Νέα & Ανακοινώσεις

Γαλαξίες και μαύρες τρύπες – μια οπτική από το Webb Space Telescope

Γαλαξίες και μαύρες τρύπες – μια οπτική από το Webb Space Telescope
Untitled 2

Άρθρο της Επίκουρης Καθηγήτριας του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, Καλλιόπης-Μαρίας Δασύρα

Η εξέλιξη γαλαξιών, που περιλαμβάνει την ικανότητά τους να φτιάνουν νέα αστέρια, μπορεί να επηρεαστεί από υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες στα κέντρα τους. Οι μαύρες τρύπες αυτές, έχουν μάζα μεγαλύτερη από 1 εκατομμύριο φορές τη μάζα του Ηλίου μας κι έλκουν βαρυτικά αντικείμενα κοντινά σε αυτές. Καθώς κάποια αστέρια, πλανήτες ή και αέριο του μεσοαστρικού χώρου πέφτουν σε μια τέτοια μαύρη τρύπα, εκλύουν ενέργεια προς το γαλαξία. Επιπλέον, το υλικό που προσπίπτει δημιουργεί ένα δίσκο προσαύξησης γύρω από τη μαύρη τρύπα, ο οποίος αποτελείται από φορτισμένα σωμάτια. Κάποια από αυτά τα σωμάτια συμπαρασύρονται από γραμμές ηλεκτρομαγνητικού πεδίου κι εκτοξεύονται προς τα έξω, συχνά με πολύ μεγάλες ταχύτητες που προσεγγίζουν την ταχύτητα του φωτός, σε μορφή δέσμης,, δημιουργώντας το λεγόμενο πίδακα. Ένας πίδακας μπορεί να ταξιδέψει πολύ μακριά από το σημείο παραγωγής του, να διασχίσει έναν ολόκληρο γαλαξία ακόμα και να βγει από αυτόν και να ταξιδέψει περισσότερο. Μάλιστα, πρόσφατα παρατηρήθηκε η μεγαλύτερη γνωστή απόσταση που έχει διανύσει πίδακας. Είναι ίση με 160 φορές τη διαμετρο του γαλαξία μας και βρίσκεται σε επίσης νεονακαλυφθέντα ραδιογαλαξία (που βαπτίστηκε Alcyoneus). Ανακαλύφθηκε από ερευνητές στην Ολλανδία με δεδομένα από το ραδιοτηλεσκόπιο LOFAR (Oei et al. 2022).

Untitled 1
The discovery of a radio galaxy of at least 5 Mpc

Καθώς ένας πίδακας διασχίζει το μεσοαστρικό χωρο ενός γαλαξία, πριν δραπευτεύσει από αυτόν, μπορεί να συγκρουστεί με νέφη του μεσοαστρικού χώρου. Κατά τη σύγκρουση, που μπορεί να είναι πολύ σφοδρή, ένα μεγάλο μέρος των νεφών μπορεί να διασκορπιστεί, κι αέριό τους να εκτοξευτεί προς διάφορες κατευθύνσεις. Έτσι γεννιόνται γαλαξιακοί άνεμοι. Το τι συμβαίνει έχει οπτικοποιηθεί στην παρακάτω animation: https://www.youtube.com/watch?v=sopEHuZeOgY

Οι άνεμοι αυτοί συμπαρασύρουν και διαλύουν κι άλλα νέφη που συναντούν στην πορεία τους, αφαιρώντας μάζα από τη «δεξαμενή» από την οποία φτιάχνονται νέα άστρα. Στο ΕΚΠΑ μελετούμε τέτοια φαινόμενα, και μάλιστα έχουμε κερδίσει χρόνο παρατηρήσεων στο πιο πρόσφατο και μεγαλύτερο διαστημικό τηλεσκόπιο, το James Webb Space Telescope (JWST) για να μελετήσουμε πώς μεταβάλλεται η πίεση των νεφών με τα οποία συγκρούεται ένας πίδακας, καθώς οι μεταβολές πίεσης μπορούν να οδηγήσουν στη μεταφορά αερίων μαζών, ακριβώς όπως και στην ατμόσφαιρα της Γης. Τέτοιες ενδείξεις έχουμε ήδη λάβει από δεδομένα με τη ραδιοσυστοιχία Atacama Large Millimeter Array.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός, ότι πιθανόν κάτι τέτοιο να έχει συμβεί και στο δικό μας Γαλαξία. Πριν από περίπου μία δεκαετία η αστρονομία ακτίνων γ έφερε στο φως εκτενείς δομές, γνωστές κι ως φυσαλίδες Fermi, οι οποίες εντοπίζονται πάνω και κάτω από το επίπεδο του Γαλαξία μας κι έχουν συγκρίσιμη έκταση με αυτόν! Χάρη στην κινηματική αερίου που βρέθηκε σε αυτές προτάθηκε ότι είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης με πίδακα που εκτινάχθηκε από τη μαύρη τρύπα στο κέντρο του στον παρελθόν. Σύγκρουση πίδακα με μεσοαστρικό αέριο σίγουρα ανιχνεύεται σε πολλούς κοντινούς γαλαξίες, όπως τον IC5063.

Nέες παρατηρήσεις του γαλαξία IC5063 θα γίνουν ως μέρος προγράμματος του 1ου κύκλου παρατηρήσεων του JWST σε υπέρυθρα μήκη κύματος, που θα δώσουν πληροφορίες για τις φυσικές ιδιότητες του μοριακού υδρογόνου στο γαλαξία αυτό. Το πρόγραμμα αυτό είναι το μόνο με επικεφαλής ερευνητικό υπεύθυνο στον Ελλαδικό χώρο. Η ομάδα που το αιτήθηκε (με επικεφαλής την Κ. Δασύρα του Τμήματος Φυσικής), είναι μία εκ των ~300 ομάδων παγκοσμίως που πήρε χρόνο στο Webb.

Μήνυμα για την επέτειο εξέγερσης του Πολυτεχνείου

Μήνυμα για την επέτειο εξέγερσης του Πολυτεχνείου

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορική μνήμη της πανεπιστημιακής κοινότητας. Κάθε χρόνο, η επέτειός της υπενθυμίζει τη διαχρονική δέσμευση των Πανεπιστημίων να υπερασπίζονται τη δημοκρατία στη λειτουργία τους, στην κοινωνία και στους θεσμούς της. Η δέσμευση αυτή εκφράζεται καθημερινά μέσα από τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προάσπιση της ελευθερίας του […]

Επιτυχής ολοκλήρωση της συμμετοχής του ΕΚΠΑ στο WiderAdvance Facility για την υποστήριξη έργων Widening

Επιτυχής ολοκλήρωση της συμμετοχής του ΕΚΠΑ στο WiderAdvance Facility για την υποστήριξη έργων Widening

Την Τρίτη, 3 Νοεμβρίου 2026, ολοκληρώθηκε με ιδιαίτερη επιτυχία η συμμετοχή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) στο WiderAdvance Facility, μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην ενίσχυση της αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων και στη μεγιστοποίηση του επιστημονικού, κοινωνικού και οικονομικού τους αντικτύπου. Η πρωτοβουλία υλοποιήθηκε στο ΕΚΠΑ υπό τον επιστημονικό συντονισμό του Καθηγητή Νικολάου […]

Ενίσχυση της συνεργασίας ΕΚΠΑ – The Cyprus Institute στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου COPILOT

Ενίσχυση της συνεργασίας ΕΚΠΑ – The Cyprus Institute στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου COPILOT

Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου COPILOT Empowering Higher Education for Sustainable Innovation, το οποίο υλοποιείται μέσω της πρωτοβουλίας EIT Higher Education Initiative (EIT HEI) του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (European Institute of Innovation and Technology – EIT), πραγματοποιήθηκε στις 6–8 Οκτωβρίου 2026 τριήμερη επίσκεψη στελεχών του Γραφείου Προσέλκυσης Χρηματοδοτήσεων του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου […]

Διεθνές επιστημονικό συνέδριο του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διεθνές επιστημονικό συνέδριο του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026 Αμφιθέατρο Goethe-Institut Athen Το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, με επιστημονική υπεύθυνη την επίκουρη καθηγήτρια Ευγενία Αλεξάκη, διοργανώνει διεθνές επιστημονικό συνέδριο με θέμα «Έλληνες στο Γκέρλιτς: εξορία – μνήμη – πολιτισμικές αναπαραστάσεις». Το συνέδριο έχει ως στόχο τη διεπιστημονική εξέταση της ιστορίας, της εμπειρίας και της μνήμης της ελληνικής παρουσίας στην πόλη […]

Το ΕΚΠΑ στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης για την κυβερνοασφάλεια και τον υβριδικό πόλεμο

Το ΕΚΠΑ στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης για την κυβερνοασφάλεια και τον υβριδικό πόλεμο

Ένα θαλάσσιο drone σε σπηλιά της Λευκάδας, ψεύτικες απειλές για βόμβες που εκτρέπουν πτήσεις, ψυγεία σούπερ μάρκετ που «ζεσταίνονται» μετά από κυβερνοεπίθεση, η μεγαλύτερη κλοπή κρυπτονομισμάτων στην ιστορία, αλλά και μια παγκόσμια διακοπή υπηρεσιών νέφους που ανέδειξε πόσο εξαρτημένοι είμαστε από λίγους μεγάλους παρόχους, ή το πάγωμα όλων των απογειώσεων στις ΗΠΑ λόγω βλάβης στις […]

Άσκηση και διαβήτης: Ο καθοριστικός σύμμαχος υγείας και ο ρόλος του ΤΕΦΑΑ ΕΚΠΑ

Άσκηση και διαβήτης: Ο καθοριστικός σύμμαχος υγείας και ο ρόλος του ΤΕΦΑΑ ΕΚΠΑ

Στον αγώνα για τη διαχείριση και την πρόληψη του σακχαρώδη διαβήτη, ο συνδυασμός μιας ισορροπημένης διατροφής με συστηματική σωματική δραστηριότητα είναι καθοριστικός. Όταν γυμναζόμαστε, οι μύες μας λειτουργούν σαν “σφουγγάρι”, απορροφώντας γλυκόζη από το αίμα και χρησιμοποιώντας την ως πηγή ενέργειας, με αποτέλεσμα να μειώνονται άμεσα τα επίπεδα σακχάρου. Κατά τη διάρκεια της άσκησης, οι […]

Επιτυχής ολοκλήρωση της συμμετοχής του ΕΚΠΑ στο WiderAdvance Facility για την υποστήριξη έργων Widening

Επιτυχής ολοκλήρωση της συμμετοχής του ΕΚΠΑ στο WiderAdvance Facility για την υποστήριξη έργων Widening

Την Τρίτη, 3 Νοεμβρίου 2026, ολοκληρώθηκε με ιδιαίτερη επιτυχία η συμμετοχή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) στο WiderAdvance Facility, μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην ενίσχυση της αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων και στη μεγιστοποίηση του επιστημονικού, κοινωνικού και οικονομικού τους αντικτύπου. Η πρωτοβουλία υλοποιήθηκε στο ΕΚΠΑ υπό τον επιστημονικό συντονισμό του Καθηγητή Νικολάου […]

Ενίσχυση της συνεργασίας ΕΚΠΑ – The Cyprus Institute στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου COPILOT

Ενίσχυση της συνεργασίας ΕΚΠΑ – The Cyprus Institute στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου COPILOT

Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου COPILOT Empowering Higher Education for Sustainable Innovation, το οποίο υλοποιείται μέσω της πρωτοβουλίας EIT Higher Education Initiative (EIT HEI) του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (European Institute of Innovation and Technology – EIT), πραγματοποιήθηκε στις 6–8 Οκτωβρίου 2026 τριήμερη επίσκεψη στελεχών του Γραφείου Προσέλκυσης Χρηματοδοτήσεων του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου […]

Διεθνές επιστημονικό συνέδριο του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διεθνές επιστημονικό συνέδριο του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026 Αμφιθέατρο Goethe-Institut Athen Το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, με επιστημονική υπεύθυνη την επίκουρη καθηγήτρια Ευγενία Αλεξάκη, διοργανώνει διεθνές επιστημονικό συνέδριο με θέμα «Έλληνες στο Γκέρλιτς: εξορία – μνήμη – πολιτισμικές αναπαραστάσεις». Το συνέδριο έχει ως στόχο τη διεπιστημονική εξέταση της ιστορίας, της εμπειρίας και της μνήμης της ελληνικής παρουσίας στην πόλη […]

Το ΕΚΠΑ στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης για την κυβερνοασφάλεια και τον υβριδικό πόλεμο

Το ΕΚΠΑ στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης για την κυβερνοασφάλεια και τον υβριδικό πόλεμο

Ένα θαλάσσιο drone σε σπηλιά της Λευκάδας, ψεύτικες απειλές για βόμβες που εκτρέπουν πτήσεις, ψυγεία σούπερ μάρκετ που «ζεσταίνονται» μετά από κυβερνοεπίθεση, η μεγαλύτερη κλοπή κρυπτονομισμάτων στην ιστορία, αλλά και μια παγκόσμια διακοπή υπηρεσιών νέφους που ανέδειξε πόσο εξαρτημένοι είμαστε από λίγους μεγάλους παρόχους, ή το πάγωμα όλων των απογειώσεων στις ΗΠΑ λόγω βλάβης στις […]

Άσκηση και διαβήτης: Ο καθοριστικός σύμμαχος υγείας και ο ρόλος του ΤΕΦΑΑ ΕΚΠΑ

Άσκηση και διαβήτης: Ο καθοριστικός σύμμαχος υγείας και ο ρόλος του ΤΕΦΑΑ ΕΚΠΑ

Στον αγώνα για τη διαχείριση και την πρόληψη του σακχαρώδη διαβήτη, ο συνδυασμός μιας ισορροπημένης διατροφής με συστηματική σωματική δραστηριότητα είναι καθοριστικός. Όταν γυμναζόμαστε, οι μύες μας λειτουργούν σαν “σφουγγάρι”, απορροφώντας γλυκόζη από το αίμα και χρησιμοποιώντας την ως πηγή ενέργειας, με αποτέλεσμα να μειώνονται άμεσα τα επίπεδα σακχάρου. Κατά τη διάρκεια της άσκησης, οι […]

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το Ε.Κ.Π.Α. το οποίο εγκαινιάστηκε στις 3 Μαΐου του 1837, αρχικά στεγάστηκε σε ένα ανακαινισμένο οθωμανικό κτήριο στη βορειοανατολική πλευρά της Ακρόπολης, το οποίο στις μέρες μας έχει ανακαινιστεί και λειτουργεί ως Μουσείο του Πανεπιστημίου. Αρχικά ονομάστηκε «Οθωνικό Πανεπιστήμιο» από το όνομα του πρώτου βασιλιά της Ελλάδας Όθωνα και αποτελούνταν από 4 ακαδημαϊκά Τμήματα με 52 φοιτητές. Καθώς αποτελούσε το πρώτο Πανεπιστήμιο του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, αλλά και της ευρύτερης βαλκανικής και μεσογειακής περιοχής, απέκτησε σημαντικό κοινωνικο-ιστορικό ρόλο, ο οποίος υπήρξε καθοριστικός για την παραγωγή συγκεκριμένης γνώσης και πολιτισμού μέσα στη χώρα.

Stay Connected

Ακολουθήστε το hub.uoa.gr στα Social Media

Newsletter

Γραφτείτε για να λαμβάνετε ενημερώσεις

closebutton
Μετάβαση στο περιεχόμενο