Η Καθηγήτρια του ΕΚΠΑ Μαρία-Ζωή Φουντοπούλου, Αντιπρόεδρος του ΔΟΑΤΑΠ, μιλά στο hub.uoa.gr για την αναγνώριση των τίτλων σπουδών, τα προγράμματα σπουδών και το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό χάρτη τίτλων και προσόντων

1. Ποιο είναι σήμερα το βασικό πλαίσιο στην αναγνώριση των τίτλων σπουδών;

Για να είμαστε σαφείς και ακριβείς στην απάντησή μας πρέπει να διακρίνουμε στον όρο «αναγνώριση» δύο διαστάσεις: την επαγγελματική και την ακαδημαϊκή.

Η επαγγελματική αναγνώριση ενός τίτλου σπουδών αφορά στη δυνατότητα πρόσβασης του κατόχου του στην αγορά εργασίας και διεκδίκησης μιας θέσης με ίσους όρους για όλους τους πολίτες όχι μόνο της κάθε χώρας αλλά όλων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό, πρακτικά, σημαίνει ότι ο κάτοχος ενός βασικού τίτλου σπουδών Νομικής ελληνικού ΑΕΙ, για παράδειγμα, αποκτά άδεια ασκήσεως επαγγέλματος εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις που θέτουν οι δικηγορικοί Σύλλογοι της χώρας και εφαρμόσει τα προβλεπόμενα από τους κανονισμούς. Με τον ίδιο τρόπο, ένας πτυχιούχος Νομικής ενός ΑΕΙ της αλλοδαπής έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει άδεια ασκήσεως επαγγέλματος στην Ελλάδα είτε είναι Έλληνας είτε όχι. Το ίδιο, φυσικά, ισχύει για όλες τις επαγγελματικές ειδικότητες και κατηγορίες, των οποίων η κατοχή της άδειας ασκήσεως επαγγέλματος δεν απορρέει αυτοδίκαια από την κατοχή ενός πανεπιστημιακού τίτλου σπουδών, αλλά ακολουθείται μια ύστερη διαδικασία, ανεξάρτητη από τα ΑΕΙ.

Η ακαδημαϊκή αναγνώριση ενός τίτλου σπουδών αφορά στη δυνατότητα πρόσβασης του κατόχου του σε ακαδημαϊκούς τίτλους. Αυτό σημαίνει ότι για να μπορέσει ένας πολίτης να πραγματοποιήσει σπουδές δεύτερου κύκλου (μεταπτυχιακές και διδακτορικές), θα πρέπει για να κάνει μεταπτυχιακές σπουδές να έχει βασικό τίτλο σπουδών και για να κάνει διδακτορικές σπουδές να έχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών. Η αναγνώριση των τίτλων σπουδών των ΑΕΙ ως βασικών, μεταπτυχιακών και διδακτορικών είναι ακαδημαϊκή αναγνώριση και αφορά στην ποιότητα, το περιεχόμενο των σπουδών, το χρόνο φοίτησης, τα ECTS και τις διαδικασίες, εισαγωγής, φοίτησης, αξιολόγησης και αποφοίτησης από τα ΑΕΙ. Η ακαδημαϊκή αναγνώριση όλων των τίτλων σπουδών από ΑΕΙ της χώρας μας είναι αυτοδίκαιη και αυτόματη. Προκειμένου, όμως, ο κάτοχος ενός τίτλου σπουδών ΑΕΙ της αλλοδαπής να αναγνωρίσει ακαδημαϊκά τον/τους τίτλο/τίτλους του, δηλαδή να έχει πρόσβαση σε ανώτερους πανεπιστημιακούς τίτλους σπουδών ή να αξιοποιήσει το διδακτορικό του τίτλο για ακαδημαϊκή καριέρα, οφείλει να λάβει πράξη σχετικής αναγνώρισης από τον ΔΟΑΤΑΠ.

Επομένως, επαγγελματική και ακαδημαϊκή αναγνώριση δεν συναντώνται απαραίτητα και οπωσδήποτε δεν ταυτίζονται. Η ακαδημαϊκή αναγνώριση που παρέχει ο ΔΟΑΤΑΠ δεν είναι απαραίτητη για την επαγγελματική αποκατάσταση, εκτός εάν η υπό διεκδίκηση θέση εργασίας το αναφέρει ως προαπαιτούμενο. Συνήθως αυτό αφορά σε θέσεις του ευρύτερου δημόσιου τομέα και όχι του ιδιωτικού, όπου η ακαδημαϊκή αναγνώριση εκ μέρους του ΔΟΑΤΑΠ παραλείπεται.

2. Πώς να επιλέξει κανείς ένα πρόγραμμα σπουδών;

Θεωρώ ότι είναι σημαντική παράμετρος για έναν νέο άνθρωπο που ξεκινά ή συνεχίζει τις σπουδές του εκτός Ελλάδος να λαμβάνει υπόψη, ως κριτήρια καλής εκ μέρους του επιλογής, όχι μόνο την Επιστήμη που επιθυμεί να υπηρετήσει αλλά και τις διαδικασίες που υποστηρίζουν την ακαδημαϊκή αναγνώριση του τίτλου του, εφόσον την επιθυμεί επιστρέφοντας στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με το Νόμο 3328/2005, ο οποίος ισχύει σήμερα και διέπει τη λειτουργία του ΔΟΑΤΑΠ, άρα και τις διαδικασίες αναγνώρισης των τίτλων σπουδών της αλλοδαπής, το πρώτο κριτήριο επιλογής είναι η αναζήτηση στη λίστα του ΔΟΑΤΑΠ, η οποία είναι προσβάσιμη σε όποιον/όποια το επιθυμεί μέσω της ιστοσελίδας του, του χαρακτηρισμού ως «ομοταγούς», άρα αναγνωρισμένου στην Ελλάδα, του Πανεπιστημίου, στο οποίο επιθυμεί να φοιτήσει. Τα κριτήρια για το «ομοταγές» ενός Ιδρύματος καθορίζονται από το Νόμο 3328/2005 και ο ΔΟΑΤΑΠ ενεργεί καταλλήλως προκειμένου να ενημερώνεται και να επικαιροποιείται η λίστα του.  Το δεύτερο κριτήριο επιλογής είναι το ομοταγές του προγράμματος σπουδών, το οποίο επιθυμεί κάποιος/κάποια να παρακολουθήσει. Όπως και για τα Ιδρύματα, έτσι και για τα προγράμματα σπουδών ο ΔΟΑΤΑΠ παρέχει πληροφορίες στους/στις ενδιαφερόμενους/ενδιαφερόμενες περί του ομοταγούς, του αναγνωρισμένου δηλαδή, των επιλεχθέντων προγραμμάτων σπουδών. Ακόμα και αν το Ίδρυμα ή/και το πρόγραμμα σπουδών δεν έχουν αξιολογηθεί από τον Οργανισμό, ο ΔΟΑΤΑΠ είναι αρμόδιος να το διερευνήσει ή/και να κατευθύνει τον/την ενδιαφερόμενο/ενδιαφερόμενο προκειμένου να το διερευνήσει ο/η ίδιος/ίδια με βάση τις απαιτήσεις του Νόμου.

Ας σημειώσουμε εδώ, προς αποφυγή παρεξηγήσεων, ότι, προκειμένου η διαδικασία να δρομολογηθεί πρέπει και το Ίδρυμα και το Πρόγραμμα να είναι παράλληλα και ταυτόχρονα ομοταγή. Αν κάποιο από τα δύο δεν πληροί τις προϋποθέσεις του Νόμου, τις οποίες διερευνά ο ΔΟΑΤΑΠ, οι τίτλοι σπουδών δεν μπορούν να λάβουν αναγνώριση.

3. Πού εντοπίζονται συνήθως προβλήματα στις αναγνωρίσεις τίτλων σπουδών αλλοδαπής;

Αυτή είναι μία πολύ καλή ερώτηση και πολύ χρήσιμη για όσους/όσες ενδιαφέρονται για την αναγνώριση των τίτλων σπουδών τους.

Τα κυριότερα προβλήματα εντοπίζονται στα εξής:

• Ιδρύματα της αλλοδαπής ή/και προγράμματα σπουδών δεν προκύπτει, με βάση όσα ο παρών Νόμος ορίζει, να χαρακτηρίζονται ως ομοταγή. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή πρόκειται για μη έγκυρα και μη έγκριτα Πανεπιστήμια αλλά περισσότερο οφείλεται στην ανάγκη, που αποτελεί και προτεραιότητα ήδη δρομολογημένη από την παρούσα Διοίκηση του Οργανισμού, αλλαγής του νομοθετικού πλαισίου λειτουργίας του ΔΟΑΤΑΠ, ώστε οι διαδικασίες να είναι πιο ευέλικτες προς όφελος του πολίτη. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα, ο ισχύων Νόμος θέτει ως μία από τις προϋποθέσεις αναγνώρισης του ομοταγούς ενός ΑΕΙ το ποσοστό των διδασκόντων με διδακτορικό στο ΑΕΙ αυτό να είναι μεγαλύτερο του 50% του συνολικού αριθμού των διδασκόντων. Ας σκεφτούμε λοιπόν, ότι οι αριθμοί αυτοί δεν απεικονίζουν πάντοτε ποιότητες, ότι κάθε χρόνο τροποποιούνται και ότι υπάρχουν ΑΕΙ του εξωτερικού στα οποία διδάσκουν αναγνωρισμένου κύρους επαγγελματίες ενός κλάδου, μη διδάκτορες, αλλά υψηλής επιστημονικής εμβέλειας και κατάρτισης. Αυτό συμβαίνει σε προγράμματα οικονομικών σπουδών, νομικών σπουδών, διοίκησης επιχειρήσεων, εφαρμοσμένων τεχνών κ.ά. Υπάρχουν, λοιπόν, περιπτώσεις που οι τίτλοι σπουδών δεν αναγνωρίζονται εξ αυτής της απαίτησης του Νόμου.

• Η χώρα μας δεν έχει αναγνωρίσει τον τριετή κύκλο βασικών πανεπιστημιακών σπουδών. Αυτό σημαίνει ότι ένα τριετές πτυχίο Ψυχολόγου από τις ΗΠΑ ή από την Αγγλία στην Ελλάδα θα αναγνωριστεί ως πτυχίο των πρώην ΤΕΙ, τριετούς διάρκειας και όχι ως πανεπιστημιακός, τετραετούς διάρκειας, τίτλος σπουδών. Σε τέτοιες περιπτώσεις οι ενδιαφερόμενοι/-ες αναγκάζονται να προσκομίσουν και να καταθέσουν στον ΔΟΑΤΑΠ και ένα μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών, μονοετούς ή/και διετούς διάρκειας σπουδών, ώστε οι δύο τίτλοι να συνεκτιμηθούν και να προκύψει ένας βασικός τίτλος. Με τον τρόπο αυτό, ο μεταπτυχιακός τίτλος απορροφάται και δεν θεωρείται υπάρχων!

• Πολλές φορές διαχειριζόμαστε περιπτώσεις τίτλων σπουδών της αλλοδαπής, για τη λήψη των οποίων έχουν μεταφερθεί με λάθος τρόπο πιστωτικές μονάδες (ECTS) από προηγούμενες σπουδές, ώστε οι ενδιαφερόμενοι/-ες να μην προκύπτει ότι έχουν ολοκληρώσει, ως θα έπρεπε, τον κύκλο σπουδών τους ή/και περιπτώσεις σπουδών εξ αποστάσεως με ασαφείς διαδικασίες ταυτοποίησης των φοιτητών/φοιτητριών.

4. Τι έχει αλλάξει στη λειτουργία του ΔΟΑΤΑΠ;

Είναι δύσκολο να μιλήσω η ίδια για τις αλλαγές σε έναν Οργανισμό, στου οποίου τη Διοίκηση μετέχω. Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι δείκτες μετρήσιμοι που μας επιτρέπουν να κρίνουμε τις όποιες αλλαγές γίνονται ως διαρκής πορεία βελτίωσης του ΔΟΑΤΑΠ.

Προσωπικά θεωρώ ότι κομβικό σημείο για αλλαγές στον Οργανισμό είναι το γεγονός ότι αυτή η Διοίκηση, την οποία αποτελούμε ο Πρόεδρος, Ορέστης Καλογήρου, και δύο Αντιπρόεδροι, ο Γιάννης Ματσίνος που προίσταται του Τμήματος Θετικών Επιστημών και εγώ που προίσταμαι του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών και όλων των τίτλων Σπουδών με εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση, είναι η πρώτη Διοίκηση στην ιστορία του ΔΟΑΤΑΠ που έχει λάβει αναστολή από τα πανεπιστημιακά καθήκοντα και έχει αναλάβει έργο πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης. Βρισκόμαστε στον Οργανισμό για 10 ώρες την ημέρα από τις 13 Φεβρουαρίου 2020, και υπήρξαν και περίοδοι που ξεπεράσαμε τις 12 ώρες, ώστε να μπορούμε σήμερα να μιλάμε για διεκπεραίωση, σε ενάμιση χρόνο, υποθέσεων που για χρόνια δεν είχαν ολοκληρωθεί, για ταχύτητα διεκπεραίωσης (από 3 έως 6 μήνες το πολύ) σε τομείς, όπως οι εξ Αποστάσεως Σπουδές, η Εκπαίδευση, η Νομική, η Ψυχολογία, οι Οικονομικές Επιστήμες, για επίλυση δύσκολων νομικών θεμάτων, για εσωτερική διοικητική αναδιοργάνωση, για αυτοπρόσωπη επικοινωνία με τους πολίτες, για ένταξη του Οργανισμού σε προγράμματα χρηματοδότησης, για επικαιροποίηση της ιστοσελίδας μας και για πολλά άλλα, τα οποία, να σημειώσουμε ότι έγιναν εντός περιόδου κορωνοϊού και με μειωμένο προσωπικό. Θα ήθελα, λοιπόν, με αυτήν την ευκαιρία, να εξάρω το έργο του προσωπικού του ΔΟΑΤΑΠ και να τους ευχαριστήσω. Είναι άνθρωποι αξιόλογοι στην πλειοψηφία τους, με αίσθηση ευθύνης, με σοβαρότητα, με σεβασμό για τον πολίτη αλλά και με υπερβολικό φόρτο δουλειάς. Θέλω να αναφέρω ενδεικτικά ότι καθημερινά, και βάσει μετρήσεων, οι υπάλληλοι του ΔΟΑΤΑΠ διαχειρίζονται τουλάχιστον 500 υποθέσεις πολιτών, είτε επικοινωνώντας, είτε εκδίδοντας πράξεις, είτε λαμβάνοντας αιτήσεις, είτε διεκπεραιώνοντας κάποιο από τα στάδια της διαδικασίας.

5. Πως βλέπετε να διαμορφώνεται το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό χάρτη τίτλων και προσόντων;

Πριν αναλάβω χρέη Αντιπροέδρου στον ΔΟΑΤΑΠ πίστευα, βάσει προσωπικής άποψης και εμπειρίας, ότι τα ελληνικά ΑΕΙ είναι πραγματικά ποιοτικά, στελεχωμένα με διδακτικό προσωπικό υψηλής επιστημονικής κατάρτισης και ερευνητικής αναγνωρισιμότητας και ότι υλοποιούν υψηλού επιπέδου προγράμματα σπουδών όλων των βαθμίδων και των κύκλων σπουδών.

Τώρα πια είμαι δεν είμαι απλώς η ίδια πεπεισμένη αλλά μπορώ να τεκμηριώσω τη γνώμη μου όπου και όποτε χρειαστεί δεδομένου ότι έχω την ευκαιρία να μελετήσω προγράμματα σπουδών μεγάλων ΑΕΙ του εξωτερικού και να διαπιστώσω ότι είμαστε επιστημονικά ανταγωνιστικοί!

Η αλήθεια είναι, ωστόσο, ότι αυτή η διακριτή ποιότητα των ελληνικών ΑΕΙ πρέπει να υποστηριχθεί με την απόφαση της χώρας να υιοθετήσει τη συμφωνία της Μπολόνια, με την αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου λειτουργίας του ΔΟΑΤΑΠ και με την επικαιροποίηση των διαδικασιών αναγνώρισης επαγγελματικών δικαιωμάτων, ώστε να συγκλίνει η ανώτατη εκπαίδευσή μας με όσα συμβαίνουν σε άλλες χώρες, κυρίως της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά όχι μόνο, και να διευκολυνθεί η κινητικότητα νέων επιστημόνων από και προς τη χώρα μας.

Θεωρώ ότι πρέπει να ληφθούν αποφάσεις προς τις παραπάνω κατευθύνσεις, ώστε να μπορεί η χώρα μας να παρακολουθεί τις ευρωπαϊκές και διεθνείς εξελίξεις και έχω την αίσθηση ότι οι συνθήκες είναι ώριμες πλέον προκειμένου να προχωρήσουμε σε μία πραγματική τομή στη δομή, οργάνωση και λειτουργία της ανώτατης εκπαίδευσής μας ως μέλη της μεγάλης ευρωπαϊκής οικογένειας.

Μπορείτε να επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. στη διεύθυνση https://www.doatap.gr/