Ο εμβολιασμός «κλειδί» στο μονοπάτι της συλλογικής ανοσίας

του Θάνου Δημόπουλου, Πρύτανη και Καθηγητή ΕΚΠΑ

Για πολλούς επιστήμονες ανά τον κόσμο είναι βέβαιο ότι ο SARS-CoV-2 θα καταλήξει για γίνει “ενδημικός” – γεγονός που μεταφράζεται ότι θα συνεχίσει να κυκλοφορεί τα επόμενα χρόνια σε διαφορετικές περιοχές της υφηλίου. Η αδυναμία εξάλειψης του κορωνοϊού δεν σημαίνει ότι ο αριθμός των θανάτων, των νοσούντων, ή τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης θα συνεχιστούν να υφίστανται στην κλίματα που παρατηρείται σήμερα. Η μελλοντική πορεία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον βαθμό ανοσίας που αναπτύσσεται μέσω μόλυνσης, ή εμβολιασμού και επίσης πώς θα εξελιχθεί ο ιός. Η εξασθένηση της ανοσίας σε συνδυασμό με την ανάδυση νέων στελεχών του ιού αποτελούν βασικούς παράγοντες που θα καταστήσουν τον ιό ενδημικό. Στις περιοχές που θα επιτευχθεί ανοσία αγέλης, θα υπάρχει κίνδυνος επιδημικών εκρήξεων, αλλά θα περιορίζονται γρήγορα λόγω του υψηλού βαθμού συλλογικής ανοσίας. Είναι πιθανό ότι ο ιός θα συνεχίσει να μεταδίδεται, αλλά εφόσον έχει αναπτυχθεί κάποιο ανοσία μέσω φυσικής μόλυνσης ή εμβολιασμού, δεν θα υπάρχει κίνδυνος σοβαρής νόσου. Ο ιός θα θυμίζει ό,τι συμβαίνει τώρα με τα παιδιά που συνήθως προκαλεί ήπια ή ασυμπτωματική λοίμωξη.

Είναι πολύ πιθανό ότι τελικά ο SARS-CoV-2 θα εξελιχθεί όπως η γρίπη. Η γρίπη μεταλλάσσεται με ταχύτερο ρυθμό σε σχέση με τον SARS-CoV-2, επιτρέποντας στον ιό της γρίπης να διαφεύγει από το ανοσιακό σύστημα. Αυτό είναι και ο λόγος που τα εμβόλια γρίπης πρέπει να επικαιροποιούνται κάθε χρόνο. Παρόμοια και ο κορωνοϊός SARS-CoV-2 μπορεί να διαφεύγει ανοσίας που αναπτύσσεται από τη φυσική μόλυνση, και πιθανόν και τα εμβόλια, οπότε τελικά να υπάρχει η ανάγκη ετήσιου εμβολιασμού. Η χρονική διάρκεια της προστατευτικής ανοσίας μετά την τρίτη αναμνηστική δόση θα καθορίσει το ακριβές χρονοδιάγραμμα για τις επόμενες αναμνηστικές δόσεις.

Ουσιαστικά το τέλος της πανδημίας θα σηματοδοτηθεί από την επίτευξη ενός ισχυρού τείχους συλλογικής ανοσίας. Αυτό βέβαια απαιτεί τουλάχιστον το 80% του πληθυσμού να έχει αναπτύξει ανοσία μετά από τον εμβολιασμό είτε κατόπιν φυσικής λοίμωξης Covid-19. Ο διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργίας και Λοιμωδών Νοσημάτων των ΗΠΑ Δρ. Άντονι Φαούτσι πιστεύει ότι ο νέος κορωνοϊός SARS-CoV-2 θα γίνει ενδημικός όταν το επίπεδο των μολύνσεων είναι τόσο χαμηλό ώστε να μην έχει πλέον αντίκτυπο στις καθημερινές δραστηριότητες και στην κοινωνικο-οικονομική ζωή των ανθρώπων. Μπορούμε λοιπόν να επιστρέφουμε σταδιακά στην κανονικότητα, ενώ παράλληλα αυξάνεται ο αριθμός των εμβολιασμένων καθώς και των εμβολιασμένων που λαμβάνουν αναμνηστικές δόσεις, είναι πολύ πιθανό ότι εντός του 2022 θα έχουμε επιτύχει ως κοινωνία ένα ικανό ποσοστό ανοσίας. Αξίζει ωστόσο να σημειώσουμε ότι η παγκόσμια ανισότητα στον εμβολιασμό είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που εμποδίζει τον τερματισμό της πανδημίας και την ανάκαμψη από την Covid-19 διεθνώς, όπως τονίζει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Και αυτό γιατί νέα στελέχη του SARS-CoV-2 μπορεί να εμφανιστούν σε χώρες με περιορισμένη πρόσβαση σε εμβόλια και χαμηλό ποσοστό ανοσίας στον πληθυσμό και να εξαπλωθούν στον υπόλοιπο κόσμο. Επομένως, η συλλογική ανοσία για το τέλος της πανδημίας αποτελεί μία παγκόσμια πρόκληση πέρα από τα φυσικά σύνορα των κρατών.