Το διήμερο 22-24 Ιουνίου 2026 πραγματοποιήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 5th International Conference on Technology and Innovation in Learning, Teaching and Education (TECH-EDU 2026). Βασικός στόχος του διεθνούς αυτού συνεδρίου ήταν να αναδείξει νέες προοπτικές στα εκπαιδευτικά οικοσυστήματα σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από τεχνολογική έξαρση. Από την εξατομικευμένη γνώση της Τεχνητής Νοημοσύνης μέχρι τον ηθικό σχεδιασμό των τεχνολογικών εργαλείων, την ψηφιακή ανθεκτικότητα και την εκπαιδευτική καινοτομία, η διεθνής επιστημονική κοινότητα καλείται να σταθεί στο ύψος των εξελίξεων και να διαμορφώσει κοινές, επίσημες πρακτικές για τα εκπαιδευτικά οικοσυστήματα του μέλλοντος. Το συνέδριο ανέδειξε την ανάγκη να βρεθούν πραγματικές λύσεις σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ώστε η τεχνολογία να μπορεί να αξιοποιηθεί όχι μόνο ως εργαλείο, αλλά και ως στάση για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων, της δια βίου μάθησης και της ενεργού πολιτειότητας.
Η καθηγήτρια Σμυρναίου Ζαχαρούλα συμμετείχε στο Strand: TECH-EDU MT8 – Main Track: Interactive Learning Environments, με την ομιλία της «Pedagogical Framework for Innovation Centers: Social Robotics, Socio-Scientific Issues, and Embodied Learning» (συν-συγγραφείς Martha Georgiou, Antonios Bouras (National and Kapodistrian University of Athens, Greece). Κεντρική ιδέα στην ομιλία της κα. Σμυρναίου αποτελεί η πεποίθηση ότι όλες οι αλλαγές στην εκπαίδευση θα πρέπει να στοχεύουν πια στην διαμόρφωση εκπαιδευτικών οικοσυστημάτων γνώσης, ώστε μέσα από πολυεπίπεδα περιβάλλοντα οι μαθητές/τριες να έρχονται σε επαφή με διαφορετικά ερεθίσματα τεχνολογιών αιχμής. Προς αυτή την κατεύθυνση, τα Κέντρα Καινοτομία στις 13 Περιφερειακές Διευθύνσεις δεν αποτελούν απλά εκπαιδευτικούς χώρους τεχνολογιών αιχμής, αλλά μαθησιακά οικοσυστήματα γνώσης, όπου συναντιούνται και αλληλεπιδρούν η ρομποτική και όλες οι τεχνολογίες αιχμής, η ηθική χρήση της τεχνολογίας και οι σύγχρονες θεωρίες μάθησης, όπως η ενσώματη μάθηση. Υπό αυτή την έννοια, οι τεχνολογίες στην εκπαίδευση έχουν νόημα και αξία, όταν υποστηρίζουν την κριτική σκέψη, τον ηθικό αναστοχασμό και την ενεργό, βιωματική συμμετοχή των μαθητών/τριών.
Έτσι, ο ψηφιακός γραμματισμός σήμερα δεν νοείται μόνο ως γνώση των τεχνολογιών ή απόκτηση διαδικαστικών δεξιοτήτων. Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι τεχνολογίες αιχμής και η Ρομποτική αλλάζουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες οι μαθητές/τριες επικοινωνούν, αλληλεπιδρούν και οικοδομούν την νέα γνώση, ο ψηφιακός γραμματισμός περιλαμβάνει και την ανάπτυξη κριτικής ικανότητας για την αξιολόγηση των αληθών πληροφοριών, την ανάληψη ρίσκου από την χρήση της τεχνολογίας, την ηθική χρήση της τεχνολογίας και την υπεύθυνη αξιοποίησή της στις σύγχρονες κοινωνίες. Για τον λόγο αυτό, τα εκπαιδευτικά συστήματα χρειάζονται μαθησιακά περιβάλλοντα που θα συνδυάζουν τις προηγμένες τεχνολογίες με έναν ισχυρό παιδαγωγικό σχεδιασμό, με ηθική υπευθυνότητα και με ευκαιρίες για αναστοχαστική αξιοποίηση αυτών των μέσων.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, περισσότερο από ποτέ η εκπαιδευτική κοινότητα πρέπει να κατανοήσει ότι ένας τεχνολογικός εξοπλισμός, όπως ένα ρομπότ ή ένας τρισδιάστατος εκτυπωτής, δεν παράγει αυτόματα γνώση. Αντίθετα, η προστιθέμενη παιδαγωγική αξία αυτών των μέσων και εργαλείων έρχεται, όταν έχει προηγηθεί ένας προσεκτικός εκπαιδευτικός σχεδιασμός, με παιδαγωγικά σχεδιασμένες δραστηριότητες, με τον εκπαιδευτικό σε ρόλο διαμεσολαβητή και διευκολυντή και με την συνεργασία.
Τέτοια μαθησιακά οικοσυστήματα στηρίζονται στην συν-λειτουργία της προηγμένης τεχνολογίας, του εκπαιδευτικού σχεδιασμού και των σύγχρονων προσεγγίσεων στην οικοδόμηση της γνώσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα που συναντάται σε εκπαιδευτικά σενάρια των Κέντρων Καινοτομίας είναι εκπαιδευτικές δραστηριότητες που στηρίζονται στα κοινωνικά ρομπότ, στην ενσώματη μάθηση και στην διδασκαλία κοινωνικο- επιστημονικών θεμάτων. Στα πλαίσια, επομένως, των αρχών της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας (Innovative Pedagogy), προάγεται ο ολιστικός σχεδιασμός, η συνεργασία σε όλα τα επίπεδα ( γνωστικών αντικειμένων, γνώσεων, φορέων, ειδικοτήτων, εκπαιδευτικών, μαθητών/τριών, τεχνολογιών κτλ.) και η ηθική υπευθυνότητα, ώστε μέσω της χρήσης προηγμένων τεχνολογιών οι μαθητές/τριες να οικοδομούν νέα γνώση που θα μπορέσει, όμως, να αξιοποιηθεί υπεύθυνα στην επίλυση σημαντικών κοινωνικών προκλήσεων.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο της Υπεύθυνης Έρευνας και Καινοτομίας (Responsible Research and Innovation) ήρθε για να μείνει, καθώς προάγει και σήμερα την συμπερίληψη και θέματα συμμετοχής, την υπευθυνότητα σε θέματα επιστήμης και εκπαίδευσης και τον κοινωνικό αντίκτυπο της επιστήμης και της τεχνολογίας. Ο συνδυασμός δε, των σύγχρονων παιδαγωγικών θεωριών (όπως η Ενσώματη Μάθηση) και των κοινωνικών ρομπότ (social robotics) στην διδασκαλία κοινωνικο-επιστημονικών θεμάτων ενισχύει την γνωστική σύγκρουση του μαθητή, τον εμπλέκει στην επίλυση κοινωνικών διλημμάτων, του δίνει την ευκαιρία να δράσει σε πολυαισθητηριακά περιβάλλοντα και τον μυεί σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων, κριτικής προσέγγισης των ζητημάτων, ηθικής αιτιολόγησης και επιχειρηματολογίας.
Σε ένα πολυδιάστατο εκπαιδευτικό οικοσύστημα σήμερα, ο μαθητής πρέπει να βοηθηθεί να αλλάξει τον τρόπο που μαθαίνει, να επαναπροσδιορίσει την μεθοδολογία μάθησης. Μόνο έτσι θα καταφέρουν οι σημερινές κοινωνίες να απαντήσουν στα παράδοξα που γεννά η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης σήμερα, η οποία όσο και αν επιλύει ζητήματα, άλλο τόσο δημιουργεί διλήμματα εμπιστευτικότητας και αλήθειας.
