Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος του πλανήτη μας προϋποθέτει καλή γνώση της ποιοτικής κατάστασης καθώς και της διακύμανσης της φυσικής σύστασης των πετρωμάτων, των εδαφών, των ιζημάτων και των υδάτων όπως αυτή διαμορφώνεται μέσα από τις γεωχημικές διεργασίες που ελέγχουν την κατανομή και την ανακύκλωση των χημικών στοιχείων τόσο στο εσωτερικό όσο και στην επιφάνεια της Γης. Ειδικά για τη φυσική διασπορά των χημικών στοιχείων στην επιφάνεια της Γης, η αναγκαιότητα της κατάρτισης μίας κοινής, παγκοσμίου κλίμακας βάσης γεωχημικών δεδομένων αναφοράς έγινε αντιληπτή με τον πλέον τραγικό τρόπο μετά το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνόμπιλ στην Ουκρανία στις 26 Απριλίου 1986, οπότε και διαπιστώθηκε η έλλειψη επαρκών δεδομένων ώστε να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις στο περιβάλλον παρόμοιων τεχνολογικών ατυχημάτων μεγάλης έκτασης. Έκτοτε, μία σειρά από πρωτοβουλίες της διεθνούς γεωεπιστημονικής κοινότητας στο πλαίσιο σχετικών έργων του προγράμματος IGCP (International Geoscience Program) υπό την αιγίδα της UNESCO και της IUGS (International Union of Geological Sciences) οδήγησαν στη διαμόρφωση του Παγκόσμιου Γεωχημικού Δικτύου Αναφοράς- Global Geochemical Reference Network (GRN), ενός χωρικού δικτύου δειγματοληψίας με 7356 κελιά διαστάσεων 160 x160 km περίπου, το οποίο καλύπτει το σύνολο της χέρσου του πλανήτη μας (Εικ. 1).
Η αξιοποίηση του Δικτύου Αναφοράς από τη διεθνή γεωεπιστημονική κοινότητα απαιτεί τη χρήση τυποποιημένων μεθόδων ώστε να διασφαλίζεται η συστηματικότητα στη συλλογή δεδομένων που αφορούν στον προσδιορισμό της χημικής σύστασης σε ποικίλα γεωλογικά υλικά της Γήινης επιφάνειας (π.χ. πετρώματα, υπολειμματικό έδαφος, οργανικό υλικό, πλημμυρικά ιζήματα, ιζήματα ρεμάτων, ποτάμιο νερό) και τα οποία εμφανίζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις στη φύση τους όταν εξετάζονται σε παγκόσμια κλίμακα. Προς αυτή την κατεύθυνση, η πρόσφατη έκδοση του Εγχειριδίου Τυποποιημένων Μεθόδων για την Κατάρτιση του Παγκόσμιου Γεωχημικού Δικτύου Αναφοράς (Εικ. 2) από τη Διεθνή Ένωση Γεωλογικών Επιστημών και συγκεκριμένα από την Επιτροπή της Παγκόσμιας Γεωχημικής Χαρτογράφησης (IUGS- CGGB) αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο για κάθε πρωτοβουλία γεωχημικής χαρτογράφησης σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη μας, ενώ μπορεί να προσαρμοστεί σε διαφορετικές χωρικές κλίμακες έρευνας (Εικ. 3).
Το Εγχειρίδιο αποτελεί αδιαμφισβήτητα μία διεθνή συνεργατική προσπάθεια με συμμετοχή στη συγγραφική ομάδα 50 γεωεπιστημόνων από διάφορους επιστημονικούς κλάδους (γεωχημικών, εδαφολόγων, στατιστικολόγων, τοπογράφων μηχανικών) και 23 χώρες. Επιπλέον, η ανασκόπηση των κεφαλαίων πραγματοποιήθηκε από 23 ανεξάρτητους κριτές, προερχόμενους από 13 διαφορετικές χώρες. Η συμμετοχή του ΕΚΠΑ αφορά στην συν-συγγραφή του Κεφαλαίου των μεθόδων ποιοτικού ελέγχου των αποτελεσμάτων από την Καθηγήτρια Αριάδνη Αργυράκη του Εργαστηρίου Οικονομικής Γεωλογίας και Γεωχημείας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος, καθώς και τη συμμετοχή στη συντακτική ομάδα του έργου τόσο της Αριάδνης Αργυράκη όσο και της Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Χριστίνας Στουραΐτη, μέλη της διοικούσας Επιτροπής της Παγκόσμιας Γεωχημικής Χαρτογράφησης .
Το έργο διαρθρώνεται σε 10 κεφάλαια, και εκτός από τις αναλυτικές οδηγίες για τη λήψη γεωχημικών δειγμάτων καλύπτει επίσης θέματα εργαστηριακής προετοιμασίας και αρχειοθέτησης- αποθήκευσης των δειγμάτων, την παρασκευή δειγμάτων αναφοράς, την επιλογή κατάλληλων αναλυτικών μεθόδων χημικής και ορυκτολογικής ανάλυσης, τις διαδικασίες και τα πρωτόκολλα ποιοτικού ελέγχου των αποτελεσμάτων, τις μεθόδους παραμετρικής εξομάλυνσης υπαρχόντων συνόλων γεωχημικών δεδομένων από προηγούμενες έρευνες, καθώς και θέματα μεθόδων επεξεργασίας και διαχείρισης των αποτελεσμάτων της γεωχημικής ανάλυσης αλλά και της ευρύτερης διαχείρισης του έργου της παγκόσμιας γεωχημικής χαρτογράφησης.
Η πλήρης ηλεκτρονική έκδοση του Εγχειριδίου (ISBN: 978-618-85049-1-2) καθώς και τα Παραρτήματα που το συνοδεύουν είναι διαθέσιμα με ανοιχτή πρόσβαση για όλους μέσω της επίσημης ιστοσελίδας της Επιτροπής: https://www.globalgeochemicalbaselines.eu/content/174/iugs-manual-of-standard-methods-for-establishing-the-global-geochemical-reference-network-/
Η παρουσίαση του Εγχειριδίου στη διεθνή γεωεπιστημονική κοινότητα θα γίνει μέσα από μία σειρά σεμιναρίων που προγραμματίζονται για το ερχόμενο έτος, αρχίζοντας από την ετήσια διάσκεψη εργασίας της IUGS-CGGB και της ομάδας γεωχημικών εμπειρογνωμόνων των Γεωλογικών Υπηρεσιών των Ευρωπαϊκών κρατών (EUROGEOSURVEYS), η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Μερόπειο Ίδρυμα, στην Αθήνα 13-15 Οκτωβρίου 2022 σε συνδιοργάνωση με το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ. Περισσότερες πληροφορίες για τη διάσκεψη εργασίας στην Αθήνα είναι διαθέσιμες στον δικτυακό σύνδεσμο: https://www.globalgeochemicalbaselines.eu/content/126/2022-annual-business-meeting-/
Σχετική βιβλιογραφική αναφορά:
Demetriades, A., Johnson, C.C., Smith, D.B., Ladenberger, A., Sanjuan, P.A., Argyraki, A., Stouraiti, C., Caritat, P. de, Knights, K.V., Prieto Rincón, G. & Simubali, G.N. (Editors), 2022. International Union of Geological Sciences Manual of Standard Methods for Establishing the Global Geochemical Reference Network. IUGS Commission on Global Geochemical Baselines, Athens, Hellenic Republic, Special Publication, 2, 515 pages, 375 figures, 35 Tables, 5 Annexes and 1 Appendix, ISBN: 978-618-85049-1-2.
