόλοιπα εμβόλια. Ο εμβολιασμός κατά της COVID-19 με τα mRNΑ εμβόλια έχει συσχετισθεί με την εκδήλωση μυοκαρδίτιδας ή περικαρδίτιδας. Η μυοκαρδίτιδα/περικαρδίτιδα εκδηλώνεται συχνότερα σε νέους άρρενες 12-29 ετών, συνήθως εντός ολίγων ημερών μετά την χορήγηση της δεύτερης δόσης και στην πλειονότητα των περιπτώσεων η νόσος αυτοπεριορίζεται. Δεν έχει αναφερθεί θάνατος εμβολιασμένου εφήβου λόγω μυοκαρδίτιδας ή περικαρδίτιδας και στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτήθηκε ολιγοήμερη μόνο νοσηλεία. H συχνότητα της μυοκαρδίτιδας/περικαρδίτιδας σε άτομα ηλικίας 12-17 ετών υπολογίσθηκε στις Η.Π.Α. σύμφωνα με το σύστημα παθητικής επιτήρησης VAERS σε 18,1 περιπτώσεις ανά 1.000.000 εμβολιασμένους με μεγάλη υπεροχή των περιστατικών στους άρρενες. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η συχνότητα εκδήλωσης μυοκαρδίτιδας είναι 1:110.000 δόσεις για τα κορίτσια ενώ για τα αγόρια 1:15.000 δόσεις. Σε κάθε περίπτωση, πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η πιθανότητα εκδήλωσης μυοκαρδίτιδας μετά από εμβολιασμό φαίνεται ότι είναι πολύ χαμηλότερη από αυτή που μπορεί να προκαλέσει η ίδια η COVID-19.
3.Πως μπορούν τα παιδιά να προστατευθούν καλύτερα σε σημεία έντονου συγχρωτισμού, π.χ. στα Σχολεία;
Ο ιός SARS-CoV-2 μεταδίδεται εξίσου στα παιδιά όσο και στους ενήλικες. Επίσης, τα παιδιά μεταδίδουν τον ιό στους άλλους. Σχετικά με τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού στα σχολεία, είναι γεγονός ότι βρίσκεται σε άμεση σχέση με το βαθμό κυκλοφορίας και διασποράς του ιού στην κοινότητα. Σε περιοχές με υψηλή κυκλοφορία του ιού διαπιστώνεται αυξημένος αριθμός κρουσμάτων και στα σχολεία. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να προστατευθούν τα παιδιά και τα σχολεία από τον ιό είναι η διασφάλιση υψηλών ποσοστών εμβολιασμού των ενηλίκων σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Επιδημιολογικές καταγραφές που έχουν γίνει στις Η.Π.Α. από το κέντρο ελέγχου των νόσων (CDC) δείχνουν άμεση συσχέτιση των ποσοστών εμβολιασμού του πληθυσμού με τον αριθμό των επισκέψεων παιδιών και εφήβων με COVID-19 στα τμήματα επειγόντων περιστατικών. Επιπλέον του εμβολιασμού σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η τήρηση των προστατευτικών μέτρων από όλους ώστε να ελεγχθεί η γενικότερη διασπορά του ιού στην κοινότητα.
Ο καθολικός εμβολιασμός των γονέων, των εκπαιδευτικών και των μελών του προσωπικού έχει πολύ μεγάλη σημασία για τον περιορισμό της κυκλοφορίας του ιού στα σχολεία.
Ο εμβολιασμός των εφήβων 12-17 ετών επίσης θα συμβάλει σημαντικά στον έλεγχο της κυκλοφορίας του ιού στο σχολείο, στη μετάδοση από την οικογένεια προς το σχολείο και αντίστροφα καθώς και στη μετάδοση της λοίμωξης σε ευάλωτα άτομα τα οποία ενδέχεται να μην έχουν εμβολιαστεί ή να μην απαντούν καλά στον εμβολιασμό.
Εκτός από τον εμβολιασμό, για να προστατευθεί το σχολείο θα πρέπει να εφαρμόζονται πιστά τα προστατευτικά μέτρα, όπως περιγράφονται παρακάτω, από τους μαθητές, τους εκπαιδευτικούς και το υπόλοιπο προσωπικό. Η χρήση της μάσκας έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική και περιορίζει σημαντικά τη μετάδοση της λοίμωξης.
Την φετινή χρονιά μεγάλο βάρος στην πρόληψη της μετάδοσης του SARS-CoV-2 στο σχολείο δίδεται στη διενέργεια συχνών περιοδικών διαγνωστικών ελέγχων. Οι έλεγχοι αυτοί θα διενεργούνται συστηματικά σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και μέλη του προσωπικού που δεν έχουν εμβολιαστεί ή δεν έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους και δεν έχουν νοσήσει. Στόχος είναι η έγκαιρη αναγνώριση ατόμων με ασυμπτωματική λοίμωξη για τον περιορισμό της μετάδοσης του ιού. Συγκεκριμένα, οι μαθητές θα υποβάλλονται x2 φορές την εβδομάδα σε αυτοδιαγνωστικές δοκιμασίες (self tests) ενώ οι εκπαιδευτικοί και το λοιπό προσωπικό θα υποβάλλονται σε εργαστηριακό έλεγχο με rapid tests.
Εάν κάποιος εμφανίσει συμπτώματα συμβατά με COVID-19 απομακρύνεται από το σχολείο και διενεργείται εργαστηριακός έλεγχος. Όσοι έχουν έλθει σε στενή επαφή με κρούσμα δεν απομακρύνονται πλέον από το σχολείο αλλά υποβάλλονται σε συχνούς διαγνωστικούς ελέγχους για μία εβδομάδα. Η συχνότητα και το είδος του τεστ καθορίζεται ανάλογα με το ιστορικό εμβολιασμού ή νόσου τους τελευταίους 6 μήνες και περιγράφεται λεπτομερώς στο κείμενο οδηγιών προς τα σχολεία. Όσοι έχουν έλθει σε πολύ κοντινή επαφή με το κρούσμα υποβάλλονται σε συχνότερο, έως και καθημερινό, διαγνωστικό έλεγχο για μία εβδομάδα. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι με τη συχνή χρήση των διαγνωστικών δοκιμασιών μπορεί να επιτευχθεί ο έλεγχος της διασποράς της λοίμωξης και δεν είναι απαραίτητο να τεθούν σε καραντίνα οι επαφές του κρούσματος και να στερηθούν τη δια ζώσης διδασκαλία.
Τα προστατευτικά μέτρα που πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με τις οδηγίες που έχουν δοθεί στα σχολεία περιλαμβάνουν:
- Σωστή χρήση κατάλληλης προστατευτικής μάσκας από εκπαιδευτικούς, μαθητές και λοιπό προσωπικό του σχολείου καθόλη τη διάρκεια της διδακτικής ώρας και στα διαλείμματα
- Τήρηση αποστάσεων μεταξύ μαθητών και μαθητών-εκπαιδευτικών, όσο είναι εφικτό
- Δημιουργία σταθερών ομάδων παιδιών οι οποίες δεν έρχονται σε επαφή μεταξύ τους κατά το δυνατόν. Οι αίθουσες διδασκαλίας να χρησιμοποιούνται όσο είναι δυνατό, αποκλειστικά από συγκεκριμένο τμήμα μαθητών. Καλό είναι οι μαθητές να μη μετακινούνται σε άλλες αίθουσες αλλά να γίνεται εναλλαγή των διδασκόντων. Εάν απαιτηθεί η χρήση της ίδιας αίθουσας από άλλη ομάδα , θα πρέπει να προηγείται καλός αερισμός και καθαρισμός. Θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνεται η διενέργεια κάποιων εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων σε εξωτερικό χώρο εάν και όταν αυτό είναι εφικτό.
- Συχνή και ορθή εφαρμογή υγιεινής των χεριών
- Καλός αερισμός των αιθουσών και όλων των κλειστών χώρων
- Καθαριότητα χώρων και των επιφανειών
- Αποφυγή μεγάλων συναθροίσεων μαθητών και επίσκεψης στο σχολείο άλλων ατόμων όταν αυτό δεν είναι απαραίτητο
- Αποφυγή συνωστισμού κατά την προσέλευση και αποχώρηση των μαθητών
4.Τι πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα στη διά ζώσης λειτουργία των Σχολείων (Τμήματα Ολοήμερου, χώροι σίτισης, Εργαστήρια Η/Υ, προαύλιοι χώροι και διάδρομοι);
- Θα πρέπει να γίνεται προσπάθεια δημιουργίας σταθερών ομάδων μαθητών. Θα πρέπει να αποφεύγεται η ανάμιξη των μαθητών που δεν ανήκουν στο ίδιο τμήμα σε όλες τις εκδηλώσεις της σχολικής ζωής και στα διαλείμματα. Κατά τη λειτουργία του ολοήμερου ή ειδικών μαθημάτων θα πρέπει επίσης να αποφεύγεται η ανάμιξη παιδιών διαφορετικών τμημάτων αλλά να διατηρούνται, όσο είναι δυνατό, οι σταθερές ομάδες.
- Στο προαύλιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ειδική διαγράμμιση για την οριοθέτηση του «χώρου» κάθε τμήματος ή σταθερής ομάδας παιδιών. Εάν υπάρχει η δυνατότητα, συστήνεται το διάλειμμα να λαμβάνει χώρα σε διαφορετικό χρόνο ή/και χώρο για κάθε τμήμα.
- Θα πρέπει να αποφεύγεται η δημιουργία συνωστισμού στους διαδρόμους του σχολείου και να γίνεται σηματοδότηση (βελάκια) της κατεύθυνσης προς την οποία θα πρέπει να κινούνται οι μαθητές
- Κατά τη χρήση της τραπεζαρίας θα πρέπει επίσης να αποφεύγεται η ανάμιξη παιδιών διαφορετικών ομάδων ή τμημάτων. Προτιμάται η χρήση σκευών μιας χρήσης. Τα παιδιά δεν πρέπει να μοιράζονται φαγητό ή ποτό.
- Τήρηση απόστασης στη σειρά αναμονής στην τουαλέτα και κατά την είσοδο-έξοδο από την αίθουσα
- Κατά τη διάρκεια των αθλητικών δραστηριοτήτων θα πρέπει να διατηρούνται οι ομάδες και να μη γίνεται ανάμιξη παιδιών διαφορετικών τμημάτων. Επίσης, θα πρέπει να τηρούνται οι αποστάσεις και οι κανόνες ατομικής υγιεινής (υγιεινή χεριών κλπ). Η χρήση εξωτερικών ανοικτών χώρων πρέπει προτιμάται όπου είναι εφικτό.
Η άθληση πρέπει κατά προτίμηση να διενεργείται σε εξωτερικό χώρο όπου είναι εφικτό και με τη συμμετοχή του μικρότερου δυνατού αριθμού ατόμων. Θα πρέπει να τηρούνται οι αποστάσεις (ανάλογα με το είδος της αθλητικής δραστηριότητας) και οι κανόνες ατομικής υγιεινής. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίνεται στην εφαρμογή της υγιεινής των χεριών μετά την άθληση και την επαφή με άψυχα αντικείμενα (π.χ μπάλες, όργανα γυμναστικής κτλ).
Σημείωση: οι οδηγίες σχετικά με τα πρακτικά μέτρα πρόληψης της μετάδοσης του ιού στα σχολεία προέρχονται από τα αντίστοιχα πρωτόκολλα τα οποία έχουν συνταχθεί από τον ΕΟΔΥ με τη συμβολή της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων και έχουν αποσταλεί στα σχολεία
