Η περίοδος της πανδημίας COVID-19 επιβάρυνε κατά πολύ τα συστήματα υγείας τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας, και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό ώστε να αγγίξουν ή και να υπερβούν σε αρκετές περιπτώσεις, τα μέγιστα όρια δυνατοτήτων τους για παροχή φροντίδας. Οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), βρέθηκαν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, και πρόσφατες μελέτες που διερεύνησαν την επιβάρυνση του νοσηλευτικού προσωπικού σε ΜΕΘ ενηλίκων, έδειξαν σαφή αύξηση του φόρτου νοσηλευτικής φροντίδας κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. 1–3 Ωστόσο, αντίστοιχα αριθμητικά δεδομένα δεν είναι γνωστά για τους παιδιατρικούς ασθενείς και τις ΜΕΘ Παίδων, παρότι γνωρίζουμε ότι και αυτές οι δομές επιβαρύνθηκαν.
Βάσει των παραπάνω, πραγματοποιήθηκε μελέτη από το Εργαστήριο Κλινικονοσηλευτικών Εφαρμογών του Τμήματος Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ, με σκοπό την αξιολόγηση και μέτρηση του φόρτου νοσηλευτικής φροντίδας σε COVID-19 ΜΕΘ Παίδων, σε σύγκριση με γενική ΜΕΘ Παίδων, κατά την περίοδο της πανδημίας. Κύρια ερευνήτρια της μελέτης ήταν η υποψήφια διδάκτορας κ. Αλεξάνδρα-Σταυρούλα Νιέρη, υπό την επιστημονική επίβλεψη της διευθύντριας του Εργαστηρίου Κλινικονοσηλευτικών Εφαρμογών, καθηγήτριας Βασικής Νοσηλευτικής κ. Μαργαρίτας Γιαννακοπούλου. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε από την ερευνήτρια με την υποστήριξη της κ. Φιλιππίας Νικολάου, Διευθύντριας Διοικητικά και Επιστημονικά Υπεύθυνης στη ΜΕΘ Παίδων «Π. & Α. Κυριακού», της ειδικευόμενης παιδιάτρου κ. Άλκηστης Κώτσια, της προϊσταμένης νοσηλεύτριας στη ΜΕΘ Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» κ. Παρασκευής Φεϊζίδου, καθώς και της αναπληρώτριας προϊσταμένης κ. Ελένης Πανάγου.
Συγκεκριμένα συλλέχθηκαν δεδομένα από τις 30/6/2020 έως τις 31/12/2020 από δείγμα 23 παιδιατρικών ασθενών που νοσηλεύτηκαν στη ΜΕΘ Παίδων COVID-19 και συγκρίθηκαν με ομάδα ελέγχου 53 παιδιών από γενική ΜΕΘ Παίδων. Οι δύο ομάδες δε διέφεραν στατιστικά σημαντικά ως προς το φύλο (p=0,425), την ηλικία (p=0,756), το ποσοστό των διασωληνώσεων (p=0,287) και την έκβαση (p=0,134). Ωστόσο, διέφεραν ως προς την προέλευση τους (p<0,001), καθώς η πλειοψηφία των παιδιών (65,2%) της COVID-19 ΜΕΘ εισήχθησαν από κάποιο άλλο νοσοκομείο, ενώ αυτών της ομάδας ελέγχου εισήχθησαν από το χειρουργείο (35,8%) και από άλλη κλινική του ιδίου νοσοκομείου (34,0%). Επίσης, οι δύο ομάδες διέφεραν στατιστικά σημαντικά ως προς τη διάγνωση (p=0,013). Το 43,5% των ασθενών της COVID-19 ΜΕΘ Παίδων είχαν διαγνωστεί με νόσο του ΚΝΣ, ενώ το 34% των ασθενών της ομάδας ελέγχου εισήχθησαν στη ΜΕΘ για μετεγχειρητική παρακολούθηση.
Ο φόρτος νοσηλευτικής φροντίδας (ΦΝΦ) μετρήθηκε με την κλίμακα Nursing Activities Score (NAS),4 ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο που αξιολογεί το νοσηλευτικό χρόνο που αφιερώνεται για μια πλειάδα παρεμβάσεων φροντίδας στις ΜΕΘ. Το εργαλείο είχε σταθμιστεί σε προηγούμενη μελέτη5 της ερευνητικής ομάδας, στα πλαίσια δραστηριοτήτων του διεθνούς δικτύου ερευνητών INASnet (International NAS Network), στο οποίο η καθ. κ. Γιαννακοπούλου αποτελεί ιδρυτικό μέλος. Στην τρέχουσα μελέτη, η μέση βαθμολογία NAS ήταν 94,34 (±8,05) μονάδες στους ασθενείς της ΜΕΘ Παίδων COVID-19 και 77,00 (±17,40) στην ομάδα ελέγχου και η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική (p<0,001). Θα πρέπει να σημειωθεί ότι 100 μονάδες NAS αντιστοιχούν στο νοσηλευτικό χρόνο ενός νοσηλευτή ΜΕΘ, ανά βάρδια εργασίας. Βάσει αυτών, η ιδανική αναλογία ασθενών ανά νοσηλευτή σε COVID-19 ΜΕΘ Παίδων βρέθηκε να είναι περίπου 1:1, δεδομένο που πρώτη φορά αναφέρεται στη βιβλιογραφία, ειδικά για τις ΜΕΘ Παίδων την περίοδο της πανδημίας.
Προκειμένου να αναδειχθούν οι δραστηριότητες που επιβάρυναν τον ΦΝΦ στη ΜΕΘ COVID-19, σε περαιτέρω ανάλυση των δεδομένων φάνηκε ότι οι νοσηλευτές αφιέρωναν στατιστικά σημαντικά περισσότερο χρόνο σε διαδικασίες υγιεινής. Επίσης, λόγω της απαγόρευσης επισκεπτηρίου και στα πλαίσια παροχής ανθρωπιστικής φροντίδας ελλείψει οικογένειας1,2 οι νοσηλευτές αφιέρωναν συστηματικά χρόνο ώστε τα παιδιά να επικοινωνούν με τους γονείς τους ή κηδεμόνες τους, μέσω τηλεφώνου. Επιπλέον απαιτήθηκε περισσότερος χρόνος για διοικητικά και οργανωτικά καθήκοντα. Πιθανόν αυτό το εύρημα να οφείλεται στο ότι το 65,2% των παιδιών COVID-19 είχαν εισαχθεί από άλλο νοσοκομείο, και ότι η εν λόγω μονάδα, μέχρι το Δεκέμβριο του 2020 αποτελούσε τη μοναδική COVID-19 ΜΕΘ Παίδων στην Ελλάδα. Συνεπώς, εκτός των άλλων καθηκόντων τους, οι νοσηλευτές έπρεπε να ενεργοποιήσουν και να εφαρμόσουν τα απαραίτητα πρωτόκολλα για τη υποδοχή αυτών των ασθενών από τη διακομιδή.
Συμπερασματικά, η εν λόγω μελέτη κατέδειξε με αριθμητικά δεδομένα ότι οι ασθενείς με πιθανή ή επιβεβαιωμένη λοίμωξη COVID-19 που νοσηλεύονται σε ΜΕΘ Παίδων έχουν αυξημένο ΦΝΦ και φαίνεται ότι η ιδανική αναλογία ασθενών ανά νοσηλευτή είναι περίπου 1:1. Με δεδομένη τη γνωστή έλλειψη νοσηλευτών στις δομές υγείας, υπάρχει ανάγκη αύξησης του αριθμού νοσηλευτικού προσωπικού στις ΜΕΘ Παίδων για τη σωστή διαχείριση νέων κυμάτων COVID-19 ή άλλων πιθανών πανδημιών μολυσματικών ασθενειών. Ωστόσο απαιτείται περαιτέρω έρευνα σε αυτόν τον τομέα.
Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι μέρος των αποτελεσμάτων της μελέτης έχουν ανακοινωθεί στο συνέδριο «European Society of Pediatric and Neonatal Intensive Care 2021»,6 και ότι η έρευνα υποστηρίχθηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) στο πλαίσιο της Δράσης «Υποτροφίες ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. Υποψηφίων Διδακτόρων» (Αριθμός Υποτροφίας: 1524).
1. Lucchini A, Iozzo P, Bambi S. Nursing workload in the COVID-19 era. Intensive Crit Care Nurs. 2020;61:102929. doi:10.1016/J.ICCN.2020.102929
2. Bruyneel A, Gallani M-C, Tack J, et al. Impact of COVID-19 on nursing time in intensive care units in Belgium. Intensive Crit Care Nurs. 2021;62:102967. doi:10.1016/J.ICCN.2020.102967
3. Negro A, Mucci M, Beccaria P, et al. Introducing the Video call to facilitate the communication between health care providers and families of patients in the intensive care unit during COVID-19 pandemia. Intensive Crit Care Nurs. 2020;60:102893. doi:10.1016/J.ICCN.2020.102893
4. Reis Miranda D, Nap R, De Rijk A, et al. Nursing activities score. Crit Care Med. 2003;31(2):374-382. doi:10.1097/01.CCM.0000045567.78801.CC
5. Nieri A-S, Manousaki K, Kalafati M, Padilha KG, Stafseth SK, Katsoulas T, Matziou V, Giannakopoulou M. Validation of the nursing workload scoring systems “Nursing Activities Score” (NAS), and “Therapeutic Intervention Scoring System for Critically Ill Children” (TISS-C) in a Greek Paediatric Intensive Care Unit. Intensive Crit Care Nurs. 2018;48. doi:10.1016/j.iccn.2018.03.005
6. Nieri, A-S., Kotsia A., Feizidou P., Panagou E., Kaitelidou D., Matziou V., Nikolaou P., Giannakopoulou M. Nursing workload for patients with suspected or confirmed COVID-19 in a greek pediatric intensive care unit. ESPNIC 2021 Congress. 15 – 18 June 2021. Oral presentation.
