Η 21η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί από την UNESCO ως η Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης.
Στην Ελλάδα, η συζήτηση γύρω από την τηλεόραση, ειδικά μέσα από το ζήτημα των τηλεοπτικών αδειών, απασχολεί την πολιτεία εδώ και τρεις δεκαετίες.
Στην ουσία, αναγνωρίζουμε διαισθητικά τον ρόλο της τηλεόρασης ως το σύγχρονο κοινό μας σημείο αναφοράς — την «πλατεία» και «γειτονιά» όπου διασταυρώνονται οι ζωές μας. Παρά την ανάπτυξη του διαδικτύου, η τηλεόραση διατηρεί τον κυρίαρχο ρόλο της, όπως φάνηκε ξεκάθαρα στις τηλεοπτικές αναμετρήσεις Τραμπ-Μπάιντεν κατά τις αμερικανικές εκλογές, όπου η τηλεοπτική εικόνα εξακολουθεί να κυριαρχεί στην επικοινωνία.
Η τηλεόραση παραμένει το κοινό πεδίο αναφοράς, καθώς καλύπτει διάφορες πλευρές της κοινωνίας και διαθέτει τη μοναδική ικανότητα να εκπέμπει 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Είτε πρόκειται για τηλεοπτικούς αστέρες, αθλητές, ηθοποιούς, πολιτικούς ή δημοσιογράφους, όλοι συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο, ενώ ενημέρωση και ψυχαγωγία αλληλοδιαπλέκονται συνεχώς. Αυτό που άλλαξε με τα χρόνια είναι ότι οι διαφορετικές κοινωνικές σφαίρες που κάποτε ήταν ξεχωριστές, πλέον συγχωνεύονται. Η ενημέρωση που παλαιότερα απευθυνόταν σε συγκεκριμένα κοινά, τώρα προσεγγίζει όλες τις κοινωνικές ομάδες χωρίς διακρίσεις.
Ο ρόλος της τηλεόρασης έγκειται κυρίως στην ικανότητά της να μεταδίδει μαζικά και ταυτόχρονα το ίδιο μήνυμα σε εκατομμύρια ανθρώπους, δημιουργώντας ένα κοινό συναίσθημα. Σε στιγμές κρίσης, καταστροφών ή σημαντικών γεγονότων, πλήθος ανθρώπων παραμένει «καθηλωμένο» μπροστά στην οθόνη, βιώνοντας τη στιγμή σαν να είναι παρόντες. Αυτή η εμπειρία προσφέρει την ψευδαίσθηση ότι μοιραζόμαστε τα συναισθήματά μας με άλλους ανώνυμους θεατές της ίδιας κοινωνίας, ενισχύοντας την αίσθηση συμμετοχής στο «μοναχικό πλήθος» της σύγχρονης εποχής.
Συγκριτικά με το παρελθόν, όπου μόνο θεσμικοί παράγοντες εμφανίζονταν στην τηλεόραση, σήμερα οι απλοί πολίτες προβάλλονται, είτε ως «ήρωες για μια μέρα», είτε επειδή θεωρούν ότι μέσω της τηλεόρασης τα προβλήματά τους θα γίνουν πιο γνωστά και θα επιλυθούν. Ωστόσο, η τηλεόραση μάς ενημερώνει για όσα κάνουν άλλοι και δεν μπορούμε να κάνουμε εμείς, για μέρη που δεν μπορούμε να πάμε, για πράγματα που δεν μπορούμε να αποκτήσουμε.
H τηλεόραση, ενώ έχει προσφέρει έναν κοινό παγκόσμιο πολιτιστικό χώρο, δεν καταφέρνει να άρει κοινωνικούς αποκλεισμούς. Η τηλεοπτική εικόνα αυξάνει τις προσδοκίες των κοινωνικών ομάδων, αλλά δεν μπορεί να προσφέρει πραγματικές ευκαιρίες. Αν και προωθεί την ενσωμάτωση, οι κοινωνικοί μηχανισμοί υστερούν στην εκπλήρωση αυτών των προσδοκιών.
Η τηλεόραση συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας κοινής αντίληψης, παρόλο που η ταυτόχρονη πληροφόρηση δεν οδηγεί άμεσα σε ομοιόμορφη συμπεριφορά. Μακροπρόθεσμα, διαμορφώνεται μια πιο ομοιογενής αντίληψη για τον τρόπο ζωής και τις επιλογές, από τη μόδα μέχρι τις κοινωνικές αξίες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η τηλεόραση έγινε το μέσο που ενώνει τους ανθρώπους, όπως έγινε κατά τη διάρκεια πολέμων, φυσικών καταστροφών ή προσφυγικών κρίσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι πληροφορίες που λαμβάνουμε γρήγορα ξεχνιούνται, υποδεικνύοντας ότι η «κοινή εμπειρία» είναι συχνά ρηχή και βραχύβια.
Στη σημερινή εποχή της σύγκλισης και ψηφιοποίησης, η τηλεόραση και ο τρόπος με τον οποίο την καταναλώνουμε έχουν αλλάξει δραματικά. Στην εποχή των «τεσσάρων οθονών» (τηλεόραση, υπολογιστής, tablet, κινητό), η παραδοσιακή «ροή προγράμματος» γίνεται παρελθόν, αφήνοντας τη θέση της στην εξατομικευμένη τηλεθέαση. Η επόμενη γενιά τηλεοπτικών συσκευών αναμένεται να ανταποκρίνεται στις προσωπικές μας προτιμήσεις, προσφέροντας περιεχόμενο βάσει των αντιδράσεών μας, ακόμα και με τη βοήθεια τεχνολογιών αναγνώρισης βλέμματος, καταργώντας τους παραδοσιακούς τρόπους μέτρησης τηλεθέασης.Η τηλεοπτική βιομηχανία αποτελεί σημαντική αγορά, και με την άφιξη των «έξυπνων» τηλεοράσεων και εφαρμογών, εισέρχονται νέοι ανταγωνιστές με καινοτόμα επιχειρηματικά μοντέλα. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα επιτύχουν – θα υπάρχουν αναμφίβολα νικητές και ηττημένοι.
Για την Ελλάδα, το μεγάλο ερώτημα είναι αν είμαστε, ως χώρα, έτοιμοι να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις αυτής της νέας εποχής ή αν θα περιμένουμε άλλα πενήντα χρόνια για να αντιληφθούμε τις αλλαγές που συντελούνται.
Kεντρική εικόνα: Control room at C-SPAN
