Το ΕΚΠΑ για τη Θεσσαλία: Σχεδιάζοντας συμμετοχικά το μέλλον της αγροδιατροφής

Στις 18 Μαΐου 2026 παρουσιάστηκε στην Λάρισα η μεγάλη έρευνα του Εργαστηρίου Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας στην Κοινωνία (ΕΤεΚΚ) του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών για το μέλλον της αγροδιατροφής στη Θεσσαλία, η οποία πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Θεσσαλίας.

Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάστηκαν σε ειδική εκδήλωση, παρουσία του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Δημήτρη Κουρέτα, εκπροσώπων θεσμικών φορέων και πλήθους συμμετεχόντων από τον αγροδιατροφικό τομέα. Την εκδήλωση παρακολούθησαν πάνω από 200 παριστάμενοι πολίτες, καλύφθηκε εκτεταμένα από όλα τα περιφερειακά μέσα μαζικής επικοινωνίας και την παρακολούθησαν σε live streaming πάνω από 1000 ενδιαφερόμενοι και ενδιαφερόμενες στο τηλεοπτικό κανάλι Θεσσαλία Τηλεόραση.

Τη μελέτη παρουσίασε ο Διευθυντής του Εργαστηρίου και Επιστημονικός Υπεύθυνος του έργου Go-JuST (www.go-just.com), Καθηγητής του ΕΚΠΑ Στάθης Αραποστάθης, ο οποίος ανέλυσε τόσο τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η αγροτική παραγωγή όσο και τα εναλλακτικά σενάρια μελλοντικής ανάπτυξης που διαμορφώθηκαν μέσα από τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων. Η έρευνα αποτελεί μία από τις πρώτες εφαρμογές συμμετοχικού στρατηγικού σχεδιασμού κοινωνικοτεχνολογικών μονοπατιών σε περιφερειακή κλίμακα και σε έναν συγκεκριμένο παραγωγικό τομέα, συνιστώντας μια σημαντική καινοτομία στον χώρο των παρεμβατικών κοινωνικών μελετών για την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία.

Η εκδήλωση, με τίτλο «Σχεδιάζοντας το Μέλλον: Αγροτική Παραγωγή, Δυνατότητες και Προκλήσεις», είχε ως στόχο να συμβάλει στον δημόσιο διάλογο για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής και του αγροδιατροφικού συστήματος της Θεσσαλίας σε ένα περιβάλλον έντονων περιβαλλοντικών, οικονομικών και τεχνολογικών μεταβολών. Βασίστηκε στα αποτελέσματα έρευνας που υλοποιήθηκε από το ΕΚΠΑ σε συνεργασία με την Περιφέρεια Θεσσαλίας και διαμορφώθηκε μέσα από μια εκτεταμένη διαδικασία διαβούλευσης και σχεδιασμού σεναρίων με παραγωγούς, συνεταιρισμούς, γεωπόνους, ερευνητές, στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης και εκπροσώπους φορέων της αγροτικής οικονομίας.

Στο πλαίσιο της παρουσίασης αναδείχθηκαν οι σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο πρωτογενής τομέας, αλλά και οι νέες δυνατότητες που δημιουργούνται μέσω του στρατηγικού σχεδιασμού, της καινοτομίας, της συνεργασίας και της αξιοποίησης νέων μορφών γνώσης και τεχνολογίας. Παρουσιάστηκαν τα ευρήματα των εναλλακτικών σεναρίων για τη μελλοντική πορεία της αγροτικής παραγωγής, όπως αυτά προέκυψαν μέσα από τη συμμετοχική διαδικασία. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη μετάβασης από αποσπασματικές και βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις σε ένα συνεκτικό μοντέλο περιφερειακού σχεδιασμού που θα συνδέει τη διαχείριση των φυσικών πόρων, την παραγωγική αναδιάρθρωση, την ενεργειακή μετάβαση, την εκπαίδευση και τη λειτουργία των αγορών.

Η έρευνα καταδεικνύει ότι η Θεσσαλία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Η κλιματική αλλαγή, η αυξανόμενη πίεση στους υδατικούς πόρους, το ενεργειακό κόστος, η αβεβαιότητα των αγορών και οι δημογραφικές μεταβολές διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον για τον πρωτογενή τομέα. Παράλληλα, όμως, η περιοχή διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα, όπως η ισχυρή αγροτική παράδοση, η παραγωγική τεχνογνωσία, οι αναπτυσσόμενες συνεταιριστικές δομές, η παρουσία ερευνητικών ιδρυμάτων και οι δυνατότητες ανάπτυξης καινοτόμων αλυσίδων αξίας.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν ο στρατηγικός σχεδιασμός και η περιφερειακή διακυβέρνηση. Η μελέτη ανέδειξε την ανάγκη για έναν πιο αποτελεσματικό και συντονισμένο μηχανισμό διαχείρισης των υδάτων, τον εκσυγχρονισμό των αρδευτικών υποδομών, τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και την ανάπτυξη ενός περισσότερο ανθεκτικού και διαφοροποιημένου παραγωγικού μοντέλου. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η σημασία της εκπαίδευσης, της μεταφοράς γνώσης και της ενίσχυσης των δεσμών μεταξύ επιστημονικής έρευνας και παραγωγικής δραστηριότητας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν τα ευρήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι αγροτικές κοινότητες και οι φορείς του αγροδιατροφικού συστήματος αντιλαμβάνονται τις δυνατότητες που δημιουργούν η ψηφιακή γεωργία, τα νέα εργαλεία παρακολούθησης και διαχείρισης πόρων, η ανάπτυξη προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και οι νέες μορφές συνεργασίας μεταξύ παραγωγών, συνεταιρισμών και περιφερειακών οργανισμών. Ζητήματα όπως η αναδιάρθρωση καλλιεργειών, η χωρική ζωνοποίηση, η βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων, η πιστοποίηση και η ενίσχυση της εξωστρέφειας αναδείχθηκαν ως κρίσιμες διαστάσεις ενός νέου παραγωγικού υποδείγματος για τη Θεσσαλία.

Παράλληλα, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας και της οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Η εμπειρία των συμμετοχικών εργαστηρίων έδειξε ότι οι αγρότες, οι συνεταιρισμοί και οι τοπικές κοινότητες επιθυμούν να διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο στον σχεδιασμό των πολιτικών που επηρεάζουν το μέλλον τους. Η ανάγκη για διαφάνεια, σταθερότητα και μακροπρόθεσμο προγραμματισμό αναδείχθηκε ως βασική προϋπόθεση για την επιτυχία οποιασδήποτε μεταρρυθμιστικής προσπάθειας.

Τελικός στόχος της πρωτοβουλίας ήταν να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός κοινού οράματος για την αγροτική ανάπτυξη της Θεσσαλίας έως το 2040, προωθώντας έναν τεκμηριωμένο και ρεαλιστικό διάλογο γύρω από τις δυνατότητες και τις προκλήσεις της επόμενης περιόδου. Μέσα από τη συνάντηση διαφορετικών εμπειριών, επιστημονικών προσεγγίσεων και παραγωγικών πρακτικών, η εκδήλωση φιλοδοξεί να αποτελέσει αφετηρία για τη διαμόρφωση προτάσεων που θα συμβάλουν στη δημιουργία ενός περισσότερο ανθεκτικού, καινοτόμου και βιώσιμου αγροδιατροφικού συστήματος στη Θεσσαλία.