Από την Ιστορία του ΕΚΠΑ: 10 στιγμές από τη συμμετοχή του στον Πόλεμο (1940-1941)

Από τις συλλογές του Ιστορικού Αρχείου ΕΚΠΑ

Η 28^η Οκτωβρίου 1940 υπήρξε ένα ορόσημο όχι μόνο για την ελληνική κοινωνία αλλά και για το Πανεπιστημίο Αθηνών, το οποίο από την πρώτη στιγμή συνέβαλε με όσες δυνάμεις είχε στον  Ελληνοϊταλικό Πόλεμο. Ένα σημαντικό τμήμα του διδακτικού και διοικητικού προσωπικού και φυσικά η πλειονότητα των φοιτητών του Πανεπιστημίου επιστρατεύτηκαν ενάντια στον ιταλικό φασισμό, πολεμώντας στο Ελληνοαλβανικό Μέτωπο. Οι φοιτήτριές του συνέβαλαν στον αγώνα στα μετόπισθεν, ενώ προσωπικό του Πανεπιστημίου συμμετείχε στην παθητική αεράμυνα. Πολλοί καθηγητές ανέλαβαν εξειδικευμένους ρόλους σε ευαίσθητους τομείς, όπως οι τηλεπικοινωνίες, αλλά και στην λογοκρισία επιστολών των στρατιωτών προς και από το Μέτωπο. Τα νοσοκομεία του ιδρύματος και οι κλινικές του τέθηκαν αμέσως στην υπηρεσία του Στρατού, περιθάλπτοντας εκατοντάδες τραυματίες του πολέμου. Επιτάχθηκε το Αρεταίειο Νοσοκομείο για τη νοσηλεία τραυματιών πολέμου, ενώ το Αιγινήτειο διέθεσε κλίνες για τη νοσηλεία ψυχικά νοσούντων «εκ του πολέμου». Εργαστήρια του Πανεπιστημίου τέθηκαν στη διάθεση της ελληνικής άμυνας, Το Πανεπιστήμιο, επίσης, συμμετείχε με ένα ιδιαίτερα σημαντικό ποσό στον έρανο που προκήρυξε το καθεστώς της 4ης Αυγούστου για την ενίσχυση της εθνικής άμυνας. Η ομόθυμη συμμετοχή όλων των δυνάμεων του ΕΚΠΑ στον πόλεμο ήταν χαρακτηριστική της ανάγκης του ελληνικού λαού για την υπεράσπιση της ελευθερίας και του υψηλού αισθήματος πατριωτισμού του προσωπικού, των φοιτητών και των φοιτητριών του. 

            Στις συλλογές του Ιστορικού Αρχείου του ΕΚΠΑ διασώζονται περισσότερα από 30.000 τεκμήρια από την περίοδο του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου (1940-1944). Από αυτά, 10 τεκμήρια από ισάριθμες στιγμές της συμμετοχής του ΕΚΠΑ στον Πόλεμο.

1. 28/10/1940 Ο υφυπουργός Παιδείας αναγγέλλει στον πρύτανη τη διακοπή των μαθημάτων λόγω της κήρυξης του πολέμου.
2. 30/10/1940 Ανάκληση του Καθηγητή Ξ. Κοντιάδη στο Πολεμικό Ναυτικό με Απόρρητη διαταγή του υπουργείου Ναυτικών.
3. 5/11/1940 Ο υφυπουργός Παιδείας διατάσσει να παρουσιαστούν οι καθηγητές του ΕΚΠΑ στον Αστυνομικό Διευθυντή Λογοκρισίας για να αναλάβουν υπηρεσία στη λογοκρισία επιστολών από και προς το μέτωπο.
4. 9/12/1940 Το υπουργείο Παιδείας στέλνει στον πρύτανη αναλυτικές οδηγίες σχετικά με την παθητική αεράμυνα του Πανεπιστημίου.
5. 27/12/40 Απόφαση του Συμβουλίου Πολιτικής Επιστράτευσης για Συγκρότηση Επιτροπής με αποστολή τη μελέτη και έρευνα θεμάτων σχετικών με την πολεμογεωλογία με τη συμμετοχή δύο καθηγητών του Πανεπιστημίου Αθηνών (Ι. Τρικκαλινού και Γ.  Γεωργαλά). 
6. Ο κοσμήτορας της Ιατρικής ανακοινώνει στον πρύτανη πως όλοι οι καθηγητές έχουν επιστρατευθεί στην υγειονομική υπηρεσία.
7. 10/12/1940 Ο πρύτανης ζητάει από τον Κ. Βαρβαρέσο, διευθυντή της Εκδοτικής Τράπεζας, άτοκο δάνειο στο ΕΚΠΑ 200.000 δρχ για τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου στον έρανο.
8. 22/12/1940 Ο υπουργός Στρατιωτικών αποφασίζει να συγκροτηθεί επιτροπή αποτελούμενη από καθηγητές της Φυσικομαθηματικής, σχετικά με τις πολεμικές χρήσεις του ασυρμάτου.
9. 15/5/1941 Εγκύκλιος του πρύτανη προς τους καθηγητές, για να ενημερώσουν αν έχουν εγκατασταθεί στρατιωτικοί ή υπάλληλοι δυνάμεων κατοχής στα σπίτια τους, ώστε να γίνουν τα απαραίτητα διαβήματα.
10. Α. 6/8/1941 Ο κατοχικός πρωθυπουργός Γεώργιος Τσολάκογλου διατάσσει τους καθηγητές να δώσουν ως δημόσιοι υπάλληλοι όρκο συνεργασίας στις ιταλικές αρχές κατοχής, Β. 28/8/1941 Έγγραφο πρύτανη προς υπ. Παιδείας ότι το προσωπικό του Πανεπιστημίου θα τηρήσει τον όρκο και  Γ. 03-09-1941 σχετική απάντηση – αρνητική επιστολή του Κωνσταντίνου Τσάτσου.

Δείτε επίσης: Φωτογραφικό υλικό και Βίντεο από τον εορτασμό της Εθνικής Επετείου 28ης Οκτωβρίου 1940