Το Ερευνητικό Εργαστήριο Ανοσοβιολογίας και Μελέτης Εμβολίων (ΕΕΑΜΕ) της Α’ Παιδιατρικής Πανεπιστημιακής Κλινικής (Α’ΠΠΚ), μελετά με μεθόδους κυτταρικής ανοσολογίας και γενομικής την ανοσολογική απάντηση σε εμβόλια

Βάνα Σπούλου, Καθηγήτρια Παιδιατρικής και Λοιμωξιολογίας, ΕΚΠΑ, Υπεύθυνη ΕΕΑΜΕ

Ιωάννα Παπαδάτου, Παιδίατρος, Ακαδημαϊκή Υπότροφος στις Παιδιατρικές Λοιμώξεις, Α’ΠΠΚ ,Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια

Θεανώ Λαγκούση, Παιδίατρος, Εξειδικευόμενη στις Παιδιατρικές Λοιμώξεις, Α’ΠΠΚ Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια

Αγαρίστη Λαμπροκωστοπούλου, Χημικός, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια.

Ειρήνη Τζοβάρα Παιδίατρος Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΚΠΑ

Μαρία Γεροπέππα, Ιατρός, Υποψήφια Διδάκτωρ, ΕΚΠΑ

Παναγιώτα Τσαγκλή, Ιατρός, Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΚΠΑ

Στο Ερευνητικό Εργαστήριο Ανοσοβιολογίας και Μελέτης Εμβολίων (ΕΕΑΜΕ) από το 1997 διεξάγονται κλινικο-εργαστηριακές μελέτες  της ανοσολογικής απάντησης σε εμβόλια, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποκωδικοποίηση της επαγόμενης από εμβόλια αντιγονο-ειδικής (antigen-specific) ανοσολογικής μνήμης.

Την τελευταία διετία, η έρευνα στο εργαστήριο έχει επικεντρωθεί στην ανάπτυξη μεθόδων για τη λεπτομερή μελέτη της φυσικής και επίκτητης ανοσίας σε εμβόλια έναντι του SARS-CoV-2. Για τον σκοπό αυτό αναπτύχθηκε μέθοδος ανίχνευσης αντισωμάτων έναντι των διαφόρων πρωτεϊνών του SARS-CοV-2 με στόχο τη μελέτη της διάρκειας ανοσίας μετά από φυσική λοίμωξη και εμβολιασμό  (Lagousi T et al, Diagnostics (Basel) 2021;11(11):1970). Η σύγκριση της χυμικής ανοσίας εμβολιασμένων με το mRNA BNT162b2 εμβόλιο και νοσησάντων ανέδειξε την διαφορετική κινητική των αντισωμάτων έναντι πρωτείνης S1-του ιού, με τα εμβόλια m RNA να επάγουν υψηλότερους τίτλους αντισωμάτων σε σχέση με την φυσική λοίμωξη. Αντίθετα  η φυσική λοίμωξη επάγει ωρίμανση της ανοσολογικής απάντησης, με μεγαλύτερη συγγένεια «avidity”  των RBD αντισωμάτων στους αναρρώσαντες  σε σχέση με τους εμβολιασμένους (Lagousi et al, Vaccines 2022–submitted).

Με μεθόδους γενομικής  έγινε συστημική μελέτη της ανοσολογικής απάντησης στο mRNA BNT162b2 εμβόλιο που περιλαμβάνει ανάλυση της γονιδιακής έκφρασης (whole RNA sequencing) καθώς και ανοσοφαινοτυπική ανάλυση αντιγονο-ειδικών Β και Τ κυττάρων μαζί με σε απάντηση στον εμβολιασμό. Υγιείς ενήλικες ηλικίας 28-65 ετών, εμβολιάστηκαν με δύο δόσεις του BNT162b2 εμβολίου με μεσοδιάστημα 21 ημερών και έλαβαν επιπλέον μια αναμνηστική δόση 10 μήνες αργότερα. Τα αποτελέσματα της μελέτης ανέδειξαν σημαντική αύξηση της μεταγραφικής έκφρασης 3 γονιδίων (IFI6, IFIT3, ISG15) μετά τον εμβολιασμό, τα οποία εμπλέκονται στο βιολογικό μονοπάτι της ιντερφερόνης τύπου Ι και της εγγενούς αντιιικής ανοσίας. Ακόμα, διαπιστώθηκε πως το BNT162b2 επάγει την παραγωγή αντιγονο-ειδικών μνημονικών Τ λεμφοκυττάρων μετά την πρώτη δόση, τα οποία εμπλουτίζονται σημαντικά μετά την δεύτερη δόση του εμβολίου. H μελέτη επίσης ανέδειξε την σημασία της κυτταρικής ανοσολογικής μνήμης για την απάντηση σε επόμενες δόσεις εμβολίου, καθώς τα αντιγονο-ειδικά Τ λεμφοκύτταρα που δημιουργήθηκαν μετά από τον πρωταρχικό εμβολιασμό συσχετίζονται ισχυρά με το μέγεθος της αντισωματικής απάντησης στην αναμνηστική δόση (Papadatou et al, 40^th ESPID Annual Meeting, Athens May 2022).

Σε μια παράλληλη μελέτη, ερευνήθηκε η δημιουργία αντιγονο-ειδικών μνημονικών Β λεμφοκυττάρων έπειτα από εμβολιασμό με το BNT162b2 που σχετίζονται με την διάρκεια προστασίας του εμβολιασμού. Σε υγιείς ενήλικες που ανοσοποιήθηκαν με δύο δόσεις του εμβολίου μελετήθηκε η δημιουργία RBD-ειδικών Β κυττάρων πριν και ένα μήνα μετά τη δεύτερη δόση  καθώς και οι υποπληθυσμοί  IgΜ+  και ΙgM-  των Β κυττάρων μνήμης. Η μελέτη ανέδειξε την ικανότητα του εμβολίου να επάγει αντιγονο-ειδικά μνημονικά Β κύτταρα και την σημασία της δέυτερης δόσης στην αύξηση της ειδικότητας της ανοσολογικής μνήμης. (Geropeppa et al, 2022, in preparation).

Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα των μελετών του ΕΕΑΜΕ δείχνουν την συμμετοχή τόσο της φυσικής όσο και της επίκτητης ανοσίας στην ανοσολογική απάντηση στο mRNA εμβόλιο BNT162b2 και αναδεικνύουν την συντονισμένη ενεργοποίηση της χυμικής και κυτταρικής ανοσολογικής απάντησης  μέσω της οποίας επιτυγχάνεται η προστασία από λοίμωξη COVID19.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον της ερευνητικής ομάδας του ΕΕΑΜΕ αποτελεί η χαρτογράφηση της  χυμικής και κυτταρικής ανοσολογικής απάντησης σε  mRNA εμβόλια σε παιδιατρικούς πληθυσμούς υψηλού κινδύνου για λοίμωξη COVID19 . Τα δεδομένα που θα προκύψουν από τις αντίστοιχες μελέτες που εκπονούνται στο εργαστήριο, θα συμβάλουν στην ανάπτυξη εξατομικευμένων προγραμμάτων εμβολιασμού [personalized vaccinology] για την βέλτιστη προστασία των ευάλωτων παιδιατρικών ομάδων.