Διερεύνηση της Φαρμακογονιδιωματικής της Ανθεκτικής Κατάθλιψης

του Παναγιώτη Φερεντίνου | Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής, 2η Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, ΠΓΝ “Αττικόν”

Η Κατάθλιψη είναι μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας με σταθερά ανερχόμενη συχνότητα τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα δυσμενείς επιδράσεις στη λειτουργικότητα και ποιότητα ζωής των πασχόντων, επιδείνωση της σωματικής τους υγείας και πρόωρη θνητότητα καθώς και τεράστιο οικονομικό κόστος. Παρά την πληθώρα αντικαταθλιπτικών σκευασμάτων, περίπου ένα τρίτο των ασθενών δεν εμφανίζουν ικανοποιητική απάντηση σε αυτά ή σε συνδυασμούς τους. Το ευρωπαϊκό consortium Group for the Study of Resistant Depression (GSRD) διερευνά την τελευταία εικοσαετία το γενετικό προφίλ των ασθενών με αυτή τη δυσίατη μορφή κατάθλιψης («ανθεκτική κατάθλιψη», treatment-resistant depression/ TRD). Η ταυτοποίηση γενετικών πολυμορφισμών που σχετίζονται με ανθεκτικότητα στα αντικαταθλιπτικά γίνεται την τελευταία 15ετία με μελέτες συσχέτισης σε όλο το εύρος του γονιδιώματος (Genome-wide Association Studies/ GWAS), που απαιτούν μεγάλα δείγματα ασθενών και επομένως διεθνείς συνεργασίες. Στο GSRD μετέχουν ερευνητές από 7 ευρωπαϊκές χώρες (Βέλγιο, Ιταλία, Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία, Ελβετία, Ελλάδα) και το Ισραήλ. Οι ερευνητικές προσπάθειες του GSRD έχουν περάσει από 4 φάσεις με τις κωδικές ονομασίες TRD 1-4. Η Ελλάδα έγινε μέλος του GSRD από την TRD2 (επιστ. υπεύθυνος για την Ελλάδα: Καθηγητής Γ. Παπαδημητρίου, 1^η Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, Αιγινήτειο Νοσοκομείο, 2006-2011) που ακολουθήθηκε αμέσως μετά από την TRD3 (επιστ. υπεύθυνος για την Ελλάδα: Καθηγητής Δ. Δικαίος, 1η Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, Αιγινήτειο Νοσοκομείο, 2011-2016). Πρόσφατα ολοκληρώθηκε η συμμετοχή ασθενών στην TRD4, την πιο πρόσφατη αυτής της σειράς μελετών (επιστ. υπεύθυνος για την Ελλάδα: Αν. Καθηγητής Π. Φερεντίνος, Μονάδα Μελέτης Συναισθηματικών Διαταραχών και Αυτοκαταστροφικής Συμπεριφοράς, 2η Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, Αττικό Νοσοκομείο, 2019-2022). Συνολικά έχουν περιληφθεί πάνω από 200 Έλληνες ασθενείς στις μελέτες TRD 2-4, όπου συμμετείχε η Ελλάδα, έχοντας αποφέρει στο ΕΚΠΑ έσοδα άνω των 300000 ευρώ. Η γονοτύπηση του συλλεγέντος DNA γίνεται σε εξειδικευμένο κέντρο στο Μιλάνο. Τα αποτελέσματα των GWAS, που αποτυπώνονται σε πολυάριθμες δημοσιεύσεις τα τελευταία χρόνια, αναμένεται να βοηθήσουν στην κατανόηση της βιολογίας της ανθεκτικής κατάθλιψης και τελικά στο σχεδιασμό νέων θεραπειών ή την αξιοποίηση θεραπειών από άλλα πεδία της ιατρικής (drug repurposing).