Όλα όσα συνέβησαν στο διήμερο Συνέδριο «Διάλογοι για την Αθήνα» που οργάνωσε η εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ υπό την αιγίδα του ΕΚΠΑ και του Δήμου Αθηναίων

Το διήμερο συνέδριο του «Βήματος» «Διάλογοι για την Αθήνα: Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη», που πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του ΕΚΠΑ και φιλοξενήθηκε στη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου Αθηνών, έφερε στο ίδιο τραπέζι διαφορετικές οπτικές για το παρελθόν, το παρόν και, κυρίως, το μέλλον της ελληνικής πρωτεύουσας.

Με την παρουσία και τις παρεμβάσεις εκπροσώπων της πολιτικής, της αυτοδιοίκησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του πολιτισμού, οι εργασίες του συνεδρίου επιχείρησαν να συνθέσουν μια ευρύτερη εικόνα της Αθήνας, αναδεικνύοντας τόσο τις αλλαγές που έχει γνωρίσει διαχρονικά όσο και τα προβλήματα που εξακολουθούν να καθορίζουν την καθημερινότητα των κατοίκων της.

Η πρώτη ημέρα ήταν αφιερωμένη στη διαδρομή της Αθήνας από τις ιστορικές και πολιτιστικές της καταβολές έως τη σύγχρονη αστική πραγματικότητα, με τις συζητήσεις να αναδεικνύουν τη διαχρονική ταυτότητα της πόλης και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στη νέα εποχή. Στο επίκεντρο βρέθηκε η ανάγκη να κατανοηθεί η Αθήνα όχι μόνο ως μια πόλη με ισχυρό ιστορικό αποτύπωμα, αλλά και ως μια ζωντανή μητρόπολη που καλείται να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του σήμερα, διατηρώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της.

Τη δεύτερη ημέρα, η συζήτηση μετατοπίστηκε περισσότερο στα πρακτικά ζητήματα που διαμορφώνουν το μέλλον της πρωτεύουσας. Η στεγαστική κρίση, η κλιματική αλλαγή, η τουριστική ανάπτυξη, η κυκλοφορία, ο δημόσιος χώρος και η προστασία της πολιτιστικής ταυτότητας βρέθηκαν στο προσκήνιο, μαζί με το ζήτημα της διακυβέρνησης και της αποτελεσματικότερης συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων φορέων. Οι παρεμβάσεις ανέδειξαν τις πολλαπλές πιέσεις που δέχεται η Αθήνα, αλλά και την ανάγκη για έναν συνολικό σχεδιασμό που θα συνδέει τις επιμέρους πολιτικές με ένα κοινό όραμα για την πόλη.

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, ένας κοινός προβληματισμός διατρέχει το σύνολο των συζητήσεων: η Αθήνα αλλάζει, όμως το ζητούμενο είναι αν μπορεί να διαμορφώσει ένα συνεκτικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα της. Γιατί, πέρα από την καταγραφή των προβλημάτων και την κατάθεση προτάσεων, η μεγάλη πρόκληση παραμένει η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη, ώστε η πρωτεύουσα να γίνει πιο βιώσιμη, λειτουργική και ανθρώπινη για όσους ζουν, εργάζονται και κινούνται σε αυτήν.

Πρώτη μέρα: Από τα Γλυπτά του Παρθενώνα και το στεγαστικό έως την Πυρκάλ και τη μνήμη της κρίσης

Κωνσταντίνος Τασούλας: Η Αθήνα ως διαχρονική πηγή έμπνευσης

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, που έδωσε το εναρκτήριο έναυσμα στο συνέδριο, ανέδειξε την Αθήνα ως «διαχρονική πηγή έμπνευσης» και φάρο του δυτικού πολιτισμού, συνδέοντας την ιστορική της κληρονομιά με την ευθύνη των σημερινών γενεών να την παραδώσουν καλύτερη στις επόμενες. Από τη δημοκρατία, τη φιλοσοφία και τις τέχνες έως τη Ρώμη, την Αναγέννηση και τη νεότερη ευρωπαϊκή σκέψη, ο κ. Τασούλας αναφέρθηκε στην επιρροή της Αθήνας πέρα από τα γεωγραφικά της όρια.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην αθηναϊκή πολυκατοικία ως χώρο κοινωνικής συνύπαρξης διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων, αλλά και στην ανάγκη θωράκισης της Αθήνας και της Αττικής απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Η ιστορική διαδρομή της πόλης, από τη «σκυθική ερημία» που περιέγραφε ο Μιχαήλ Χωνιάτης έως την πρωτεύουσα του 1834, την άφιξη των προσφύγων, την Κατοχή και τη μεταπολεμική εσωτερική μετανάστευση, αποτέλεσε για τον Πρόεδρο μια διαδρομή συνεχών μεταμορφώσεων. Στο τέλος, επικαλούμενος τον όρκο των Αθηναίων εφήβων να παραδώσουν την πατρίδα τους καλύτερη, έθεσε το ζήτημα της ευθύνης κάθε γενιάς απέναντι στην πόλη. Διαβάστε περισσότερα για την ομιλία του Κωνσταντίνου Τασούλα.

Ανοίγοντας τις εργασίες, ο πρύτανης του ΕΚΠΑ καθηγητής Γεράσιμος Σιάσος σημείωσε ότι η Αθήνα άλλαξε τον πολιτισμό όχι επειδή κατέκτησε τον κόσμο, αλλά «επειδή δίδαξε στον κόσμο πώς να σκέφτεται». Ο διευθυντής του «Βήματος» Περικλής Δημητρολόπουλος περιέγραψε μια πόλη που διαμορφώθηκε από μια μάλλον βίαιη αστικοποίηση: «Είμαστε όλοι Αθηναίοι, αλλά στη συντριπτική μας πλειονότητα είμαστε μέτοικοι». Ανακοίνωσε επίσης ότι η τρίτομη «Μεγάλη Ιστορία της Αθήνας» του Πανεπιστημίου Αθηνών κυκλοφορεί με «Το Βήμα» στις 25 Οκτωβρίου.

Μητσοτάκης – Μέντελσον: Τα Γλυπτά, το στεγαστικό και η αρχαία δημοκρατία

Για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε στη συζήτησή του με τον συγγραφέα Ντάνιελ Μέντελσον ότι «προτιμώ να χρησιμοποιώ τον όρο “ενοποίηση” αντί για τον όρο “επιστροφή”». Προανήγγειλε εντατικοποίηση των διεκδικήσεων προς το Βρετανικό Μουσείο και τη βρετανική κυβέρνηση, που θα χρειαστεί να αλλάξει τον νόμο του 1963, και συνέδεσε το ζήτημα με τη σχέση Βρετανίας και Ευρώπης.

Για το στεγαστικό, το οποίο χαρακτήρισε ευρωπαϊκό πρόβλημα, αναφέρθηκε στην επιστροφή ενοικίου και πρότεινε κίνητρα για κατοικίες που θα χτίζονται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση. Ο Μέντελσον, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι η αρχαία Αθήνα διδάσκει και μέσα από την κατάρρευσή της: ο διεφθαρμένος πολιτικός λόγος, είπε, διαφθείρει και τους πολίτες.

Σαμαράς: «Σημάδια παρακμής» και η επιστροφή των ιδεών

Ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς έκανε λόγο για «σημάδια παρακμής» και τόνισε ότι «απαιτείται επιστροφή της πολιτικής, των ιδεών, των οραμάτων». Στην ομιλία του έθεσε επίσης το ζήτημα της συγκέντρωσης του πληθυσμού στις μεγάλες πόλεις και της ευθύνης της ηγεσίας απέναντι στις συνέπειες του φαινομένου, ενώ αφηγήθηκε άγνωστες πτυχές της περιόδου της οικονομικής κρίσης, μεταξύ άλλων τη νύχτα των 72 προαπαιτούμενων το 2012.

Πιερρακάκης: Η Πυρκάλ και το μέλλον της πόλης

Στη συζήτηση «Για μια πόλη των ίσων ευκαιριών» με τη διευθύντρια σύνταξης του «Βήματος» Δήμητρα Κρουστάλλη, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης αναφέρθηκε στις αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη στην Αθήνα. Για το Κυβερνητικό Πάρκο στην Πυρκάλ, ανέφερε ότι τέσσερα σχήματα θα υποβάλουν προτάσεις έως το τέλος Νοεμβρίου και ότι ο ανάδοχος αναμένεται στα μέσα του 2027.

Για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, σημείωσε ότι οι εγγραφές στο κέντρο της Αθήνας μειώθηκαν από λίγο πάνω από 14.000 σε λίγο κάτω από 12.500. «Η δουλειά της πολιτείας δεν είναι να κουνάει το δάχτυλο. Η δουλειά της είναι να δίνει το χέρι», είπε.

Μενδώνη: Η «τριλογία» Αθήνα – Ελευσίνα – Λαύριο

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη παρουσίασε τη στρατηγική του υπουργείου για μια πολυκεντρική πολιτιστική γεωγραφία, με άξονα την «τριλογία» Αθήνα – Ελευσίνα – Λαύριο. Στόχος, όπως είπε, είναι να ιδωθούν η Αθήνα και η Αττική «ως ένα ενιαίο και ταυτόχρονα πολυκεντρικό πολιτιστικό τοπίο», μέσα από τη διασύνδεση μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και νέων πολιτιστικών πόλων.

 

Βενιζέλος – Δαμανάκη: Η μνήμη της κρίσης και τα όρια της εξουσίας

Στη συζήτηση «Τοπόσημα της εξουσίας: Πολιτική και Μνήμη», με συντονίστρια την Έλλη Στάη, ο Ευάγγελος Βενιζέλος επανήλθε στο πρώτο Μνημόνιο: «Δεν ψηφίσαμε το πρώτο Μνημόνιο επειδή ήταν καλό, αλλά επειδή ήταν αναγκαίο».

Αποκάλυψε ότι, ως υπουργός Οικονομικών, είχε καλέσει με email τους «Αγανακτισμένους» του Συντάγματος στο γραφείο του, «αλλά δεν ήρθαν ποτέ». Η Μαρία Δαμανάκη περιέγραψε τη χρονιά που ξυπνούσε κάθε πρωί για να δει αν οι Financial Times «μας είχαν βγάλει έξω από το ευρώ». Για την άσκηση της εξουσίας κατέληξε: «Η εξουσία χρειάζεται αυτοπεριορισμό».

Στουρνάρας: Το κόστος της οικονομικής επιτυχίας

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας σημείωσε ότι η Αττική παράγει σχεδόν το μισό της εθνικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας και αποτελεί τον σημαντικότερο οικονομικό πόλο της χώρας.

Το κόστος στέγασης και η κυκλοφοριακή συμφόρηση, κατά τον ίδιο, είναι εν μέρει «συνέπεια της ίδιας της οικονομικής της επιτυχίας». Ζήτησε νέο κύκλο επενδύσεων σε υποδομές και αύξηση της προσφοράς κατοικίας, «όχι μόνο να χτίσουμε νέα σπίτια, αλλά και να ανοίξουν αυτά που είναι κλειστά».

Οι πρυτάνεις: Τα πανεπιστήμια στον αστικό ιστό

Οι πρυτάνεις Γεράσιμος Σιάσος (ΕΚΠΑ), Ιωάννης Χατζηγεωργίου (ΕΜΠ), Χριστίνα Κουλούρη (Πάντειο) και Βασίλειος Βασδέκης (ΟΠΑ) συζήτησαν, με συντονίστρια την αρχισυντάκτρια του «Βήματος» Μάρνυ Παπαματθαίου, τον ρόλο των πανεπιστημίων στον αστικό ιστό, τη σχέση τους με την πόλη και τις ανάγκες χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης.

«Η Μεγάλη Ιστορία της Αθήνας»

Στη συζήτηση για τη σειρά βιβλίων «Η Μεγάλη Ιστορία της Αθήνας» συμμετείχαν τέσσερις καθηγητές του ΕΚΠΑ, ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης, καθηγητής Θεωρίας και Ιστορίας της Ιστοριογραφίας, η Κατερίνα Νικολάου, καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας, η Σελήνη Ψωμά, καθηγήτρια Αρχαίας Ιστορίας, και ο Γιάννης Παπαδάτος, καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας, από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Τη συζήτηση συντόνισε ο Μάρκος Καρασαρίνης, διευθυντής σύνταξης του «Βήματος».

Η Αθήνα με το βλέμμα των άλλων

Στη συζήτηση «Η Αθήνα με το βλέμμα των άλλων» με τη διεθύντρια του αγγλόφωνου Βήματος, Οντίν Λιναρδάτου, η Βρετανίδα ιστορικός Μπέτανι Χιουζ σημείωσε ότι «μια ισχυρή πόλη μπορεί να κάνει ερωτήσεις για τον εαυτό της» και ανακοίνωσε ότι ετοιμάζει μια βιογραφία της Αθήνας. Μιλώντας για την πόλη των περίπου 6.000 χρόνων, στάθηκε στην ανάγκη να μην περιορίζεται η εικόνα της στην κλασική αρχαιότητα, αλλά να αναγνωρίζεται η διαδρομή της μέσα στους αιώνες και η διαρκής σχέση της με τη μνήμη, την ιστορία και τις ιδέες.

Η Αθήνα ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση

Στο πάνελ για την Αθήνα ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, με τους Γιάννη Βούλγαρη, Σώτη Τριανταφύλλου και Αριστείδη Χατζή και συντονιστή τον Πάσχο Μανδραβέλη, ο Βούλγαρης συνόψισε: «Η Αθήνα ως πρωτεύουσα δεν κοίταξε ούτε στιγμή την Ανατολή». Η συζήτηση εστίασε στη θέση της Αθήνας στη νεότερη ελληνική ιστορία, στη σχέση της με την Ευρώπη και στις διαφορετικές πολιτισμικές και πολιτικές επιρροές που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη πρωτεύουσα.

Δεύτερη μέρα: Στέγαση, κλιματική κρίση και τουρισμός 

Στην ενότητα «Κρυμμένη Αθήνα: Τι αποκαλύπτεται όταν ανακαλύπτουμε την ιστορία της πόλης» συμμετείχε ο Σπύρος Βλαχόπουλος, καθηγητής της Νομικής Σχολής και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ.

Από τον «μύθο της πόλης» στην ανάγκη για συγκεκριμένες λύσεις

Ο καθηγητής Ανδρέας Γιακουμακάτος έθεσε εξαρχής το ζήτημα με χαρακτηριστικό τρόπο: «Φτάνει με τον μύθο της πόλης – μας ενδιαφέρει η υλοποίηση στόχων». Η Αθήνα, όπως τόνισε, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως ιστορικό και αρχαιολογικό τοπίο, αλλά ως μια σύγχρονη ευρωπαϊκή μητρόπολη που χρειάζεται συγκεκριμένες παρεμβάσεις.

Στο ίδιο πνεύμα, ο Ανδρέας Κουρκουλάς αναφέρθηκε στη μορφή της πόλης και στα μικρά οικοδομικά τετράγωνα που ενισχύουν την κοινωνική επαφή. Η βελτίωση των μεταφορών από μόνη της, ωστόσο, δεν αρκεί για να περιοριστεί η χρήση του αυτοκινήτου. Χρειάζονται καλύτεροι δημόσιοι χώροι και πραγματικές δυνατότητες μετακίνησης χωρίς αυτοκίνητο, κάτι που προσκρούει και στην πολιτική δυσκολία απομάκρυνσης των σταθμευμένων οχημάτων από τους δρόμους.

Το στεγαστικό στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης

Η στεγαστική κρίση ήταν το θέμα που διαπέρασε σχεδόν ολόκληρη τη δεύτερη ημέρα του συνεδρίου. Ο Αλέξης Τσίπρας παρενέβη στη συζήτηση ασκώντας κριτική στην κυβερνητική προσέγγιση και ειδικά στη συζήτηση για την αύξηση του ύψους των κτιρίων ως μέρος της λύσης στο στεγαστικό.

Σχολιάζοντας την αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, απέτυχε να αντιμετωπίσει τη στεγαστική κρίση, ο Αλέξης Τσίπρας έθεσε το ζήτημα από διαφορετική σκοπιά: «Μας είπε ο πρωθυπουργός ότι απέτυχε ο Σάντσεθ, όταν ο ίδιος κυβερνά 7 χρόνια;». Ο Τσίπρας υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει διαθέσει σημαντικούς πόρους για τη στέγαση χωρίς μέχρι σήμερα να έχει δημιουργηθεί αντίστοιχο απόθεμα νέων κατοικιών, ενώ επέκρινε την κυβέρνηση για τη διαχείριση της βραχυχρόνιας μίσθωσης και των ανενεργών κατοικιών.

Η παρέμβαση του Τσίπρα εντάχθηκε στη γενικότερη πολιτική συζήτηση που αναπτύχθηκε στο συνέδριο για το εάν η στεγαστική κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί κυρίως μέσω της αγοράς ή εάν απαιτείται ισχυρότερη δημόσια πολιτική για την κατοικία.

Στο ίδιο θέμα, ο Νίκος Ανδρουλάκης άσκησε έντονη κριτική στην πρόταση για υψηλότερα κτίρια και τα πολεοδομικά μπόνους, υποστηρίζοντας ότι κινδυνεύει να μετατρέψει τη στεγαστική κρίση σε επιχειρηματική ευκαιρία για τους εργολάβους.

Ο πρόεδρος του ΠαΣοΚ υποστήριξε ότι η κάθετη ανάπτυξη μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω τον ήδη πυκνοδομημένο αστικό ιστό, δημιουργώντας αυτό που χαρακτήρισε «αστικές χαράδρες». Το ερώτημα, όπως το έθεσε, είναι αν μπορούν να δημιουργηθούν περισσότερες κατοικίες χωρίς να επιβαρυνθεί ακόμη περισσότερο η ποιότητα ζωής στην πόλη.

Αντιπρότεινε την επιτάχυνση των πολεοδομικών σχεδίων και την οριζόντια επέκταση του οικιστικού ιστού, ώστε να αυξηθεί η διαθέσιμη γη και να περιοριστεί το κόστος αγοράς και ενοικίασης.

Παράλληλα, έθεσε στο επίκεντρο τη Golden Visa, προτείνοντας κατά την ανανέωσή της τα ακίνητα που αποκτήθηκαν με το παλαιότερο καθεστώς να χρησιμοποιούνται είτε ως ιδιοκατοίκηση είτε ως μακροχρόνια μίσθωση και όχι ως βραχυχρόνια μίσθωση. Εκτίμησε ότι με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να επιστρέψουν στην αγορά 15.000 έως 20.000 κατοικίες.

Ο Ανδρουλάκης αναφέρθηκε επίσης στα κλειστά σπίτια, στη δυσκολία καταγραφής του πραγματικού στεγαστικού αποθέματος και στην ανάγκη προγραμμάτων ανακαίνισης κατοικιών που παραμένουν κλειστές επειδή οι ιδιοκτήτες τους δεν έχουν τους οικονομικούς πόρους για να τις επισκευάσουν. Πρότεινε, στη συνέχεια, τη δημιουργία κοινωνικού αποθέματος κατοικιών που θα διατίθενται με χαμηλό ενοίκιο σε οικογένειες και φοιτητές.

Η Αθήνα μπροστά σε ένα μεγάλο σχέδιο 352 έργων

Ένα διαφορετικό σκέλος της συζήτησης αφορούσε το πρόγραμμα της Περιφέρειας Αττικής. Ο Νίκος Χαρδαλιάς παρουσίασε ένα εκτεταμένο σχέδιο 352 έργων και παρεμβάσεων με ορίζοντα υλοποίησης το 2028, που αφορά την Αθήνα και την ευρύτερη Αττική.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει αντιπλημμυρικά έργα, αναπλάσεις, πράσινο, κοινωνική πολιτική, επιχειρηματικότητα και παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο. Όπως ανέφερε, πρόκειται για «300+1 έργα» και «50+1 παρεμβάσεις», τα οποία έως τον Δεκέμβριο του 2028 θα πρέπει να έχουν ξεκινήσει, ολοκληρωθεί ή να βρίσκονται στην τελική φάση.

Ιδιαίτερη θέση έχει η επανασύνδεση της Αθήνας με το παραλιακό της μέτωπο. «Επανασυνδέουμε την Αθήνα με τη θάλασσα, έπειτα από σχεδόν έξι δεκαετίες», ανέφερε ο περιφερειάρχης.

Στο Φάληρο προχωρά το Μητροπολιτικό Πάρκο ΑΕΝΑΟΝ, έκτασης 741 στρεμμάτων, ενώ το Tae Kwon Do προβλέπεται να μετατραπεί σε σύγχρονο συνεδριακό, πολιτιστικό και εκθεσιακό κέντρο.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης 64 αντιπλημμυρικά έργα και παρεμβάσεις, έργα κυκλικής οικονομίας και διαχείρισης απορριμμάτων, ενεργειακές αναβαθμίσεις σχολείων και δημοτικών κτιρίων, καθώς και παρεμβάσεις στον φωτισμό.

Το Πεδίον του Άρεως, το Αττικό Άλσος, το πάρκο «Αντώνης Τρίτσης» και πλατείες δήμων εντάσσονται επίσης στον σχεδιασμό για περισσότερο πράσινο και καλύτερους δημόσιους χώρους.

Ο Χαρδαλιάς έθεσε παράλληλα το ζήτημα της μητροπολιτικής διακυβέρνησης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη σαφών αρμοδιοτήτων, αποκέντρωσης, πόρων και λογοδοσίας, με συνεργασία της κεντρικής κυβέρνησης, της Περιφέρειας, των 66 δήμων και των τοπικών κοινωνιών.

Η Κατερίνα Σακελλαροπούλου και η Αθήνα της καθημερινότητας

Ιδιαίτερα προσωπική ήταν η παρέμβαση της Κατερίνας Σακελλαροπούλου, η οποία μίλησε για τη σχέση της με την Αθήνα, από τα παιδικά της χρόνια στην Κυψέλη έως τη ζωή της στο Μεταξουργείο.

Η πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας περιέγραψε μια πόλη που εξακολουθεί να αγαπά, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει προβλήματα καθαριότητας, δημόσιου χώρου και σεβασμού στην καθημερινότητα των κατοίκων.

Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στην εμπειρία της στο Μεταξουργείο, όπου εγκαταστάθηκε το 2009, σε μια εποχή που η περιοχή αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα παραβατικότητας και εγκατάλειψης. Η σταδιακή αναβάθμιση της περιοχής, όπως σημείωσε, δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα εξαφανίστηκαν. Υπάρχει ο κίνδυνος να μετακινούνται από τη μία γειτονιά στην άλλη.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής της βρέθηκε και ο δημόσιος χώρος. Τα τραπεζοκαθίσματα, οι παράνομες κατασκευές και τα εμπόδια στα πεζοδρόμια περιορίζουν την κίνηση και την κοινωνική ζωή της πόλης. Όπως τόνισε, η πρόσβαση πρέπει να είναι αυτονόητη για τους ηλικιωμένους, τους γονείς με καρότσια και τους ανθρώπους με κινητικές δυσκολίες.

«Αν δεν μπορείς να περπατήσεις την Αθήνα, χάνει τον χαρακτήρα της», ήταν ουσιαστικά το μήνυμα της παρέμβασής της.

Η Αθήνα ως πόλη της μνήμης και της αλλαγής

Ο Νικήτας Κακλαμάνης μίλησε για την Αθήνα ως «πόλη της ψυχής» και «πόλη της ζωής μας», συνδέοντας την προσωπική μνήμη με τη μεγάλη ιστορική διαδρομή της.

Από τις νεοκλασικές γειτονιές, τα τραμ και τις άμαξες έως την άφιξη των προσφύγων, την αντιπαροχή, το μπετόν, τα αυτοκίνητα και το νέφος, η Αθήνα μεταμορφώθηκε πολλές φορές.

Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει και πάλι τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, με την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων, το Μετρό, την Αττική Οδό, το Μουσείο της Ακρόπολης και τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ο κ. Κακλαμάνης αναφέρθηκε και στην περίοδο κατά την οποία βρέθηκε στη διοίκηση του Δήμου Αθηναίων, με έμφαση στην καθημερινότητα, την καθαριότητα και την κοινωνική φροντίδα.

Σήμερα, όπως υπογράμμισε, η Αθήνα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα σύνθετη πρόκληση. Η οικονομική κρίση, η μετανάστευση, η βραχυχρόνια μίσθωση και η τουριστική ανάπτυξη έχουν μεταβάλει την πόλη, ενώ παράλληλα ενισχύεται το ενδιαφέρον για τη βιωσιμότητα, τον πολιτισμό, την αρχιτεκτονική και την τεχνολογία.

Αναφερόμενος στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο στη Λένορμαν, το παρουσίασε ως έναν χώρο όπου μπορούν να συναντηθούν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της πόλης.

Και επανέφερε μια παλαιότερη φράση του Κωνσταντίνου Τσάτσου προς τον Ζακ Σιράκ: «Υπάρχουν πόλεις ισχυρές, υπάρχουν πόλεις πλούσιες, αλλά και πόλεις ιδέες. … η Αθήνα είναι μια πόλη ιδέα».

Πράσινο, νερό και κλιματική προσαρμογή

Ο αρχιτέκτονας Massimiliano Fuksas υποστήριξε ότι η Αθήνα διαθέτει μια σταθερή αστική δομή τριών επιπέδων – την υψηλή, τη μεσαία και τη χαμηλή πόλη – και αναγνώρισε τη βελτίωση της εικόνας της τα τελευταία χρόνια.

Ταυτόχρονα, προειδοποίησε ότι ο υπερτουρισμός μπορεί να αλλοιώσει την ταυτότητα της πόλης. Η κατοικία, όπως σημείωσε, πρέπει να παραμείνει ευέλικτη και να επιτρέπει τη συνύπαρξη διαφορετικών γενεών, ενώ η κοινωνική και δημόσια κατοικία πρέπει να συμβάλλει στη δημιουργία κοινοτήτων.

Ο Bas Smets αντιμετώπισε την Αθήνα ως ένα «εργαστήριο» για την κλιματική προσαρμογή. Περισσότερη σκιά, πράσινοι διάδρομοι, συγκράτηση του νερού και συλλογή του βρόχινου νερού είναι μερικές από τις παρεμβάσεις που, όπως υποστήριξε, μπορούν να αλλάξουν το μικροκλίμα της πόλης.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Carlos Moreno παρουσίασε το μοντέλο της «πόλης των 15 λεπτών», όπου οι βασικές λειτουργίες πρέπει να βρίσκονται σε μικρή απόσταση από την κατοικία. Συνδύασε την ιδέα με το μοντέλο 3-30-300 για το πράσινο και υπογράμμισε ότι η αναβάθμιση της πόλης πρέπει να συνοδεύεται από προσιτή και κοινωνική κατοικία, ώστε να μη μετατρέπεται σε διαδικασία εκτοπισμού των κατοίκων.

Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας μίλησε για μια κλιματικά ανθεκτική και κοινωνικά προστατευτική πόλη, με περισσότερο πράσινο και καλύτερη διαχείριση των υδάτων, παραπέμποντας στην ιδέα της «πόλης-σφουγγάρι».

Τουρισμός: πηγή ανάπτυξης ή απειλή για την ταυτότητα;

Η Αλεξάνδρα Δαλιανή έθεσε μια ακόμη κρίσιμη διάσταση. Η μοναδικότητα της Αθήνας, όπως υποστήριξε, προκύπτει από τη συνύπαρξη διαφορετικών χρήσεων και ιστορικών στρωμάτων.

Η τουριστική μονοκαλλιέργεια, όμως, κινδυνεύει να αφαιρέσει ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά που κάνουν την πόλη ελκυστική. Παραδοσιακές επιχειρήσεις αντικαθίστανται από εστιατόρια, καφέ και μπαρ, ενώ η κατοικία αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως επενδυτικό προϊόν.

Έτσι, το στεγαστικό και ο τουρισμός συναντώνται στο ίδιο σημείο: στην αλλαγή της χρήσης της πόλης και στην πίεση που δέχεται η μόνιμη κατοικία.

Ο πολιτισμός να μείνει στο κέντρο

Η συζήτηση για την Αθήνα δεν περιορίστηκε στις υποδομές. Ο πολιτισμός αποτέλεσε ξεχωριστό κεφάλαιο.

Η Αργυρώ Χιώτη υπογράμμισε ότι το Εθνικό Θέατρο πρέπει να διατηρεί τη σύνδεσή του με την ελληνική ιστορία και γλώσσα, αλλά ταυτόχρονα να ανοίγεται στην κοινωνία, να βγαίνει από τα κτίριά του και να φτάνει στις γειτονιές και στα σχολεία, απευθυνόμενο σε ένα ολοένα πιο πολυγλωσσικό και πολυπολιτισμικό κοινό.

Η Συραγώ Τσιάρα χαρακτήρισε τα μουσεία και τους πολιτιστικούς χώρους «νησίδες οικειότητας», που συμβάλλουν στην ταυτότητα της πόλης και στην αυτοπεποίθηση των πολιτών.

Η Ξένια Καλδάρα στάθηκε στην ανάγκη ο πολιτισμός να μην παραμένει συγκεντρωμένος στο κέντρο της Αθήνας. Η μεταφορά πολιτιστικών δραστηριοτήτων σε περιοχές που έχουν αντιμετωπίσει υποβάθμιση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αναζωογόνησης και δημιουργίας νέων σχέσεων μέσα στις γειτονιές.

Η διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, Μαρία Γεωργοπούλου, αναφέρθηκε στη διά βίου μάθηση, στο άνοιγμα των αρχείων και της γνώσης στις νεότερες γενιές και στις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στην πρόσβαση στην έρευνα.

Η κληρονομιά ως ζωντανό τμήμα της πόλης

Στη συζήτηση για την αρχιτεκτονική κληρονομιά τέθηκε το ζήτημα της αξιοποίησης των παλαιών κτιρίων και της επανάχρησής τους.

Η Ειρήνη Γρατσία από τη MONUMENTA αναφέρθηκε στο σημαντικό απόθεμα παλαιότερων κτιρίων που εξακολουθούν να υπάρχουν στην Αθήνα και στην ανάγκη προστασίας και επανάχρησής τους, αντί για οριζόντιες λύσεις που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό.

Παράλληλα, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος της Αττικής, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Πεντέλη, συνδέθηκε με την ανάγκη να αντιμετωπιστεί το λεκανοπέδιο ως ενιαίο οικοσύστημα και όχι ως άθροισμα ανεξάρτητων δημοτικών περιοχών.

Το πραγματικό στοίχημα είναι η εφαρμογή

Στο τέλος της δεύτερης ημέρας, ο διευθυντής του ΒΗΜΑτος Περικλής Δημητρόπουλος συμπύκνωσε ένα από τα βασικά συμπεράσματα του συνεδρίου: «Το στεγαστικό είναι το πρόβλημα των αρχών του 21ου αιώνα».

Η φράση λειτουργεί ως σύνδεσμος ανάμεσα στις διαφορετικές συζητήσεις. Η κατοικία συνδέεται με το ύψος των κτιρίων, τον τουρισμό, τη Golden Visa, τα κλειστά σπίτια, τις μετακινήσεις και την κοινωνική πολιτική. Η κλιματική αλλαγή συνδέεται με το πράσινο, το νερό και τον δημόσιο χώρο. Ο πολιτισμός συνδέεται με τη γειτονιά, την ταυτότητα και την κοινωνική συνοχή.

Το ζητούμενο πλέον είναι αν όλες αυτές οι ιδέες μπορούν να μετατραπούν σε συγκεκριμένες πολιτικές και έργα. Γιατί η Αθήνα έχει ήδη περάσει πολλές φορές από τη φάση της διάγνωσης. Η επόμενη μεγάλη συζήτηση αφορά το πώς θα εφαρμοστούν οι λύσεις χωρίς να χαθεί η κατοικία, η προσβασιμότητα, ο δημόσιος χώρος και τελικά οι ίδιοι οι άνθρωποι που ζουν στην πόλη.