Με επιτυχία ολοκληρώθηκε το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα CIVIS BIP (Blended Intensive Programme), με τίτλο “Climate change and coastal landscape evolution in the Mediterranean context”, το οποίο έλαβε χώρα στην Νάξο, τα Κουφονήσια και την ανατολική Πάρο, από τις 29 Ιουνίου έως τις 3 Ιουλίου 2026.
Στο στενό της Παροναξίας, η γεωλογική ιστορία γίνεται μάθημα: πώς η εξέλιξη του τοπίου στο πρόσφατο γεωλογικό παρελθόν μάς βοηθά να κατανοήσουμε τις σημερινές φυσικές και ανθρωπογενείς πιέσεις και να σχεδιάσουμε τη βιώσιμη διαχείριση των ακτογραμμών του μέλλοντος.
Το πρόγραμμα οργανώθηκε από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), υπό την ευθύνη της Καθηγήτριας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος, Νίκης Ευελπίδου, σε συνεργασία με κορυφαία Ιδρύματα της Ευρώπης (University of Bucharest – Ρουμανία, Stockholm University – Σουηδία, Aix Marseille University – Γαλλία, Paris Lodron University of Salzburg – Αυστρία), στα πλαίσια της Πανεπιστημιακής συμμαχίας CIVIS. Την έναρξη του προγράμματος κήρυξαν οι Αντιδήμαρχοι Νάξου κ. Φώτης Μαυρομάτης και κ. Βασίλης Φλεριανός, οι οποίοι καλωσόρισαν και τίμησαν την ομάδα με την παρουσία τους.
Στην παραλία Πλάκα, οι ακτόλιθοι αποτέλεσαν το επίκεντρο μιας βιωματικής συζήτησης για τον τρόπο δημιουργίας τους, τον ρόλο τους ως φυσικών κυματοθραυστών και τη συμβολή τους στην προστασία της ακτής από τη διάβρωση. Η σύγκριση τμημάτων της ίδιας παραλίας με και χωρίς ακτόλιθους ανέδειξε, με τον πιο παραστατικό τρόπο, πώς οι φυσικοί αυτοί σχηματισμοί επηρεάζουν την εξέλιξη της ακτογραμμής.
Μια ξεχωριστή βραδιά στο παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου, στην Αγία Άννα: η επιστημονική έκθεση φωτογραφίας «Δείκτες Θαλάσσιας Στάθμης» και η προβολή ντοκιμαντέρ μικρού μήκους έδωσαν μια διαφορετική διάσταση στην κατανόηση της εξέλιξης του παράκτιου τοπίου.
Σε συνεργασία με τους Άννα Καρκάνη (ΕΚΠΑ), Mihaela Verga, Alfred Vespremeanu-Stroe (University of Bucharest), Arjen Stroeven, Gunhild Rosqvist (Stockholm University) και Francois Sabatier (Aix-Marseille Université), συντονίστηκε μία εκπαιδευτική δράση που προσεγγίζει διεπιστημονικά τα ζητήματα της γεωμορφολογίας, της τεκτονικής και της κλιματικής αλλαγής στον μεσογειακό χώρο.
Στο Γεωλογικό Μουσείο Απειράνθου, η γνωριμία με τη γεωλογία του Αιγαίου, την εξέλιξη των Κυκλάδων και το γεωλογικό υπόβαθρο της Νάξου, αποτέλεσε την απαραίτητη βάση για την κατανόηση των όσων ακολούθησαν στο ύπαιθρο.
Στη λαγκούνα του αεροδρομίου, δύο διαφορετικές προσεγγίσεις αποκάλυψαν την ιστορία του ίδιου τοπίου. Στα αριστερά, μέσα από την ιζηματολογική περιγραφή πυρήνα γεώτρησης, συζητήσαμε την παλαιογεωγραφική εξέλιξη της λιμνοθάλασσας, τη μεθοδολογία δειγματοληψίας και το πώς οι πυρήνες μάς επιτρέπουν να «διαβάζουμε» την εξέλιξη της γεωγραφίας και του περιβάλλοντος μιας περιοχής.
Στα δεξιά, το ίδιο παρελθόν αποκαλύφθηκε στο πεδίο: η εξέλιξη της ακτογραμμής στον χρόνο, οι μεταβολές της σχετικής θαλάσσιας στάθμης, η απολίθωση αρχαίων παραλιών και αμμοθινών, η αξιοποίησή τους από τον άνθρωπο του παρελθόντος, καθώς και οι διεργασίες που συνεχίζουν να αναδιαμορφώνουν το παράκτιο περιβάλλον.
Στο πρόγραμμα επίσης συμμετείχαν οι: Νίκος Αραβαντινός (Ιόνιο Πανεπιστήμιο), Naomi Porat (Geological Survey of Israel) και Matthieu Giaime (University of Montpellier Paul-Valéry).
Βασικοί Στόχοι και Θεματικές
Κατά τις εργασίες πεδίου στην Νάξο, τα Κουφονήσια και την ανατολική Πάρο, στόχος ήταν οι συμμετέχοντες να μελετήσουν μία περιοχή που ήδη επηρεάζεται ορατά από την κλιματική αλλαγή, και που παράλληλα προσφέρει ένα μοναδικό πεδίο εκπαίδευσης και επιστημονικού διαλόγου.
Εν πλω στο στενό της Παροναξίας: από την εξέλιξη του τοπίου στο πρόσφατο γεωλογικό παρελθόν έως τις γεωμορφικές διεργασίες που συνεχίζουν να διαμορφώνουν το παράκτιο περιβάλλον του Αιγαίου.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα βασίστηκε σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της μελέτης του τοπίου, συνδυάζοντας την επιτόπια έρευνα πεδίου με τη διεπιστημονική ανάλυση φυσικών διεργασιών και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να μελετήσουν σε πραγματικές συνθήκες τη λειτουργία των παράκτιων και χερσαίων γεωμορφολογικών συστημάτων, να αναγνωρίσουν δείκτες μεταβολών της στάθμης της θάλασσας, να κατανοήσουν τον ρόλο της τεκτονικής στη διαμόρφωση του τοπίου και να αξιολογήσουν τις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα νησιωτικά οικοσυστήματα της Μεσογείου.
Παράλληλα, μέσα από τη συνεργασία φοιτητών και διδασκόντων από πανεπιστήμια διαφορετικών χωρών, αναπτύχθηκαν δεξιότητες κριτικής σκέψης, διεθνούς συνεργασίας και επιστημονικής ανταλλαγής, με ιδιαίτερη έμφαση στη διερεύνηση στρατηγικών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και στην αξιοποίηση Λύσεων Βασισμένων στη Φύση (Nature-based Solutions – NbS) για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων περιοχών.
Αντίκτυπος
Η δράση αποτέλεσε μια ουσιαστική ευκαιρία για διεπιστημονική μάθηση, διεθνή ανταλλαγή γνώσεων και πρακτική εξάσκηση σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά νησιωτικά περιβάλλοντα των Κυκλάδων. Η Νάξος, τα Κουφονήσια και η ανατολική Πάρος, με το πλούσιο γεωλογικό τους υπόβαθρο, αποτέλεσαν ένα ιδανικό φυσικό εργαστήριο. Μέσα από τη συγκεκριμένη δράση, αναδείχθηκε η σημασία των συνεργατικών λύσεων για την προστασία των ευάλωτων παράκτιων οικοσυστημάτων της Μεσογείου, ενώ παράλληλα ενισχύθηκαν οι δεσμοί της ευρωπαϊκής πανεπιστημιακής κοινότητας.
Στο Πυργάκι συζητήθηκαν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις παράκτιες περιοχές, οι σύγχρονες προκλήσεις για τις ακτές της Μεσογείου και ο τρόπος με τον οποίο η επιστημονική γνώση, όπως αποτυπώνεται στις εκθέσεις του IPCC, συμβάλλει στην κατανόηση των μελλοντικών αλλαγών και στον σχεδιασμό στρατηγικών προσαρμογής.
Ομαδική φωτογραφία μετά το πέρας των μαθημάτων χορού στο Πολιτιστικό Κέντρο πρώην Σχολής Ουρσουλινών. Όταν η εκπαίδευση συναντά τον πολιτισμό, δημιουργούνται εμπειρίες που μένουν.
