Από τις εκδόσεις του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, κυκλοφορήθηκε (Αθήνα, 2025) το βιβλίδιο, Θαλασσουργώντας με τις λέξεις: Ο ποιητής Τάσος Γερμενής (ISBN 978-960-466-365-1), υπό την επιστημονική επιμέλεια της καθηγήτριας Τζίνας Καλογήρου, σε σχεδιασμό και τυπογραφική επιμέλεια της Δρος Ευγενίας Παγάνη.
Πρόκειται για την πρώτη έκδοση που πραγματοποιείται στο πλαίσιο των επιμορφωτικών, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών δράσεων «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη» και ειδικότερα της ενότητας «Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής».
Στην έκδοση, δημοσιεύονται κείμενα των καθηγητριών του ΕΚΠΑ Μαρίας Δημάκη-Ζώρα, Τζίνας Καλογήρου, Βάσως Οικονομοπούλου και Βίκυς Πάτσιου, τα οποία παρουσιάστηκαν σε τιμητική για τον Τάσο Γερμενή εκδήλωση που οργανώθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2024. 
1. Από τον Πρόλογο του Αχιλλέα Χαλδαιάκη, υπεύθυνου για «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη»
Ο υπό τον τίτλο «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη» κύκλος επιμορφωτικών, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, καθιερώθηκε, με πρόταση του υποφαινομένου, από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, εκκινώντας από τον μήνα Μάρτιο του έτους 2024, σε σύμπραξη με τον Δήμο Αθηναίων, επί τη βάσει και σχετικού Μνημονίου Συνεργασίας, εκατέρωθεν ήδη, από τον μήνα Φεβρουάριο του έτους 2025, συμπεφωνημένου.
Πολύ σύντομα, από τον μήνα Ιούνιο του έτους 2024, ο εν λόγω κύκλος εκδηλώσεων εμπλουτίστηκε με μία ιδιαίτερη ενότητα δράσεων, υπό τον τίτλο «Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής», δράσεων προδήλως αφιερωμένων στην Ποίηση, τις οποίες επιμελείται, με ιδιαίτερη φροντίδα, ζεστασιά και μεράκι, η αγαπητή συνάδελφος κυρία Τζίνα Καλογήρου, Καθηγήτρια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και της Διδακτικής της στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης της Σχολής Επιστημών Αγωγής του ΕΚΠΑ, συνεπικουρούμενη και από μιαν ονειρικά εκπληκτική ομάδα συνεργατών.
Το Ίδρυμά μας, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, οργανώνει και προσφέρει αυτές τις δράσεις σε όλα τα μέλη του και στους κατοίκους της Αθήνας «εις οσμήν ευωδίας ποιητικής», με την πρόθεση, δηλαδή, να προσεγγίζονται και να βιώνονται με τρόπο «ποιητικό». Προς τούτο, επικαλούμαστε αδιαλείπτως όλους τους Ποιητές, ώστε «να μας δοθεί ετούτη η χάρη»: να μπορέσουμε να αρθρώσουμε τα «λιγοστά μας λόγια» απλά και ανεπιτήδευτα· να μπορέσουμε να εξυμνήσουμε, δίχως βαρύγδουπα ψιμύθια, οτιδήποτε όμορφο και τερπνό, ιδιαιτέρως δε την Ποίηση.
֍ ֍ ֍
Στο ανά χείρας βιβλίδιο, αποτυπώνονται τα πεπραγμένα μιας ιδιαίτερης εκδήλωσης της ενότητας «Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής», αφορμή για την οποία στάθηκε η φυσιογνωμία του αγαπητού φίλου και συναδέλφου Τάσου Γερμενή. Ο Τάσος Γερμενής, ποιητής οτρηρός και δόκιμος, όπως τεκμηριωμένα παρουσιάζεται μέσα από τις σελίδες αυτού του αφιερώματος, είναι επιπροσθέτως μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η εν μέσω καταιγιδώδους διοικητικής τύρβης παρουσία του, κομίζει –κατά τη βιωματική εμπειρία του υποφαινομένου συνοδοιπόρου του στην εν λόγω ευθυνόφορη θέση– μιαν αύρα ποιητική, που εν πολλοίς διαχέεται υπόρρητα και αποφατικά, όπως ακριβώς τα υψηλά ιδανικά επιβάλλεται να εκφράζονται: διά «κραυγαλέας σιωπής».
Tο αφιέρωμα στον ποιητή Τάσο Γερμενή οργανώθηκε, με ένθερμο ζήλο, στους χώρους του Εντευκτηρίου «Κωστής Παλαμάς» του Πανεπιστημίου μας, σε ένα οιονεί ακαδημαϊκό σαλόνι, απομιμούμενο τα μουσικοφιλολογικά σαλόνια του 19ου αιώνος, όπου οι παμπληθείς συνδαιτημόνες απήλαυσαν αδολεσχία ποιητική, πανδαισία μουσική και «ξενία δεσποτική», καθώς αποτελεί ξεχωριστή εύνοια για το Ίδρυμά μας να αναγνωρίζει στις τάξεις του, και δη σε θέσεις διοικητικής ευθύνης, ένα ποιητή.
Με την παρούσα έκδοση, ευελπιστούμε ότι αιχμαλωτίζεται στη μνήμη το αισθαντικό κλίμα εκείνης της αλησμόνητης βραδιάς της Παρασκευής 13ης Δεκεμβρίου του 2024. Ιδού, λοιπόν, μουσοπάτακτοι εντυγχάνοντες: η ποιητική τράπεζα γέμει· τρυφήσατε πάντες και ευφράνθητε!
Καθηγητής Αχιλλεύς Γ. Χαλδαιάκης
Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ
Υπεύθυνος για «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη»
2. Από τον Πρόλογο της Τζίνας Καλογήρου, υπεύθυνης για τη σειρά «Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής»
Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής
Σειρά εκδηλώσεων για την Ποίηση
Από το ακαδημαϊκό έτος 2023-2024 το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων παρουσιάζει μια σειρά καλλιτεχνικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων για την Ποίηση, υπό τον γενικό τίτλο «Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής». Στόχος είναι η διάχυση της δύναμης και της μαγείας της Ποίησης στους ανθρώπους της πόλης μας, αλλά και η μεταστοιχείωση των απλών, καθημερινών στιγμών μας σε αξιομνημόνευτες εμπειρίες.
Η Ποίηση, αρχετυπική χοάνη γλώσσας και φαντασίας, έρχεται να αγκαλιάσει και να συνοδεύσει τις άπειρες ανυσματικές διαδρομές των ανθρώπων μέσα στην πόλη της Αθήνας. Επαναπροσδιορίζει την καθημερινότητά μας και επεκτείνει την αστική και προσωπική μας τοπιογραφία, τη μονόχορδη συχνά ζωή μας σε μυριάδες άλλες ζωές. Η Ποίηση, «το αρνητικό της σιωπής» κατά τον ποιητή μας Γιάννη Ρίτσο, απευθύνεται και συναντά τον κάθε ένα από εμάς ξεχωριστά, σε ένα πλήθος εκδηλώσεων της επιστημονικής κοινότητας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μας καλεί να φανταστούμε και να ονειρευτούμε. Με Λόγο, με Μουσική, με Απαγγελία, με Τέχνες, με ποικίλες πολιτιστικές και επιστημονικές δράσεις του Πανεπιστημίου και των ανθρώπων του, κυρίως όμως με την ελεύθερη, αυθόρμητη και ευφρόσυνη συμμετοχή όλων των πολιτών, η Ποίηση εορτάζεται σε όλη την πόλη για να αντιπαλέψει το σκοτάδι, να διασκεδάσει την απόγνωση, να αντιταχθεί στη σιωπή. Να μας φωτίσει και να μας συγκινήσει. Γιατί εμείς, οι άνθρωποι του Πανεπιστημίου, πιστεύουμε βαθιά στα λόγια του έτερου κορυφαίου ποιητή μας, του Τίτου Πατρίκιου, πως: «Είναι εκεί απάνω που η Ποίηση βρίσκει τον καθένα μας».
Καθηγήτρια Τζίνα Καλογήρου
Υπεύθυνη για τη σειρά «Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής»
3. Η αποφώνηση του τιμωμένου ποιητή, Τάσου Γερμενή
Αποφώνηση
Ομολογώ ότι αυτή η εκδήλωση ήταν για μένα εντελώς αναπάντεχη. Ποτέ δεν είχα φανταστεί πως θα ’ρχόταν κάποια στιγμή που θα με λόγιζαν, άνθρωποι των γραμμάτων, ποιητή. Κι ακόμη περισσότερο ότι η ποίησή μου θάταν ικανή να εξυπηρετήσει τους στόχους μιας δράσης, όπως είναι «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη».
Θεωρώ ότι η συγκεκριμένη δράση είναι κεφαλαιώδους σημασίας για το Πανεπιστήμιό μας. Κι αυτό γιατί δεν πρόκειται για μια δράση προβολής των αδιαμφισβήτητων τεχνοεπιστημονικών επιτευγμάτων του, αλλά για μια προσπάθεια επικοινωνίας του μεγαλύτερου ακαδημαϊκού ιδρύματος της χώρας με την κοινωνία των πολιτών. Κι όταν η προσπάθεια αυτή δεν γίνεται υπό όρους ωφελιμιστικούς, αλλά γίνεται χρησιμοποιώντας ανθρωπιστικά προτάγματα, όταν η αισθητική συνθήκη συμπορεύεται με τη γνωσιακή, τότε το γεγονός ανάγεται σε πολιτισμική πράξη υψηλής ποιότητας και προοπτικής. Και η σχέση που καλλιεργείται με την κοινωνία αποκτά «ριζώματα».
Η ποίηση, εξ ορισμού μπορώ να πω, γίνεται μεσολαβητής σ’ αυτή τη διαδικασία. Γιατί τι άλλο είναι η ποίηση από μια λειτουργία διαμόρφωσης της ταυτότητας – του υποκειμένου αλλά και του πολιτισμού; Βέβαια, η διαδικασία αυτή δεν είναι καθόλου εύκολη. Ειδικά όταν πρέπει να υπερβεί κάποιος την αβεβαιότητα αλλά και τη φαινοτυπική δωρική αυστηρότητα της επιστήμης.
Για το υποκείμενο αυτή η αναδιαμόρφωση της πραγματικότητας μπορεί να είναι λυτρωτική. Τη στιγμή που ο επιστήμονας ξεπερνά τα όρια της σκληρής, μονογαμικής γλώσσας της επιστήμης, τη στιγμή που αρχίζει να παίζει με τα ημιτόνια των λέξεων, αρχίζει και νιώθει απελεύθερος. Ο Άγγλος ποιητής Matthew Arnold έλεγε ότι η πιο κρίσιμη στιγμή της ζωής του επιστήμονα είναι εκείνη που μία σταγόνα συναντά την ήρεμη επιφάνεια του νερού, δημιουργώντας γύρω της χίλιους κυματισμούς, κι αναρωτιέται, αν εκείνη τη στιγμή τον λόγο έχει η ποίηση ή μήπως η Επιστήμη. Όταν η απάντησή του σ’ αυτή την ερώτηση είναι ότι τον λόγο τον έχει η ποίηση, τότε ο επιστήμονας αρχίζει να βλέπει καθαρότερα τον κόσμο που είναι πέρα από τις αισθήσεις του. Γιατί μαθαίνει πως η Επιστήμη γίνεται και με καρδιά. Ή μάλλον ότι, αν η Επιστήμη δεν γίνει και με την καρδιά, δεν είναι «καθαρή». Είναι η στιγμή που ο επιστήμονας αρχίζει να συμφιλιώνεται με τη γυμνότητα της αλήθειας.
Το ίδιο, φυσικά, δεν συμβαίνει στο επίπεδο αναδιαμόρφωσης της συλλογικής συνείδησης. Η ποίηση είναι ένας βωμός. Και κάθε άνθρωπος, έτσι και μπει στην ιεροτελεστία της ανάγνωσης, έχει κάτι πολύ δικό του να θυσιάσει σ’ αυτόν το βωμό.
Το πιθανότερο είναι ότι δεν θα μάθω ποτέ τι θυσίασε ο καθένας σας διαβάζοντάς με. Ίσως κι οι ίδιοι να μην ενδιαφερθείτε να το μάθετε. Εξάλλου αυτό δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία. Παραφράζοντας τον Niels Bohr, έναν από τους πατέρες της κβαντομηχανικής, σημασία έχει ότι απόψε καταφέραμε να κλέψουμε ένα κομμάτι από την αιωνιότητα, μιας κι ατενίσαμε μαζί, έστω για μια στιγμή, την ιλιγγιώδη έκταση της θάλασσας χωρίς να κλείσουμε τα μάτια.
Τάσος Γερμενής
