Επιστημονική Ημερίδα με θέμα «Η Ιταλική ως ξένη γλώσσα στη δημόσια εκπαίδευση: Ζητήματα, προοπτικές, προτάσεις»

της Domenica Minniti-Γκώνια*

Στις 10 Ιουνίου τ.έ., στον απόηχο του συνεδρίου Italoellenica 2025 για τη Γλωσσική Εκπαίδευση στην Ελλάδα και την Ιταλία, πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΠΑ Επιστημονική Ημερίδα με θέμα την ιταλική γλώσσα στη Δημόσια Εκπαίδευση.

Στη συνάντηση, που διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Lab.It.El. του ΤΙΓΦ, συμμετείχαν οι Domenica Minniti-Γκώνια, διευθύντρια του Εργαστηρίου, Alberto Amadei, πρώτος γραμματέας της Ιταλικής Πρεσβείας, Ιωάννης Βεντούρης, σύμβουλος Β΄ Αγγλικής Γλώσσας και συντονιστής της Μονάδας Ξένων Γλωσσών του ΙΕΠ, Σοφία Κίτσου, σχολική σύμβουλος και τ. μεταδιδακτορική ερευνήτρια του ΤΙΓΦ, καθώς και εκπρόσωποι των συλλόγων διδασκόντων ΠΕ34  (Ιταλική Φιλολογία) και των φοιτητών. Χαιρετισμό απηύθυναν ο Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής, καθ. Δημήτριος Δρόσος και ο Πρόεδρος του ΤΙΓΦ, καθ. Ιωάννης Δ. Τσόλκας.

Όλοι οι παρευρισκόμενοι τόνισαν ότι οι σχέσεις της ελληνικής με την ιταλική γλώσσα είναι ιστορικά άρρηκτες, βαθιές και αμφίδρομες, καθώς η επαφή τους ξεκινά από την αρχαιότητα με τη Μεγάλη Ελλάδα και εξελίσσεται σε πολιτισμική και γλωσσική ανταλλαγή. Διερωτήθηκαν, λοιπόν, για ποιον λόγο η Ιταλική, μολονότι αναμφισβήτητη επιλογή στις ξένες γλώσσες, δεν διδάσκεται ευρέως στο σχολείο;

Ας θυμηθούμε ότι τα Ιταλικά εισήχθησαν στη ΔΕ μόλις το 2005-2006, πιλοτικά, ως δεύτερη ξένη γλώσσα για τις τρεις τάξεις του γυμνασίου (σχετικό ΑΠΣ: Τσοπάνογλου 2005). Το 2008, λόγω του υψηλού ενδιαφέροντος από το μαθητικό κοινό, το Υπουργείο Παιδείας αποφάσισε να επεκτείνει τη διδασκαλία στο Λύκειο, εγκρίνοντας το σχετικό ΑΠΣ (Minniti-Γκώνια, Ν. Μήτσης, Ε. Καγκά 2008). Αμέσως την ίδια χρονιά, καλύφθηκαν 9 μόνιμες θέσεις καθηγητών Ιταλικών μέσω διαγωνισμού ΑΣΕΠ, πλην όμως, τον Ιανουάριο του 2011, η ανοδική πορεία τους διακόπηκε. Ως λόγοι για την αναστολή της διδασκαλίας της ιταλικής (και της ισπανικής) γλώσσας προβλήθηκαν οι περικοπές στη ΔΕ εξαιτίας της δημοσιονομικής  κρίσης. Σήμερα, τα Ιταλικά διδάσκονται ως 2η επιλογή στο Γυμνάσιο, ενώ ουδεμία πρόβλεψη υπάρχει για την εισαγωγή τους στο Λύκειο (και πράγματι, δεν συμπεριλήφθηκαν στην αναβάθμιση των νέων προγραμμάτων σπουδών για τις ΞΓ το 2021).

Στη συνάντηση, τονίστηκε από όλες τις πλευρές ότι ο από ετών αποκλεισμός των Ιταλικών από το σχολείο έρχεται σαφώς σε αντίθεση με τη γλωσσική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία βασίζεται στις αρχές της πολυγλωσσίας και πρωτίστως στη στρατηγική 1 + 2 Languages Plan του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η οποία υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2005 με το Nouveau cadre stratégique pour le multilinguisme). Εξάλλου, από τους συλλόγους διδασκόντων επισημάνθηκαν και διάφορες λειτουργικές δυσκολίες, όπως οι όροι που προβλέπονται για τη δημιουργία τμημάτων ιταλικής γλώσσας, οι οποίοι ουσιαστικά περιορίζουν την ελεύθερη επιλογή του μαθήματος, αλλά και η αδυναμία κατάρτισής τους με τον συνακόλουθο αποκλεισμό τους από την αξιολόγηση.

Οι παρευρισκόμενοι συμφώνησαν, προβάλλοντας ως αιτήματα προς το ΙΕΠ και το ΥΠΠΕΘ την εισαγωγή των Ιταλικών στο Λύκειο, την προκήρυξη νέων θέσεων ΑΣΕΠ και την εκπροσώπηση με σύμβουλο για την ιταλική γλώσσα στο ΙΕΠ και σύμβουλο εκπαίδευσης για την επιστημονική και παιδαγωγική καθοδήγηση των εκπαιδευτικών της Ιταλικής.

Από τη δική μας, την επιστημονική, πλευρά, υπογραμμίστηκε ότι η ένταξη της Ιταλικής σε μια συνεκτική και διαβαθμισμένη μαθησιακή διαδρομή από το Δημοτικό έως το Λύκειο δεν αποτελεί απλώς αίτημα αύξησης των ωρών διδασκαλίας. Αποτελεί προϋπόθεση για επιστημονικά θεμελιωμένη γλωσσική εκπαίδευση, για διατήρηση και εξέλιξη των γλωσσικών δεξιοτήτων, για ισότιμη πρόσβαση στην πολυγλωσσία και για ουσιαστικό σεβασμό της επιλογής των μαθητών. Χωρίς θεσμική συνέχεια, η δυνατότητα επιλογής της Ιταλικής κινδυνεύει να λειτουργεί περισσότερο ως πρόσκαιρη διοικητική δυνατότητα παρά ως ολοκληρωμένη εκπαιδευτική προοπτική.

Η Domenica Minniti-Γκώνια είναι καθηγήτρια Ιταλικής Γλώσσας και Μετάφρασης και ιδρυτικό μέλος του ΤΙΓΦ.