Gramm.It.El. – Ελληνικές γραμματικές για την ιταλική γλώσσα (18oς-20ός αι.) – Μία διεθνής συνεργασία του ΕΚΠΑ

Το έργο GrammItEl στοχεύει στην ανάλυση ενός συνόλου ιταλικών γραμματικών που γράφθηκαν στα ελληνικά μεταξύ του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα και του πρώτου μισού του 20ού. Το έργο ξεκίνησε το 2024 από την καθηγ. D. Minniti-Γκώνια στο Εργαστήριο Γλώσσας, Μετάφρασης και Μελέτης των σχέσεων μεταξύ ιταλικής και ελληνικής γλώσσας του ΤΙΓΦ του ΕΚΠΑ. Το 2026 εξελίχθηκε σε μεταδιδακτορικό ερευνητικό πρόγραμμα στο ίδιο Τμήμα, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και ανατέθηκε στη Duilia Giada Guarino, Δόκτορα του Πανεπιστημίου της Νάπολης “Federico II” και επιστημονική συνεργάτιδα του Lessico etimologico italiano (Πανεπιστήμιο του Saarland), με επιβλέπουσα την ίδια καθηγήτρια. (https://translinguistics.cce.uoa.gr/)

Η έρευνα εντάχθηκε πρόσφατα στο ψηφιακό αρχείο GeoStoGrammIt (Geografia e Storia delle Grammatiche dell’Italiano). Το αρχείο αυτό, υπό την αιγίδα της Accademia della Crusca της Φλωρεντίας και με τον συντονισμό του καθηγητή Massimo Palermo (Università per Stranieri di Siena), καταγράφει γραμματικές και εργαλεία για την εκμάθηση της ιταλικής γλώσσας που έχουν παραχθεί στην Ιταλία και στο εξωτερικό.

(https://geostogrammit.it/page/il-progetto)

Το έργο

Τα τελευταία χρόνια, έχει γίνει σημαντική γλωσσολογική έρευνα σχετικά με τις ιταλικές γραμματικές που έχουν γραφτεί σε ξένες γλώσσες από διάφορα μέρη της Ευρώπης. Ωστόσο, γραμματικές γραμμένες στα ελληνικά δεν έχουν ακόμη αποτελέσει αντικείμενο συστηματικής μελέτης, παρά το γεγονός ότι έχουν αναφερθεί σε έργα με σχετικά θέματα.

Συνεπώς, το παρόν έργο στοχεύει να καλύψει αυτό το βιβλιογραφικό κενό, διευρύνοντας το πεδίο των μελετών ώστε να συμπεριλάβει γραμματικές της ιταλικής γλώσσας για ξένους γραμμένες στα ελληνικά κατά τη διάρκεια μιας ιδιαίτερα σημαντικής περιόδου από ιστορική, πολιτιστική και ειδικά γλωσσολογική άποψη. Πράγματι, οι πρώτες ιταλικές γραμματικές στα ελληνικά δημοσιεύθηκαν στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, στη Διασπορά (λ.χ. αυτή του Θ. Δημητρίου, Βιέννη 1779 ή του Σπ. Βλαντή, Βενετία 1800). Από εκείνη την περίοδο και μετά, η έκδοση και η κυκλοφορία ιταλικών γραμματικών συνεχίστηκε χωρίς διακοπή στη Σύρο και την Αθήνα, γνωρίζοντας μια στιγμή ιδιαίτερης άνθησης τον 19ο αι. όταν, με την ίδρυση του ελληνικού Κράτους, η πρωτεύουσα έγινε το κέντρο της ελληνικής τυπογραφίας.

Ο πυρήνας του έργου θα αφιερωθεί στη γλωσσολογική ανάλυση των γραμματικών που περιλαμβάνονται στο corpus, εστιάζοντας στην επεξεργασία των κύριων δομών της ιταλικής γλώσσας (φωνητική, μορφολογία, σύνταξη, λεξιλόγιο), με ιδιαίτερη προσοχή στην προφορά ή τη λεξική μορφολογία, που είναι συνήθως κρίσιμα σημεία για τους ελληνόφωνους. Θα δοθεί επίσης προσοχή στη γλώσσα των συγγραφέων των κειμένων, διερευνώντας φαινόμενα που προκύπτουν από την επαφή μεταξύ των δύο γλωσσών, καθώς και στις μεταφραστικές πρακτικές που χρησιμοποιούνται. Επιπλέον, θα γίνει προσπάθεια να εντοπιστεί το μοντέλο της ιταλικής γλώσσας που προτείνεται στις γραμματικές, οι διδακτικές μεθοδολογίες που υιοθετούνται και οι επιδιωκόμενοι παιδαγωγικοί στόχοι. Τέλος, το έργο στοχεύει στη διεξαγωγή συγκριτικής έρευνας μεταξύ των εξεταζόμενων γραμματικών, με στόχο τον εντοπισμό των κύριων διαφορών με τις γραμματικές της ιταλικής γλώσσας που έχουν γραφτεί σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες (ρομανικές και μη) και με  γραμματικές άλλων σύγχρονων γλωσσών που έχουν γραφτεί για ξένους μαθητές στο ίδιο χρονολογικό διάστημα.

Domenica Minniti-Γκώνια – Duilia Giada Guarino