Η αστικοποίηση επηρεάζει την εξέλιξη των φυτών, το παράδειγμα του τριφυλλιού

Ι.Δ. Αδαμάκης, Επικ. Καθηγητής, Τομέας Βοτανικής, Τμήμα Βιολογίας, ΕΚΠΑ

Οι άνθρωποι συνεχώς αναδιαμορφώνουν το περιβάλλον γύρω τους, χτίζοντας (για παράδειγμα) εκτεταμένες πόλεις. Μία νέα μελέτη δείχνει ότι τα αστικά περιβάλλοντα αλλάζουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η ίδια η ζωή και αυτό συμβαίνει σε ολόκληρο τον κόσμο. Μελετήθηκε το τριφύλλι (white clover; Trifolium repens L., Fabaceae) ένας από τους λίγους οργανισμούς που υπάρχουν σχεδόν σε κάθε πόλη της Γης παρέχοντας ένα εργαλείο για να κατανοηθεί πώς τα αστικά περιβάλλοντα επηρεάζουν την εξέλιξη.

Ερευνητές, με επικεφαλής βιολόγους από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο ανέλυσαν δεδομένα σχετικά με φυτά τριφυλλιού που συλλέχθηκαν από 287 επιστήμονες σε 160 πόλεις σε 26 χώρες, από το Τορόντο και το Τόκιο μέχρι τη Μελβούρνη και τη Θεσσαλονίκη. Παρουσίασαν μία ξεκάθαρη απόδειξη ότι οι άνθρωποι γενικά, και οι πόλεις συγκεκριμένα, είναι μια κυρίαρχη δύναμη που καθοδηγεί την πορεία της εξέλιξης της ζωής παγκοσμίως. Με το τριφύλλι να προσαρμόζεται σε άμεση ανταπόκριση στις περιβαλλοντικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα σε αστικά περιβάλλοντα.

Τα αποτελέσματα τους δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Science (DOI: 10.1126/science.abk0989), την περασμένη εβδομάδα το όποιο στο εξώφυλλο του φιλοξένει και μία φωτογραφία του τριφυλλιού (Εικόνα. 1). Δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής μελέτη πεδίου αυτής της κλίμακας για την εξέλιξη, ή μία παγκόσμια μελέτη για το πώς η αστικοποίηση επηρεάζει την εξέλιξη των οργανισμών. Η συγκεκριμένη μελέτη είναι ένα μοντέλο για την επιστήμη. Χωρίς αποκλεισμούς, η ομάδα χωρίστηκε εξίσου μεταξύ γυναικών και ανδρών, και περιλάμβανε όχι μόνο καταξιωμένους ερευνητές, αλλά και φοιτητές όλων των επίπεδων, από όλες τις κατοικημένες ηπείρους.

Οι περιβαλλοντικές συνθήκες στις πόλεις τείνουν να είναι περισσότερο όμοιες μεταξύ τους σε σύγκριση με τα κοντινά γεωργικά/ δασικά ενδιαιτήματα. Με αυτήν την έννοια, το κέντρο του Τορόντο είναι πιο συγκρίσιμο με το κέντρο της Θεσσαλονίκης από ότι με τις περιβάλλουσες γεωργικές και δασικές εκτάσεις έξω από την πόλη (π.χ. το δάσος του Σειχ Σου).

Όχι μόνο οι ερευνητές μπόρεσαν να παρατηρήσουν την παγκόσμια προσαρμογή στις πόλεις, αλλά ταυτοποίησαν τη γενετική βάση αυτής της προσαρμογής και τους περιβαλλοντικούς παράγοντες της εξέλιξης. Το τριφύλλι παράγει υδροκυάνιο ως μηχανισμό άμυνας κατά των φυτοφάγων ζώων και για να αυξήσει την ανοχή του στην υδατική καταπόνηση. Διαπιστώθηκε πως φυτά που αναπτύσσονται στις πόλεις συνήθως παράγουν λιγότερο υδροκυάνιο από το τριφύλλι στις γειτονικές γεωργικές/δασικές περιοχές λόγω της επανειλημμένης προσαρμογής τους στα αστικά περιβάλλοντα. Οι αλλαγές στην παρουσία των φυτοφάγων και της ξηρασίας στις πόλεις πιέζουν το τους αστικούς αντιπρόσωπους του τριφυλλιού να προσαρμοστούν διαφορετικά από ότι οι γεωργικοί/δασικοί ομόλογοί του. Ένα εύρημα που ισχύει πόλεις σε διάφορα κλίματα και το οποίο έχει επιπτώσεις που φτάνουν πολύ πέρα από το ταπεινό φυτό τριφυλλιού. Οι πληροφορίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αρχίσουν να αναπτύσσουμε στρατηγικές για την καλύτερη διατήρηση σπάνιων ειδών, με το να προσαρμοστούν π.χ. στο αστικό περιβάλλον). Μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα πώς να αποτρέψουμε τα ανεπιθύμητα παράσιτα και τις ασθένειες από την προσαρμογή τους στο ανθρώπινο περιβάλλον.