Έργο PolyCIVIS: Confronting the Polycrisis in Europe and Africa

Στο πλαίσιο του CIVIS το έργο PolyCIVIS: Confronting the Polycrisis in Europe and Africa εγκρίθηκε προς χρηματοδότηση με άριστη βαθμολογία 85,5/100 τον Ιούνιο 2023 στο πλαίσιο της πρόσκλησης ERASMUS-JMO-2023-NETWORKS (Jean Monnet Policy Debate) Topic: ERASMUS-JMO-2023-NETWORKS-HEI-NON-EU-AFRICA, στο πλαίσιο της οποίας χρηματοδοτήθηκε μία και μόνο πρόταση. Πρόκειται για έργο με διάρκεια 36 μήνες (έναρξη 1/10/2023, ολοκλήρωση 30/9/2026), με συνολική χρηματοδότηση 1.112.044€ (χρηματοδότηση για το ΕΚΠΑ: 86.182€), επικεφαλής φορέα το Πανεπιστήμιο ULB / Βρυξέλλες, και το ΕΚΠΑ σε ρόλο συν-συντονιστή μαζί με το Université de Sfax / Τυνισία για το πακέτο εργασίας WP5 – Communication and Dissemination και συμμετέχοντα στα υπόλοιπα πακέτα εργασίας.

Στο έργο συμμετέχουν συνολικά 21 ευρωπαϊκά και αφρικανικά πανεπιστήμια, τα οποία περιλαμβάνουν το σύνολο των 11 ευρωπαϊκών πανεπιστημίων (Aix-Marseille Université, Universidad Autónoma de Madrid, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Paris Lodron University of Salzburg, Université Libre de Bruxelles, Stockholm University, University of Bucharest, Eberhard Karls Universität Tübingen, Sapienza University of Rome, Université de Lausanne, University of Glasgow) και 6 αφρικανικών πανεπιστημίων (Université Hassan II de Casablanca, Université de Sfax, Makerere University, Université Cheikh Anta Diop de Dakar, University Eduardo Mondlane, University of the Witwatersrand) μελών της συμμαχίας CIVIS, καθώς και 4 ακόμη πανεπιστήμια από την περιοχή της Υποσαχάριας Αφρικής (University of Cape Coast / Γκάνα, Université de Lubumbashi / Κογκό, Egerton University / Κένυα, Université Joseph Ki-Zerbo / Μπουρκίνα Φάσο). Ως εκ τούτου, η συμμετοχή του ΕΚΠΑ στο έργο, σε όλα τα πακέτα εργασίας και σε ρόλο συν-συντονιστή για το πακέτο εργασίας WP5, δημιουργεί δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης διμερών και πολυμερών συνεργασιών με όλα τα παραπάνω ΑΕΙ, σε κατευθύνσεις θεματικής και γεωγραφικής συνέργειας.

Οι δράσεις του έργου PolyCIVIS επικεντρώνονται σε 4 παράγοντες που περιορίζουν την ικανότητά μας να διαχειριστούμε αποτελεσματικά την πολυκρίση, εννοούμενη ως τον συνδυασμό πολυάριθμων συντρεχουσών και αλληλοτροφοδούμενων μείζονων κοινωνιακών κρίσεων με τις οποίες βρισκόμαστε επί του παρόντος αντιμέτωποι, όπως η κρίση αυξανόμενης φτώχειας, η κρίση αυξανόμενων ανισοτήτων μεταξύ και εντός των κοινωνιών, οι υγειονομικές κρίσεις, η κλιματική αλλαγή. Οι κρίσεις αυτές δημιουργούν την αναγκαιότητα αφενός μεν Πανεπιστήμια να προωθήσουν την επιστημονική τεκμηρίωση και ανάλυση των αιτιών, των συνεπειών και των πιθανών διορθωτικών ενεργειών τους, αφετέρου δε οι Κυβερνήσεις να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να μετριάσουν το μέγεθος και τις δυσμενείς επιπτώσεις τους στους πληθυσμούς και στους φυσικούς πόρους, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη λήψη δημοκρατικών αποφάσεων και τη διατήρηση του κράτους δικαίου.

Στο πλαίσιο αυτό, οι δράσεις του έργου εστιάζουν στην ενεργή υπέρβαση 4 ορίων:

• των ορίων μεταξύ διαφορετικών κρίσεων, με ολιστικό αναστοχασμό των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των κρίσεων αυτών
• των ορίων μεταξύ διαφορετικών χρονικών παραθύρων θεώρησης, συνδυάζοντας την περισσότερο πρόσφατη επιστημονική πρόοδο με διαλανθάνοντα της προσοχής μας διδάγματα του παρελθόντος
• των ορίων μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών πειθαρχιών, δοθέντος ότι η πολυπλοκότητα της πολυκρίσης αναγκαιεί πλήρως ολοκληρωμένες πολυπειθαρχικές αποκρίσεις
• των ορίων μεταξύ περιοχών και γλωσσών, με απεύθυνση σε τοπική κλίμακα, εθνική κλίμακα, κλίμακα μείζονος περιοχής, κλίμακα ηπείρου και παγκόσμια κλίμακα, καθώς και με υπέρβαση γλωσσικών φραγμών.

Οι 4 αυτές προσεγγίσεις του έργου PolyCIVIS προορίζονται να εφαρμοστούν σε 3 θεμελιώδεις διαστάσεις: την έρευνα, τις πολιτικές, και τη διδασκαλία. Το δίκτυο εταίρων του έργου στοχεύει να καταρρίψει τα τείχη μεταξύ της θεώρησης διαφορετικών κρίσεων, μεταξύ των επιστημονικών πειθαρχιών που επιδιώκουν να τις κατανοήσουν, αλλά και μεταξύ των διαφορετικών αποκρίσεων πολιτικής σε επίπεδο εθνών και ηπείρων. Το έργο φιλοδοξεί να θέσει την έννοια της πολυκρίσης έξω από τα διάφορα στεγανά που εμποδίζουν μια αδιάσειστη συστημική κατανόηση της συνολικής της πολυπλοκότητας, βοηθώντας στην εφαρμογή των επαρκέστερων δυνατών αποκρίσεων πολιτικής στην Ευρώπη και στην Αφρική.

Το έργο PolyCIVIS έχει σχεδιαστεί να ενσωματωθεί οργανικά στην Ευρω-Αφρικανική διαπεριοχική σχέση, τόσο σε τοπικό όσο και σε διαπεριφερειακό επίπεδο, και ως εκ τούτου να βρεθεί σε προνομιακή θέση προκειμένου να δημιουργήσει για την αντιμετώπιση της πολυκρίσης βιώσιμα εργαλεία με αειφορικό αντίκτυπο, πέρα από τα όρια τόσο της κοινοπραξίας εταίρων όσο και της χρονικής του διάρκειας. Προς τούτο, το έργο προβλέπει τη δημιουργία αποτελεσμάτων που θα συνδεθούν με τις δομές που αναπτύσσει η συμμαχία CIVIS. Ειδικότερα, οι δράσεις του έργου PolyCIVIS αποσκοπούν στη συλλογή, ανταλλαγή, επιστημονική πραγμάτευση και συγκρότηση ενός πλούσιου σώματος ερευνητικών πορισμάτων και γνώσεων, διδακτικού υλικού, πολιτικών και κυβερνητικών δράσεων, πρωτοβουλιών της κοινωνίας πολιτών και εμπειριών από πραγματικές περιπτώσεις μελέτης. Με τον τρόπο αυτόν, το έργο PolyCIVIS θα εισφέρει επιστημονικές, ερευνητικές και εκπαιδευτικές μεθόδους και εργαλεία για την καλύτερη κατανόηση της πολυκρίσης, και την υποστήριξη των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών και των φορέων χάραξης πολιτικής στις προσπάθειές τους να αντιμετωπίσουν την πολυκρίση.

Αξίζει να σημειωθεί, σε σχέση με τα παραπάνω, ότι η άριστη αξιολόγηση της πρότασης έργου PolyCIVIS προς χρηματοδότηση στηρίχθηκε, πέραν της ισχυρής συνάφειας προς τις προτεραιότητες της πρόσκλησης στην οποία υπεβλήθη και της καλής τεκμηρίωσης των μέτρων υλοποίησης και διάχυσης των αποτελεσμάτων, στην πολυπειθαρχική σύνθεση και τον πλούτο της επιστημονικής ομάδας, στην ευρύτητα, γεωγραφική ισορροπία και υφιστάμενη συνοχή της ακαδημαϊκής κοινοπραξίας, στην τήρηση της αρχής συν-συντονισμού των πακέτων εργασίας από ευρωπαϊκά και αφρικανικά πανεπιστήμια και στη σημαντική χρηματοδοτική πρόβλεψη για τα τελευταία, καθώς και στο προτεινόμενο σχέδιο συνεργασίας μεταξύ ακαδημαϊκών φορέων και διαμορφωτών πολιτικής.

Σε επίπεδο πακέτων εργασίας και παραδοτέων του έργου, τα πακέτα εργασίας WP2 – Researching the Polycrisis, WP3 – Polycrisis and policy και WP4 – Teaching about the Polycrisis, στο σύνολο των οποίων το ΕΚΠΑ συμβάλλει ως εταίρος, οδηγούν, αντίστοιχα, στην παραγωγή των παραδοτέων D2.1. Βάση δεδομένων για την πολυκρίση, D2.2 Συλλογικός τόμος Facing polycrises together: a Euro-African perspective, D3.1 Χαρτογράφηση δρώντων για πολιτικές, D3.2 Σειρά σημειωμάτων πολιτικής: περιοχικές πολιτικές, D3.3 Σειρά σημειωμάτων πολιτικής: πολιτικές ηπείρων, D3.4 Τελική κοινή διακήρυξη για την πολυκρίση, D4.1 Ευρω-Αφρικανικό παράθυρο στο CIVIS Digital Campus, D4.2 3+ πιστοποιημένα κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα σύντομης διάρκειας και D4.3 Ολοκληρωμένος κοινός κύκλος σπουδών. Το πακέτο εργασίας WP5 – Communication and dissemination, υπό τον συν-συντονισμό του ΕΚΠΑ με υλοποίηση καθ’όλη τη διάρκεια του έργου, οδηγεί στην παραγωγή του παραδοτέου D5.1 Εγχειρίδιο της Πολυκρίσης. Πρόκειται για ένα ψηφιακό εγχειρίδιο ανοικτής πρόσβασης με σκοπό τη διευκόλυνση της κοινής εκπαίδευσης για την αντιμετώπιση της πολυκρίσης στην Ευρώπη και στην Αφρική, το οποίο θα αξιοποιεί πλούσια πολυμεσικά μορφότυπα και θα καλύπτει τα ουσιώδη στοιχεία ενός κοινού διεπιστημονικού κύκλου σπουδών με καταλόγους πηγών, κοινούς ορισμούς, εργαλεία συμμετοχικής διδασκαλίας και σχέδια εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων απευθυνόμενα σε ποικίλα ακροατήρια.

Στην ομάδα του έργου PolyCIVIS συμμετέχουν εκ μέρους του ΕΚΠΑ οι Εμμανουέλα Δούση, Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ και κάτοχος UNESCO Chair on Climate Diplomacy, Κωνσταντίνος Καρτάλης, Καθηγητής Τμήματος Φυσικής ΕΚΠΑ και μέλος του European Scientific Advisory Board for Climate Change, Εμμανουήλ Πικουλής, Καθηγητής και Κοσμήτορας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και κάτοχος European Jean Monnet Chair in Humanitarian Medicine and Response in Action, Δημήτρης Χαρίτος, Καθηγητής Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ ΕΚΠΑ, Ασπασία Δανιά, Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού ΕΚΠΑ, και Δημήτρης Γκούσκος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ ΕΚΠΑ ως συντονιστής. Όπως ωστόσο περιγράφεται και παραπάνω, ο κατ’ εξοχήν διεπιστημονικός χαρακτήρας του έργου και των προβλεπόμενων δράσεων δημιουργεί ουσιαστικό έδαφος συμβολής στο έργο PolyCIVIS ενδιαφερόμενων μελών ΔΕΠ από το εύρος των επιστημονικών πεδίων που θεραπεύει το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.