Πώς συντονίζει ο αναπτυσσόμενος εγκέφαλος τη γλώσσα, την κίνηση και τη νόηση κατά τη γραφή; Και πώς παράγοντες όπως η κυριοχειρία (δηλαδή η αριστεροχειρία, η δεξιοχειρία ή η μικρή προτίμηση χεριού) και ο κίνδυνος εμφάνισης δυσλεξίας επηρεάζουν αυτή τη διαδικασία;
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Royal Society Open Science διερευνά πώς παιδιά ηλικίας 7–9 ετών ενεργοποιούν τον εγκέφαλό τους κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων γραφής, συγκρίνοντας παιδιά με κίνδυνο εμφάνισης δυσλεξίας και τυπικά αναπτυσσόμενα συνομήλικα παιδιά. Χρησιμοποιώντας μια φιλική προς τα παιδιά μέθοδο νευροφυσιολογίας—το λειτουργικό διακρανιακό υπέρηχο Doppler (fTCD)—οι ερευνητές εξέτασαν πώς επεξεργάζονται τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου τις γλωσσικές και κινητικές πτυχές της γραφής. Της μελέτης ηγήθηκαν η Δρ. Μαριέττα Παπαδάτου-Πάστου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, και η Αναστασία-Κωνσταντίνα (Νάντια) Παπαδοπούλου σε συνεργασία με μια πολυεθνική ομάδα ερευνητών από πανεπιστήμια στην Ελλάδα, στην Αυστραλία και στον Καναδά.
Η εγκεφαλική πλευρίωση, δηλαδή η λειτουργική εξειδίκευση ενός ημισφαιρίου του εγκεφάλου, έχει μελετηθεί εκτενώς σε σχέση με την προφορική γλώσσα. Ωστόσο, γνωρίζουμε πολύ λιγότερα για το πώς αναπτύσσεται η γραφή στον εγκέφαλο, ιδιαίτερα στα παιδιά, πόσο μάλλον σε εκείνα με μαθησιακές δυσκολίες, όπως η δυσλεξία.
Για να διαχωρίσουν τις γλωσσικές και κινητικές συνιστώσες της γραφής, ζητήθηκε από τα παιδιά να εκτελέσουν δύο τύπους δραστηριοτήτων: να παράγουν λέξεις με βάση εικόνες και να αντιγράφουν γράμματα. Αυτός ο σχεδιασμός επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν πώς διαφορετικές πτυχές της γραφής ενεργοποιούν τον εγκέφαλο.
Αντίθετα με τις προσδοκίες, η μελέτη δεν εντόπισε σαφείς διαφορές στην εγκεφαλική πλευρίωση μεταξύ των παιδιών με κίνδυνο εμφάνισης δυσλεξίας και των τυπικά αναπτυσσόμενων συνομηλίκων τους. Επιπλέον, δεν προέκυψε ισχυρή σχέση μεταξύ των προτύπων εγκεφαλικής δραστηριότητας και της ικανότητας γραφής. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι, στη μέση παιδική ηλικία, η νευρωνική οργάνωση της γραφής δεν έχει ακόμη πλήρως εξειδικευτεί.
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα ήταν ο καθοριστικός ρόλος της κυριοχειρίας. Η κυριοχειρία φάνηκε να επηρεάζει την εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη γραφή, σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερο από τον κίνδυνο εμφάνισης δυσλεξίας. Οι γλωσσικές διαδικασίες της γραφής συνδέθηκαν με την κυριοχειρία, ενώ απλούστερες δραστηριότητες, όπως η αντιγραφή γραμμάτων, σχετίστηκαν με δυσκολίες στην ανάγνωση και πιθανόν επηρεάζονται από παράγοντες, όπως η προσοχή και το συναίσθημα.
Σημαντικό είναι, επίσης, ότι τα αποτελέσματα αμφισβητούν την αντίληψη πως η αντιγραφή γραμμάτων αποτελεί αποκλειστικά κινητική δραστηριότητα. Αντίθετα, ακόμη και βασικές δραστηριότητες γραφής φαίνεται να εμπλέκουν ένα ευρύτερο δίκτυο γνωστικών και συναισθηματικών διεργασιών.
Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι τα ευρήματα αφορούν τη συνολική ασυμμετρία μεταξύ των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου και όχι τη δραστηριότητα σε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές. Μελλοντική έρευνα, που θα συνδυάζει μεθόδους με υψηλότερη χωρική ανάλυση, θα χρειαστεί για να κατανοήσουμε καλύτερα πού και πώς πραγματοποιούνται αυτές οι διεργασίες στον εγκέφαλο.
Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι η ανάπτυξη της γραφής δεν βασίζεται σε ένα μοναδικό «νευρωνικό αποτύπωμα». Αντίθετα, αντανακλά μια δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ νευρωνικών, γνωστικών, και ατομικών παραγόντων, υπογραμμίζοντας τη σημασία μιας πιο ευρείας και συμπεριληπτικής προσέγγισης στη μελέτη και υποστήριξη της μάθησης των παιδιών.
Για περισσότερες πληροφορίες ή για πρόσβαση στο πλήρες επιστημονικό άρθρο, επισκεφθείτε: https://doi.org/10.1098/rsos.260416
