Δυαδική σχέση γυναικών με νεοπλασία και των συντρόφων τους

Αντωνία Πασχάλη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας της Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής –ΕΚΠΑ.

Ο τρόπος που οι χρόνιοι ασθενείς αντιλαμβάνονται και κατανοούν την κατάσταση της υγείας τους καθώς και οι συμπεριφορές που υιοθετούν για να διαχειριστούν τις συνέπειες που προκύπτουν από την ασθένεια τόσο σε συναισθηματικό όσο και πρακτικό επίπεδο, επιδρούν στην προσαρμογή τους σε μια χρόνια ασθένεια, καθώς και στην ποιότητα της ζωής τους. Εξίσου σημαντικό ρόλο για την πορεία της ασθένειας, διαδραματίζει το κοινωνικό περιβάλλον των ασθενών και, κυρίως, οι  κύριοι φροντιστές που συχνά είναι οι σύντροφοι ή/και σύζυγοι, οι οποίοι εμπλέκονται με άμεσο τρόπο στη διαχείριση της ασθένειας, στη στήριξη του ασθενούς, στη λήψη αποφάσεων κλπ., αλλά και επηρεάζονται από τις επιπτώσεις της ασθένειας. Πιο συγκεκριμένα, σε μία παράλληλη και δυναμική διαδικασία αναπτύσσουν τους δικούς τους τρόπους αντίληψης και διαχείρισης της κατάστασης, οι οποίοι στη συνέχεια (αλληλ)επιδρούν (με) στους αντίστοιχους των ασθενών. Με άλλα λόγια, η προσαρμογή στην ασθένεια αποτελεί μια «δυαδική» διεργασία, εντός της οποίας ασθενείς και «σημαντικοί άλλοι» αλληλοεπιδρούν και αλληλο-καθορίζουν τις αντιδράσεις, την υγεία και την ποιότητα ζωής του άλλου. Η παρούσα μελέτη διεξήχθη από τον Τομέα Ψυχικής Υγείας και Επιστημών της Συμπεριφοράς, του Τμήματος Νοσηλευτικής με  επιστημονικά υπεύθυνη την κα. Αντωνία Πασχάλη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας της Υγείας  και  με κύριο  ερευνητή  τον κ. Ευάγγελο Καραδήμα, Καθηγητή  Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας,  Τμήμα Ψυχολογίας  Πανεπιστήμιο Κρήτης. Στην έρευνα συμμετείχαν και οι ερευνητικοί συνεργάτες κ. Ζωή Γιαννούση, Ψυχολόγος, Ογκολογικό Κέντρο Τράπεζας Κύπρου και ο κ. Χριστόφορος Θωμαδάκης, Ψυχολόγος, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Βασικός στόχος της παρούσας ερευνητικής δουλειάς,  ήταν να μελετήσει την προδρομική σχέση ψυχολογικών παραγόντων που αναφέρονται στους ασθενείς και τους συντρόφους/συζύγους τους (δυαδική μελέτη) με την προσαρμογή στην ασθένεια και την ποιότητα ζωής και των δύο. Η έρευνα εστίασε σε γυναίκες ασθενείς με νεοπλασία και τους συντρόφους τους. Οι μετρήσεις των μεταβλητών εκτιμώνται σε δύο φάσεις: αρχική και περί τους 3 μήνες αργότερα.

Η έρευνα είναι προδρομική, συσχετιστική, και πολυκεντρική. Μέχρι στιγμής έχουν συμμετάσχει 92 ασθενείς με πρόσφατη διάγνωση καρκίνου μαστού και οι  92 σύντροφοί τους από τρία ογκολογικά νοσοκομεία της Ελλάδας και της Κύπρου: από το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου,  από το ΓΝ «Έλενα Βενιζέλος» στην Αθήνα και το Ογκολογικό Κέντρο της Τράπεζας Κύπρου στη Λευκωσία. Τα πρώτα αποτελέσματα έδειξαν ότι η υιοθέτηση «από κοινού» τρόπων αντιμετώπισης της ασθένειας σχετίζονται θετικά με την ποιότητα ζωής τόσο της συζύγου όσο και του συντρόφου. Οι τρόποι αντιμετώπισης των ασθενών σχετίζονταν με την συναισθηματική προσαρμογή των συντρόφων αλλά όχι με των ιδίων. Επιπρόσθετα, φάνηκε πως η υιοθέτηση «από κοινού» τρόπων αντιμετώπισης στο ζευγάρι, σχετίζεται με την ικανοποίηση από τη σχέση τους. Οι σύντροφοι/σύζυγοι  που αισθάνονταν ότι έπαιρναν υποστήριξη από τις συντρόφους τους, αντιλαμβάνονταν ότι είχαν χαμηλότερο έλεγχο οι ίδιοι, αλλά  αυξημένο, οι ασθενείς. Οι σύντροφοι/σύζυγοι που αισθάνονταν πως βρίσκουν περισσότερο υποστήριξη στον εαυτό τους, ανέφεραν μεγαλύτερη αντίληψη ελέγχου για τους ίδιους και χαμηλότερη για τις ασθενείς-συζύγους τους. Αντίθετα, οι ασθενείς  που αισθάνονταν ότι έπαιρναν υποστήριξη από τους συντρόφους/συζύγους τους, είχαν υψηλότερη αντίληψη ελέγχου της ασθένειας και για τις ίδιες και για τους συντρόφους/συζύγους τους.

Συμπερασματικά, η εν λόγω μελέτη σε μία πρώτη φάση, ανέδειξε ότι η υιοθέτηση τρόπων αντιμετώπισης «από κοινού» σε μία δυαδική διαδικασία μπορεί να συμβάλει ώστε τόσο οι ασθενείς, όσο και οι σύντροφοί τους να αναφέρουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη σχέση τους και συναισθηματική προσαρμογή. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν το ρόλο των «από κοινού» τρόπων αντιμετώπισης σε μία δυαδική (ενδο- και δια- προσωπική) διαδικασία.

Τέλος, πιστεύουμε ότι φωτίζει την πολυπλοκότητα στη σχέση μεταξύ τρόπων αντιμετώπισης και ευεξίας του ζευγαριού και της σχέσης τους και δίνει πληροφορίες για τη διαμόρφωση αποτελεσματικότερων μεθόδων ψυχολογικής υποστήριξης των ασθενών και των συζύγων/συντρόφων τους.

Το έργο συγχρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στο πλαίσιο της Σύμβασης Δωρεάς μεταξύ του ΙΣΝ και του Ελληνικού Δημοσίου για την ενίσχυση και αναβάθμιση των υποδομών στον τομέα της Υγείας, «Πρωτοβουλία για την Υγεία».

Βιβλιογραφία:

1. Bodenmann, G. (1997). Dyadic coping – a systemic-transactional view of stress and coping among couples: Theory and empirical findings. European Review of Applied Psychology, 47: 137-140
2. Falconier, M., Jackson B., Hilpert P. & Bodenmann G. (2015) Dyadic coping and relationship satisfaction: a meta-analysis. Clinical Psychology Review 42: 28-46
3. Paschali A., Palli A., Thomadakis C. & Karademas Ε. (2021). The interplay between individual and dyadic coping/common coping in female patients with cancer. European Journal of Psychology Open: 1-9 https://doi.org/10.1024/2673-8627/a000012
4. Rottman N & Hansen N., Larsen P., Nicolaisen A., Flyger H., Johansen C. & Hagedoorn M (2015). Dyadic coping within couples dealing with breast cancer: a longitudinal, population-based study. Health Psychology, 34(5): 486-495
5. Stefanut A.M/. Vintila M & Tudorel O.I. (2021) The relationship of dyadic coping with emotional functioning and quality of the relationship in courses facing cancer: a meta-analysis. Frontiers in Psychology, https://doi: 10.3389/fpsyg.2020.594015
6. Traa M., De Vries J., Bodenmann G & Den Oudsten B.L. (2014) Dyadic coping and relationship functioning in couples coping with cancer: a systematic review. British Journal of Health Psychology 20: 85-114