Καληνύχτα, μικρή Αντιγόνη

Άρθρο του Μάνου Στεφανίδη, Ομότιμου Καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο ΕΚΠΑ, στο Βήμα

Αυτό καταντήσαμε: Κουβαλάμε την αρχαία κληρονομιά ως περιττό, εγκεφαλικό βάρος κι όχι σαν τα φτερά που θα μπορούσαν να μας απογειώσουν. Επειδή μελετάμε τους κλασικούς όχι για να πάρουμε απλώς θέση ως προς το ιστορικό παρελθόν τους, όπως έχει υποστηριχθεί αλλά για να κατανοήσουμε εμείς το, μάλλον ανιστόρητο όσο και εγωπαθές, παρόν μας. Εμπλουτίζοντάς το και με άλλες αξίες ή αισθητικές πέραν της πανάκειας που λέγεται τεχνολογία. Αναμφίβολα είμαστε γλωσσικά και ιστορικά οι πιο κοντινοί κληρονόμοι και οι προνομιούχοι αναγνώστες της αρχαιοελληνικής γραμματείας…Οι, έστω, οι λιποβαρείς κληρονόμοι της. Μέγιστο, πολιτικό πλεονέκτημα που προφανώς αδυνατούμε να υποστηρίξουμε μέσα στην υπαρξιακή ακηδία και την ιδεολογική περιδίνηση που βρισκόμαστε. Επαρχιώτες μαζί και ιδεολογικά νεόπλουτοι. Και εδώ βρίσκεται η παρακμή μας. Όσο για τους “προοδευτικά” και “αριστερά” επιχειρήματα που επικαλέστηκαν διάφοροι ως αιτία για την αφαίρεση του τρυφερού Κρίτωνα ή της μονολιθικής (;) Αντιγόνης από την διδακτέα ύλη πριν λίγα χρόνια, ότι δηλαδή πρόκειται για κείμενα που υπερασπίζονται την δουλοκτημοσύνη, την ολιγαρχία, τον σεξισμό ή την υπακοή σε άδικους νόμους χωρίς να προτείνεται η ατομική αντίδραση, μωραίνει Κύριος… Οι λόγοι, φοβάμαι, είναι σαφώς και ξεκάθαρα “χρησιμοθηρικοί” δηλαδή η ήσσων προσπάθεια και η, με κάθε τίμημα, ευκολία. Επειδή αυτό γίναμε. Κι αυτό δεν αποτελεί ευθύνη αποκλειστικά μιας παράταξης. Στ@ρχιδιστές ή @νάρχιδοι. Η γλωσσική μεταρρύθμιση Ράλλη χαιρετίστηκε ως το άκρον άωτον της προοδευτικότητας αν και προήλθε από έναν σκληροπυρηνικό της Δεξιάς.

Όμοια και ο καταστροφικός Νόμος – πλαίσιο του Πασόκ. Της ισοπέδωσης και της απάλειψης οποιαδήποτε, ακαδημαϊκής ιεραρχίας, πειθαρχίας ή πνεύματος μαθητείας. Αποκτήσαμε όμως, διερωτώμαι, καλύτερη, παιδεία, αξιολογότερους επιστήμονες ή δασκάλους, μιλάμε καλύτερα ελληνικά στα ΜΜΕ ή το Κοινοβούλιο μετά από τόσες “επαναστάσεις”; Βελτιώθηκε, έστω κατ´ ελάχιστον, η εκφραστική ή αντιληπτική μας ικανότητα ευρύτερα; Είναι τα παιδιά μας εγκρατέστεροι ομιλητές της γλώσσας των προγόνων τους; Απαντήστε μόνοι σας. Απλώς καταντήσαμε μια κοινωνία της ραστώνης, των πενηντάρηδων συνταξιούχων, των επαναστατών χωρίς αιτία, των μαζοχιστών των καταστροφών, των αρνητών του αστικού πολιτισμού, των ατέρμονων όσο και ανερμάτιστων δικαιωμάτων αλλά όχι και των υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτά. Των “συνδικαλιστικών” κατακτήσεων κι όχι της ουσιαστικής καλλιέργειας που προετοιμάζει ολοκληρωμένους πολίτες. Κι έπειτα ήρθαν όχι οι μέλισσες αλλά ο Σπυρίδων – Άδωνις και τα δικά του “αρχαία”! Δεν βρήκα τα αρχαιογνωστικά (λέμε τώρα) προγράμματα της «Ελληνικής Αγωγής» που ενέκρινε το Υπουργείο Παιδείας μέσω του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής κουβαλώντας τις ΜΚΟ στα σχολεία. Εντόπισα όμως τα εξής μαργαριτάρια στον τοίχο της επιχείρησης και τα παραθέτω. «Ὁ Ἰανὸς ἐς τέλος ἔδειξε τὰ δύο πρόσωπά του. Ἔπεσε πολλὴ χιὼν ἐν τῇ πόλῃ ἡμῶν καὶ πάσῃ ἐν τῇ Ἑλλάδι. Δριμὺ ψύχος ψύχει ἡμᾶς καὶ δυσχέρειαι ἐκ τῆς πυκινῆς τῆς χιόνος πτώσεως συμβαίνει γενέσθαι. Ὥρῃ χειμερίᾳ, ὁ κρυμὸς πᾶσαν τὴν φύσιν καταψύχει καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἔργων ἀπείργει. Χιονοβόλος χθὲς ὁ Ζεὺς ἐπάλυνε χιονοφεγγεῖ στολῇ πᾶσαν τὴν χθόνα˙ καὶ νῦν ἔτι πίπτουσι ταρφειαὶ νιφάδες. Ἄσμενοι ὁρῶμεν τὴν τοῦ νιφετοῦ ἄελλα. Ἀπολαύσωμεν τὸ ἀγαθὸν χεῖμα!». Το κείμενο που, υποτίθεται, θα φέρει τα ελληνόπουλα κοντά στους αρχαίους θησαυρούς, είναι τόσο αρχαιοπρεπές όσο ήταν κόσμια ελληνικά τα “γαλλικά” της κυρίας του υπουργού όταν παρουσίαζε τηλεοπτική εκπομπή με θέμα τα απόκρυφα της κρεβατοκάμαρας. Ανάλογα με τα “Εγέρθητος” των χρυσαυγιτών. Σκέτη παρακμή δηλαδή. Η κυβέρνηση χαϊδεύοντας ακροδεξιά αυτιά, χάνει εκείνο το κέντρο που την εξέλεξε και την διατηρεί στην εξουσία. Απεμπολεί η ίδια την ίδια της τη δύναμη. Για να μην φανώ περισσότερο προκατειλημμένος, παραθέτω τα σχόλια της γνωστής φιλολόγου, αρθρογράφου και μεταφράστριας κ. Χρύσας Κακατσάκη σχετικά ως προς τα ανωτέρω διαμάντια: “…Πέρα από το γέλιο που προκαλεί το “κείμενο” γιατί κανένας αρχαίος συγγραφέας δεν θα έγραφε έτσι, διορθώνω: _ ἔδειξε τὰ δύο πρόσωπά του: ἔδειξεΝ τάς δύο όψεις αυτού. τῇ πόλῃ (!) : πόλΕΙ πάσῃ ἐν τῇ Ἑλλάδι. Εν τῇ Ἑλλάδι ΠΑΣΗ ( με υπογεγραμμένη)! _ δυσχέρειαι: ΔΥΣΧΕΡΕίΑΣ (για λόγους συντακτικού έπρεπε να μπει στην αιτιατική. Απρόσωπη σύνταξη). _ Ὥρῃ: Το ουσιαστικό είναι ώρα επομένως και η δοτική Ὥρᾳ. _ χιονοφεγγεῖ (sic): Το επίθετο χιονοφεγγής δεν υπάρχει σε κανένα λεξικό. _ ἄελλα: ἄελλαΝ. Εκτός του ότι λείπει το ν, η λέξη σημαίνει τον ανεμοστρόβιλο, τον θυελλώδη άνεμο που δεν συνδυάζεται ποτέ με το χιόνι. _ Ἀπολαύσωμεν τὸ ἀγαθὸν χεῖμα: Το ρήμα απολαύω και στα αρχαία και στα νέα ελληνικά συντάσσεται με γενική. Ἀπολαύσωμεν τὸ ἀγαθὸν χεῖμα (ακυριολεξία): Μετάφραση: Ας απολαύσουμε τον αγαθό παγετό (γελάστε ελεύθερα). Συμπέρασμα: Το επίπεδο των αρχαίων ελληνικών που διδάσκονται στην «Ελληνική Αγωγή», είναι ίδιο μ’ αυτό των Χρυσαυγιτών. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι μια καθηγήτρια που δίδασκε εκεί, ονόματι Βασιλεία Στεργιοπούλου, υποστήριζε ότι οι μόνο οι Έλληνες είναι οι γνήσιοι απόγονοι της Αρίας φυλής. Ναι, φτάσαμε στα αδιανόητα: Το ΥΠΑΙΘ εγκρίνει για το ελληνικό σχολείο υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων της “Ελληνικής Αγωγής” με αντικείμενο τα αυτά τα “αρχαία” ελληνικά.

Ως φιλόλογος, που υπηρέτησα τα φιλολογικά μαθήματα και την παιδεία 35 χρόνια, νιώθω μεγάλη ντροπή και οργή. Τι έγιναν όλοι οι αγώνες και οι αγωνίες μας για την προκοπή του ελληνικού σχολείου και τη μόρφωση των παιδιών μας; Τι έγιναν οι μεγάλες τομές, που υπόσχονταν άνθηση της ελληνικής παιδείας; Τι έγιναν οι Δελμούζοι, οι Γληνοί, οι Τριανταφυλλίδηδες, οι Παπανούτσοι και όλοι οι σπουδαίοι παιδαγωγοί, όπως ο Χρίστος Τσολάκης, που ακολούθησαν; Τι έγιναν οι λαχτάρες και οι αγώνες των χιλιάδων δασκάλων και καθηγητών για ένα σχολείο της γνώσης, της ομορφιάς, της πνευματικής ανάπτυξης; Ένας cult τύπος, που πριν λίγα χρόνια ζούσε και δρούσε στο λυκόφως της ακροδεξιάς και της κούφιας ρητορείας, σήμερα τολμά να προτείνει τα αγράμματα προγράμματα της ιδιωτικής του επιχείρησης (που απευθύνεται βέβαια σε ανθρώπους της δικής του στάθμης) στο Υπουργείο Παιδείας, τα οποία η συνάδελφός του Κεραμέως τα έκανε ασμένως δεκτά, ως δήθεν χρήσιμα για την παιδεία των νέων μας!” Προσωπικά δεν έχω να προσθέσω τίποτα άλλο σε όσα – ελάχιστα – επισημάνει η Χρύσα Κακατσάκη. Θα μπορούσα απλώς ν’ αναφέρω περισσότερα παραδείγματα. Ας τα ψάξουν οι φιλέορτοι αρχαιομαθείς. Η υπόθεση δυστυχώς έχει μέλλον. Λυπάμαι μόνο που στα θέματα παιδείας και πολιτισμού δεν ακούγονται οι γνώστες αλλά οι κομματικοί φωστήρες. Αυτοί δηλαδή που έβγαλαν πρόσφατα τα καλλιτεχνικά μαθήματα και παλιότερα την Αντιγόνη και τον Επιτάφιο από το γυμνάσιο. Απελπισία.

ΥΓ. Χιονίζει και φέτος στην Επίδαυρο μικρή Αντιγόνη. Να ντύνεσαι ζεστά. Καληνύχτα.