Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών διερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στην εθιστική χρήση του TikTok και τα συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και υπνηλίας στον Ελληνικό πληθυσμό. Επίσης, διερευνήθηκε το επίπεδο του εθισμού στο TikTok σύμφωνα με το φύλο και την ηλικιακή ομάδα με τα ευρήματα να είναι περισσότερο ανησυχητικά για τις γυναίκες και την Generation Z.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τον Αναπληρωτή Καθηγητή Πέτρο Γαλάνη, την Καθηγήτρια Ευμορφία Κούκια, την Επίκουρη Καθηγήτρια Πολυξένη Μαγγούλια, τον Επίκουρο Καθηγητή Ιωάννη Μωύσογλου, τη διδάκτορα Αγλαΐα Κατσιρούμπα και και την υποψήφια Διδάκτορα Ζωή Κατσιρούμπα. Το άρθρο της μελέτης με τίτλο “Associations Between Problematic TikTok Use, Anxiety, Depression and Sleep Quality: Sex and Generation Differences” έχει δημοσιευθεί στο έγκριτο περιοδικό “Psychiatry International” (impact factor = 1,8) και είναι ελεύθερα διαθέσιμο.
Αναλυτικότερα, το Εργαστήριο Κλινικής Επιδημιολογίας του Τμήματος Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ πραγματοποίησε μια μελέτη με 1033 χρήστες του TikTok ηλικίας 18 έως 60 ετών. Χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα TikTok Addiction Scale με σκοπό τη μέτρηση του εθισμού στο TikTok. Η κλίμακα αυτή αποτελεί το πρώτο εργαλείο διεθνώς που μετρά τον εθισμό στο TikTok και δημιουργήθηκε πρόσφατα από το Εργαστήριο Κλινικής Επιδημιολογίας του Τμήματος Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ. Η TikTok Addiction Scale περιλαμβάνει 6 ερωτήσεις και για να απαντηθούν χρειάζεται μόνο ένα λεπτό. Η Ελληνική έκδοση της κλίμακας για τη μέτρηση του εθισμού στο TikTok (TikTok Addiction Scale) είναι ελεύθερη προς χρήση στον σύνδεσμο https://chesme.limesurvey.net/461695?lang=el&newtest=Y. Κάθε χρήστης του TikTok μπορεί να συμπληρώσει την κλίμακα και να διαπιστώσει το επίπεδο του εθισμού του στο TikTok.
Στην παρούσα μελέτη, η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν 31,1 έτη με το 17,8% να ανήκει στην Generation X (έτος γεννήσεως μεταξύ 1965-1980), το 28,6% να ανήκει στους millennials (έτος γεννήσεως μεταξύ 1981-1996) και το 53,6% να ανήκει στην Generation Z (έτος γεννήσεως μεταξύ 1997-2012).
Το 33,3% των χρηστών του TikTok στη μελέτη μας ανήκε στην ομάδα υψηλού κινδύνου εμφάνισης εθισμού στη συγκεκριμένη πλατφόρμα. Μάλιστα τα άτομα μικρότερης ηλικίας εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα εθισμού στο TikTok. Πιο συγκεκριμένα, τα συμπτώματα εθισμού στην Generation Z ήταν 49,3%, ενώ στους millennials ήταν 20% και στην Generation X ήταν 6,5%. Επίσης, τα συμπτώματα εθισμού στις γυναίκες ήταν 34,4%, ενώ στους άνδρες ήταν 29,9%.
Ο μέσος χρόνος χρήσης του TikTok ήταν 1,8 ώρες καθημερινά για όλους τους συμμετέχοντες, με την Generation Z να το χρησιμοποιεί πολύ περισσότερο (2,3 ώρες) σε σχέση με τους millennials (1,3 ώρες) και την Generation X (0,8 ώρες). Επίσης, ο μέσος χρόνος χρήσης όλων των social media ήταν 3,3 ώρες καθημερινά για όλους τους συμμετέχοντες, με την Generation Z να το χρησιμοποιεί πολύ περισσότερο (4,0 ώρες) σε σχέση με τους millennials (2,9 ώρες) και την Generation X (2,1 ώρες).
Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι η εθιστική χρήση του TikTok σχετίζεται με αυξημένα συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και υπνηλίας. Πιο συγκεκριμένα, τα άτομα που έχουν περισσότερα συμπτώματα εθισμού στο TikTok βίωναν ταυτόχρονα και υψηλότερα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και υπνηλίας.
Οι εθισμένοι στο TikTok είχαν 2,5 φορές συχνότερα συμπτωματολογία έντονου άγχους, 2,7 φορές συχνότερα συμπτωματολογία κατάθλιψης και 1,8 φορές συχνότερα συμπτωματολογία υπνηλίας. Αναλυτικότερα, το 57,6% των εθισμένων στο TikTok είχαν και συμπτωματολογία έντονου άγχους, ενώ μόνο το 23,8% των μη εθισμένων είχαν συμπτωματολογία έντονου άγχους. Επίσης, το 43% των εθισμένων στο TikTok είχαν και συμπτωματολογία κατάθλιψης, ενώ μόνο το 15,8% των μη εθισμένων είχαν συμπτωματολογία κατάθλιψης. Το 78,2% των εθισμένων στο TikTok είχαν και συμπτωματολογία υπνηλίας, ενώ μόνο το 43% των μη εθισμένων είχαν συμπτωματολογία υπνηλίας.
Αξιοσημείωτο είναι εξάλλου και το γεγονός ότι το 35% των συμμετεχόντων είχε συμπτωματολογία έντονου άγχους, με το ποσοστό αυτό να είναι πολύ μεγαλύτερο στην Generation Z (46,8%) σε σχέση με τους millennials (28,5%) και την Generation Z (10,3%). Αντίστοιχα, το 24,9% των συμμετεχόντων είχε συμπτωματολογία κατάθλιψης, με το ποσοστό αυτό να είναι πολύ μεγαλύτερο στην Generation Z (31,2%) σε σχέση με τους millennials (22,7%) και την Generation Z (9,2%). Επιπλέον, το 54,7% των συμμετεχόντων είχε συμπτωματολογία υπνηλίας, με το ποσοστό αυτό να είναι πολύ μεγαλύτερο στην Generation Z (70,8%) σε σχέση με τους millennials (44,1%) και την Generation Z (23,4%).
Σχεδόν 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πάσχουν από κάποια διαταραχή της ψυχικής υγείας, αριθμός που έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 1990 και καθιστά τις διαταραχές αυτές ως μία από τις κύριες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως. Ο επιπολασμός μάλιστα των διαταραχών της ψυχικής υγείας παρουσιάζει μεγαλύτερη αύξηση στις γυναίκες, στα παιδιά και στους νέους ηλικίας 15-19 ετών. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 2025, ο αριθμός των παιδιών ηλικίας 6-9 ετών που επισκέφτηκαν τα τμήματα επειγόντων περιστατικών των νοσοκομείων για ζητήματα ψυχικής υγείας ήταν 6269, ενώ το 2019 ήταν 3870, παρουσιάζοντας μια αύξηση κατά 62% σε έξι μόλις χρόνια.
Έτσι, σε μια χρονική περίοδο που χαρακτηρίζεται από αύξηση των ζητημάτων ψυχικής υγείας, σε σημείο που να θεωρείται πλέον επιδημία κρίσης της ψυχικής υγείας, ο ρόλος των social media είναι εξαιρετικά σημαντικός, καθώς συνεχώς αυξάνονται οι ενδείξεις που φανερώνουν την αρνητική επίδραση των social media στην ψυχική υγεία των χρηστών. Η πρόσφατη δίκη-ορόσημο στις ΗΠΑ κατά της Meta, ιδιοκτήτρια του Facebook και του Instagram φανερώνει τον εθιστικό ρόλο των social media και την επίδρασή τους στην ψυχική υγεία ιδιαίτερα των παιδιών. Καθώς, μάλιστα, η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι το TikTok παρουσιάζει ακόμη πιο εθιστικά χαρακτηριστικά σε σχέση με τις υπόλοιπες πλατφόρμες είναι σαφές ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ορθή χρήση των social media από την μικρότερη δυνατή ηλικία. Καθώς, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ιδιαίτερα το TikTok συνεχίζουν να αναπτύσσονται με γοργό ρυθμό και να χρησιμοποιούνται από ολοένα και περισσότερους είναι καθοριστικής σημασίας η συνετή τους χρήση με ψυχαγωγικό τρόπο από μικρές ηλικίες, έτσι ώστε να αποφευχθούν προβληματικές συμπεριφορές ή ακόμη και εθιστικές συμπεριφορές.
