Η νέα σειρά διαδικτυακών σεμιναρίων Transformative Futures του Εργαστηρίου Επιστήμη, Τεχνολογία και Καινοτομία στην Κοινωνία (ΕΤεΚΚ) εγκαινιάζει έναν δυναμικό, διεπιστημονικό χώρο διερεύνησης του τρόπου με τον οποίο κοινωνίες, θεσμοί και τεχνολογίες συνδιαμορφώνουν το μέλλον. Στόχος της σειράς είναι να προσελκύσει ερευνητές από τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες που μελετούν οράματα, αφηγήσεις, προσδοκίες και μελλοντολογικούς σχεδιασμούς, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι προβολές του μέλλοντος επηρεάζουν τις κοινωνικοτεχνικές δυναμικές του παρόντος. Η σειρά υιοθετεί μια έντονα διεπιστημονική προοπτική, συνδυάζοντας θεωρίες και μεθόδους από την κοινωνιολογία της επιστήμης και της τεχνολογίας (STS), τις σπουδές καινοτομίας, την ανθρωπολογία και την κοινωνιολογία της διακινδύνευσης, καθώς και τις προσεγγίσεις των σπουδών μετάβασης (sustainability transitions).
Κεντρικό σημείο αναφοράς αποτελεί η κοινωνιολογία των προσδοκιών, η οποία έχει μετασχηματίσει τον τρόπο κατανόησης της σχέσης επιστήμης, τεχνολογίας και κοινωνίας. Η σχετική βιβλιογραφία από τις Σπουδές Επιστήμης και Τεχνολογίας και τις Σπουδές Καινοτομίας δείχνει ότι οι προσδοκίες δεν λειτουργούν απλώς ως περιγραφές ενός πιθανού μέλλοντος· διαθέτουν επιτελεστικότητα και καθοδηγούν πόρους, επιρροές, κίνητρα και στρατηγικές. Μέσα από υποσχέσεις, αφηγήσεις και οραματικές προβολές, διαμορφώνονται ερευνητικές ατζέντες, επενδυτικές ιεραρχήσεις και πολιτικές προτεραιότητες. Η κοινωνιολογία των προσδοκιών, όπως αναπτύχθηκε στις Σπουδές Επιστήμης και Τεχνολογίας, υποστηρίζει ότι το μέλλον επιτελείται ήδη στο παρόν: τα μελλοντικά αφηγήματα σταθεροποιούν δίκτυα δρώντων, νομιμοποιούν τεχνολογικές κατευθύνσεις και παράγουν συγκεκριμένες κοινωνικές προσδοκίες για «το τι πρέπει να γίνει» στην πορεία της αλλαγής.
Η σειρά σεμιναρίων θα φιλοξενήσει διεθνούς φήμης ερευνητές και μελετητές των τεχνοεπιστημονικών μετασχηματισμών, οι οποίοι αναπτύσσουν διεπιστημονικές προσεγγίσεις συνδυάζοντας αναλυτικά πλαίσια από την ιστορία, την ανθρωπολογία, την κοινωνιολογία καθώς και το δίκαιο.
Τα σεμινάρια θα καλύψουν θεματικές που αφορούν:
• τα κοινωνικοτεχνικά φαντασιακά και τον ρόλο τους στη συγκρότηση προσδοκιών για το τεχνοεπιστημονικό μέλλον,
• τις κοινωνικές αναπαραστάσεις και την πλαισίωση αφηγήσεων για το μέλλον,
• τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις ανίχνευσης προοπτικών και μελλοντολογικών τάσεων,
• την κοινωνιολογία των προσδοκιών,
• καθώς και τις διαφορετικές πλαισιώσεις και αποτιμήσεις της διακινδύνευσης που συνδέονται με μελλοντικούς κοινωνικοτεχνικούς μετασχηματισμούς.
Η σειρά διαδικτυακών σεμιναρίων ξεκίνησε την Παρασκευή 5/12/2025. Πρώτος ομιλητής ήταν ο Graham Dutfield, Καθηγητής Global Governance της Νομικής Σχολής του University of Leeds, UK. Τίτλος της ομιλίας: “Taking care of Gaia: Giving legal rights to landscape and life – the right to nature movement”. Στο σεμινάριο αναπτύχθηκε το επιχείρημα ότι μπορούν να αποδοθούν δικαιώματα σε φυσικές οντότητες, όπως τα ποτάμια ή τα δέντρα, ενσωματώνοντας οντολογίες και επιστημολογίες κατανόησης του κόσμου από προνεωτερικές κοινωνίες και κοινωνίες ιθαγενών που κάθε άλλο παρά κυριαχούνταν από τα φαντασιακά και τα οράματα της αποικιοκρατικής νεωτερικότητας. Αυτή η προσέγγιση είναι ριζοσπαστική και μετασχηματιστική σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής για τη διαχείριση του περιβάλλοντος και συνιστά ρήξη με τη νομική παράδοση της Ευρωπαϊκής Δύσης.
Η ομιλία, μετά από σχετική επιμέλεια, θα είναι διαθέσιμη διαδικτυακά από το κανάλι του Εργαστηρίου Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας στην Κοινωνία (ΕΤεΚΚ). Νέα διαδικτυακά σεμινάρια έχουν ήδη σχεδιαστεί και προγραμματιστεί για τη νέα χρονιά. Την οργάνωση και τον συντονισμό των σεμιναρίων έχει ο Στάθης Αραποστάθης, Διευθυντής του Εργαστηρίου Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας στην Κοινωνία.
