Αναστολείς της πρωτεΐνης TMPRSS2: Μια νέα κατηγορία υποψηφίων φαρμάκων για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19

του Γιώργου Κόκοτου, Καθηγητή Οργανικής Χημείας-Φαρμακοχημείας, του Τμήματος Χημείας του ΕΚΠΑ

Με τη συνέχιση της πανδημίας COVID-19 και την εμφάνιση νέων παραλλαγών του ιού SARS-CoV-2 που εμφανίζουν πολύ υψηλή μεταδοτικότητα, η ανάγκη για την ανακάλυψη νέων αποτελεσματικών αντι-ιικών φαρμάκων γίνεται διαρκώς και μεγαλύτερη. Η πρωτεΐνη TMPRSS2 (transmembrane serine protease 2) αναδύεται ως ένας νέος ελκυστικός στόχος για την ανάπτυξη τέτοιων νέων αντι-ιικών φαρμάκων. Η ομάδα του Καθηγητή Γιώργου Κόκοτου στο Τμήμα Χημείας του ΕΚΠΑ, αποτελούμενη από την υποψήφια διδάκτορα Χριστιάνα Μαντζουράνη, την Δρ. Σοφία Βασιλακάκη και την κάτοχο μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης Βελισαρία Γερογιάννη, δημοσίευσε στο έγκριτο διεθνές περιοδικό Expert Opinion on Drug Discovery (2022, VOL. 17, NO. 3, 231–246, https://doi.org/10.1080/17460441.2022.2029843) εμπεριστατωμένη εργασία που περιγράφει τις προσπάθειες για την ανακάλυψη νέων αναστολέων της πρωτεΐνης TMPRSS2 και τις μελέτες για τη δυνατότητα χρήσης αναστολέων της TMPRSS2 για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19.

Η πρωτεΐνη TMPRSS2 είναι ένα ένζυμο  που διαδραματίζει πολύ σπουδαίο ρόλο στην είσοδο του ιού SARS-CoV-2 στο κύτταρο (Εικόνα 1), συμβάλλοντας στην ενεργοποίηση της πρωτεΐνης-ακίδας, με τελικό αποτέλεσμα την επακόλουθη λοίμωξη. Κατά συνέπεια αποτελεί ένα νέο ελκυστικό στόχο για την ανάπτυξη αναστολέων μικρού μοριακού βάρου και τη διερεύνηση της αντι-ιικής δραστικότητάς τους.

Το camostat και το nafamostat (Εικόνα 2) είναι δύο γνωστοί αναστολείς της TMPRRS2 που αποτελούν εγκεκριμένα φάρμακα για την αντιμετώπιση της παγκρεατίτιδας. Με βάση προκαταρκτικά αποτελέσματα για την invitro δράση τους, σήμερα και τα δύο αυτά φάρμακα βρίσκονται σε πολλαπλές κλινικές δοκιμές για τη αποτελεσματικότητά τους κατά της πανδημίας COVID-19.

Παράλληλα όμως, εντείνονται οι προσπάθειες για την ανάπτυξη νέων καινοτόμων αναστολέων της TMPRRS2 με τη χρήση των πλέον σύγχρονων τεχνικών της Φαρμακευτικής Χημείας, οι οποίες άρχισαν ήδη να στέφονται από επιτυχία. Σημαντική πρόκληση αποτελεί η εύρεση της κρυσταλλικής δομής του ενζύμου TMPRRS2, η οποία αναμένεται να βοηθήσει σημαντικά τις προσπάθειες ανεύρεσης νέων δομών αναστολέων.

Συμπερασματικά, το ένζυμο TMPRRS2 παίζει σπουδαιότατο ρόλο για την είσοδο του ιού SARS-CoV-2 στο κύτταρο και οι αναστολείς του μπορεί να αποτελέσουν καινοτόμα αντι-ιικά φάρμακα με νέο μηχανισμό δράσης για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19. Αναμένεται η ολοκλήρωση των κλινικών δοκιμών που βρίσκονται σε εξέλιξη, ώστε να αποδειχθεί η χρησιμότητα των αναστολέων της TMPRRS2 ως νέα αντι-ιικά φάρμακα.