Άρθρο του Καθηγητή του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Στέλιου Παπαθανασόπουλου, με τίτλο «Το τέλος της ψηφιακής αθωότητας» φιλοξένησαν «ΤΑ ΝΕΑ».
Το τέλος της ψηφιακής αθωότητας (ΤΑ ΝΕΑ)
Η εποχή της ψηφιακής αθωότητας φαίνεται ότι έχει αρχίσει σταδιακά να χάνεται. Από εκεί που αποδεχόμασταν σχεδόν τα πάντα, ιδίως όταν ερχόμασταν αντιμέτωποι με τους δαιδαλώδεις και, πολλές φορές, δυσνόητους όρους και προϋποθέσεις, τώρα έχουμε αρχίσει να γινόμαστε όλο και πιο επιφυλακτικοί. Πρόσφατα, μια δημοφιλής διαδικτυακή υπηρεσία που μας επιτρέπει να στέλνουμε μεγάλα αρχεία, όπως φωτογραφίες, βίντεο ή έγγραφα, σε άλλους χρήστες και η οποία είχε προβλέψει τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί τα δεδομένα των χρηστών για την εκπαίδευση και βελτίωση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, ανακοίνωσε ότι ανακάλεσε την πρακτική αυτή, έπειτα από έντονες αντιδράσεις στο εξωτερικό. Το περιστατικό ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο ότι οι «όροι και οι προϋποθέσεις», κάποτε «το πιο βαρετό πράγμα στο Διαδίκτυο», είναι πλέον κάτι στο οποίο πρέπει να αρχίσουμε να δίνουμε πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Το εν λόγω περιστατικό δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Δημοφιλείς εταιρείες τεχνολογίας και λογισμικού, που εστιάζουν κυρίως στην παροχή ψηφιακών εργαλείων για την παραγωγικότητα, την επικοινωνία, τη δημιουργικότητα και την οργάνωση εργασιών, τόσο για επιχειρήσεις όσο και για απλούς χρήστες, έχουν επίσης βρεθεί πρόσφατα στη θέση να διευκρινίσουν, να αποσύρουν ή να εξηγήσουν όρους χρήσης που φαίνονταν να επιτρέπουν τη χρήση δεδομένων των χρηστών για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Οπως επισημαίνουν οι αναλυτές, η τεχνητή νοημοσύνη έχει «μεταμορφώσει ριζικά ό,τι νομίζουμε ότι παραχωρούμε» όταν αποδεχόμαστε τους όρους και τις προϋποθέσεις μιας ψηφιακής υπηρεσίας.
Οι περισσότεροι χρήστες, κατά την περιήγησή τους στο Διαδίκτυο, αποδέχονται διάφορους όρους χρήσης πατώντας απλώς την ένδειξη «Συμφωνώ», χωρίς να τους διαβάσουν προσεκτικά ή ακόμη και χωρίς να τους διαβάσουν καθόλου, δίχως δεύτερη σκέψη. Οι περισσότεροι βρισκόμαστε, ουσιαστικά, αντιμέτωποι με ένα σαφές δίλημμα: είτε να διαθέσουμε πολύτιμο χρόνο για να μελετήσουμε λεπτομερώς τους όρους που διέπουν κάθε υπηρεσία, είτε να εμπιστευτούμε την τύχη μας, ελπίζοντας ότι σε αυτές τις δεκάδες ή και εκατοντάδες σελίδες δεν κρύβονται όροι που μπορεί να αποδειχθούν προβληματικοί ή επικίνδυνοι.
Η αφέλεια αυτής της δεύτερης επιλογής φάνηκε χαρακτηριστικά πριν λίγα χρόνια, όταν μια ομάδα Λονδρέζων συμφώνησε, χωρίς να το αντιληφθεί, να «παραχωρήσει άδεια» για το πρωτότοκο παιδί της ως αντάλλαγμα την παροχή δωρεάν Wi-Fi. Επρόκειτο για κοινωνικό πείραμα εταιρείας ασφαλείας, η οποία είχε εγκαταστήσει ένα hotspot στο Κάναρι Γουάρφ. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, αρκετοί χρήστες είχαν αποδεχτεί τους όρους, στους οποίους υπήρχε ρήτρα που ανέφερε ότι θα «παρέδιδαν το πρωτότοκο παιδί τους για μια αιωνιότητα». Το πείραμα απέδειξε με χιουμοριστικό, αλλά ταυτόχρονα αποκαλυπτικό, τρόπο πόσο εύκολα οι άνθρωποι αποδέχονται όρους που δεν έχουν καν διαβάσει. Γεγονός είναι ότι πολλοί θεωρούμε «χάσιμο χρόνου» την ανάγνωση των «όρων και των προϋποθέσεων», με αποτέλεσμα να μη γνωρίζουμε τι έχουμε συμφωνήσει. Οι όροι αυτοί είναι συχνά μακροσκελείς, περίπλοκοι και διατυπωμένοι σε «νομικο-τεχνολογική γλώσσα», γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη την κατανόησή τους από τον μέσο χρήστη. Ωστόσο, είναι κρίσιμο να «κατανοούμε τι αποδεχόμαστε», ώστε να μπορούμε να γνωρίζουμε τα δικαιώματα που παραχωρούμε, αλλά και να αποφεύγουμε δυσάρεστες εκπλήξεις στο μέλλον.
Τα παραπάνω κι άλλα περιστατικά αναδεικνύουν την κρίσιμη ανάγκη για ισορροπία μεταξύ της τεχνολογικής καινοτομίας και της προστασίας των δικαιωμάτων των χρηστών. Η διαφανής επικοινωνία είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς ολοένα και περισσότερες εταιρείες αξιοποιούν δεδομένα χρηστών για την ανάπτυξη και τη βελτίωση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ χρησιμότητας και εκμετάλλευσης καθίσταται όλο και πιο δυσδιάκριτη, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από την ικανότητα των χρηστών να κατανοήσουν τις συνέπειες της χρήσης της. Είναι, επομένως, σαφές ότι απαιτείται μεγαλύτερη πίεση προς τις ψηφιακές πλατφόρμες, τόσο από τις εποπτικές Αρχές όσο και από την κοινωνία, για την υιοθέτηση πιο διαφανών, σαφών και ηθικών πολιτικών που θα διέπουν τη νέα ψηφιακή εποχή. Η εποχή της ψηφιακής αθωότητας μπορεί να φθάνει στο τέλος της, αλλά το ζητούμενο δεν είναι να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία, είναι να μάθουμε, επιτέλους, να γνωρίζουμε τι ακριβώς αποδεχόμαστε όταν τη χρησιμοποιούμε.
