Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών έχει μακρά και λαμπρή παράδοση στον εορτασμό της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου. Υπήρξε -όπως γνωρίζουμε- το εκπαιδευτικό ίδρυμα που καθιέρωσε τον εορτασμό της εθνικής επετείου ήδη από το 1838, στα χρόνια που ζούσαν ακόμη οι αγωνιστές τής Επανάστασης, οι οποίοι και πρωτοστάτησαν στην ίδρυση του.
Άλλωστε το Πανεπιστήμιό μας αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυλώνες συγκρότησης του Ελληνικού κράτους ως το μοναδικό επί έναν αιώνα Πανεπιστημιακό ίδρυμα.
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών επιφορτίσθηκε με μία ευρύτερη «εθνική αποστολή», συνδεδεμένη με τους γεωπολιτικούς στόχους του νεοσύστατου κράτους.
Διακόσια πέντε χρόνια μετά την ελληνική Επανάσταση, τα ιστορικά αρχεία του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών εξακολουθούν να μας τροφοδοτούν με πολύτιμο υλικό τόσο γύρω από τους εορτασμούς της ιστορικής επετείου που σχετίζονταν με το Πανεπιστήμιο, όσο και γύρω από τις διακυμάνσεις τους στα χρόνια που ακολούθησαν, ως αποτέλεσμα γεωπολιτικών εξελίξεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές σε περιόδους κρίσεων, κατά τις οποίες οι εορτασμοί περιορίστηκαν ή προσέλαβαν διαφορετικό περιεχόμενο, καθώς και οι μαρτυρίες που φωτίζουν τη δραστήρια και, συχνά, δυναμική παρουσία της πανεπιστημιακής κοινότητας στον δημόσιο χώρο.
Κατά την περίοδο των Παγκοσμίων Πολέμων, οι εορτασμοί προσαρμόστηκαν στις ιστορικές συνθήκες, αποτυπώνοντας το βαρύ κλίμα της εποχής. Στην ταραγμένη και δύσκολη δεκαετία του 1940 και ιδιαίτερα την περίοδο του πολέμου και της Κατοχής, οι εορταστικές εκδηλώσεις είχαν χαρακτήρα πνευματικής αντίστασης, ενώ την 25η Μαρτίου 1945, στην απελευθερωμένη πλέον Αθήνα, ο εορτασμός έλαβε έναν αυθεντικά πάνδημο χαρακτήρα, εκφράζοντας τη βαθιά ανάγκη της κοινωνίας για ενότητα, ελευθερία και αναγέννηση.
Επομένως, η εθνική επέτειος της 25ης Μαρτίου διαμορφώθηκε μέσα στον χρόνο ως πολυσήμαντο γεγονός, ως πεδίο μνήμης και δημόσιας έκφρασης, με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών να συνδέεται με αυτή τη διαδικασία ως φορέας διατήρησης και ερμηνείας της ιστορικής μνήμης.
Σήμερα, ο ρόλος αυτός καθίσταται ακόμη πιο κρίσιμος. Σε ένα περιβάλλον ραγδαίων παγκόσμιων αλλαγών, η ανάγκη για τεκμηριωμένη γνώση, κριτική σκέψη και ιστορική αυτογνωσία είναι περισσότερο επιτακτική από ποτέ.
Το Δημόσιο Πανεπιστήμιο οφείλει να συνεχίσει να υπηρετεί αυτή την αποστολή, διασφαλίζοντας την ποιότητα της γνώσης και ενισχύοντας τη συνειδητή σύνδεση της κοινωνίας με το παρελθόν της.
Σύμφωνα με τον σολωμικό στοχασμό «Το Έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί Εθνικόν ό,τι είναι Αληθές».
Η επέτειος της 25ης Μαρτίου, προσφέρει στους Έλληνες και τις Ελληνίδες σε όλα τα μέρη της γης την ευκαιρία για ενίσχυση της μνήμης, αναστοχασμό και οραματισμό, αποτελεί επομένως, έναν ζωντανό θεσμό, που μας καλεί να κατανοούμε την ιστορία με γνώση, νηφαλιότητα και επίγνωση της συνέχειάς της.
Χρόνια Πολλά!
Ο Πρύτανης του Ε.Κ.Π.Α.
Γεράσιμος Σιάσος
Καθηγητής Καρδιολογίας
