Ομιλία της καθηγήτρια Σμυρναίου Ζαχαρούλας, στην ημερίδα διάχυσης των αποτελεσμάτων του Ευρωπαϊκού Έργου VR4Empathy(Erasmus+)

Την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026 πραγματοποιήθηκε η ημερίδα διάχυσης των αποτελεσμάτων του ευρωπαϊκού έργου VR4Empathy (Erasmus+) .

Το VR4Empathy – Using virtual reality for inclusive and action-oriented empathy in schools (Project No. 101132844) είναι ευρωπαϊκό έργο Erasmus+ Forward-Looking Project στον τομέα της ψηφιακής εκπαίδευσης και της εκπαιδευτικής τεχνολογίας. Η βασική του επιδίωξη είναι να σχεδιάσει, να δοκιμάσει και να επεκτείνει μια τεκμηριωμένη παιδαγωγική προσέγγιση για την αξιοποίηση της Εικονικής Πραγματικότητας (VR) στη σχολική εκπαίδευση.

Κεντρικός στόχος του έργου είναι η καλλιέργεια της γνωστικής ενσυναίσθησης των μαθητών/τριών, δηλαδή της ικανότητας να αναγνωρίζουν, να κατανοούν και να επεξεργάζονται ορθολογικά την οπτική, τις εμπειρίες και τα συναισθήματα άλλων ανθρώπων. Σε αυτό το πλαίσιο, η VR αξιοποιείται για να φέρει τους μαθητές/τριες σε επαφή με καταστάσεις, χώρους, ιστορικά γεγονότα και κοινωνικά ζητήματα τα οποία συχνά δεν μπορούν να προσεγγιστούν με άμεσο τρόπο μέσα στη συμβατική τάξη. Το έργο συνδέει την εμβυθιστική εμπειρία με οργανωμένες δραστηριότητες αναστοχασμού, ατομικής και ομαδικής επεξεργασίας, ώστε η εμπειρία να μην παραμένει εντυπωσιακή ή αποσπασματική, αλλά να μετατρέπεται σε ουσιαστική μαθησιακή διαδικασία. Το VR4Empathy θα αναπτύξει εκπαιδευτικούς πόρους βασισμένους σε VR, οι οποίοι εστιάζουν σε θεματικές όπως η ευρωπαϊκή ιστορία, οι δημοκρατικές και κοινωνικές αξίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η διαφορετικότητα, η ευρωπαϊκή πολιτειότητα και η συμμετοχή σε μια συμπεριληπτική κοινωνία. Παράλληλα, το έργο αναπτύσσει πλαίσιο διασφάλισης ποιότητας για τον σχεδιασμό και την παιδαγωγική αξιοποίηση VR εκπαιδευτικών πόρων, καθώς και τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής για την ένταξη τέτοιων προσεγγίσεων στη σχολική εκπαίδευση.

Η κα. Σμυρναίου Ζαχαρούλα, Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Φιλοσοφική Σχολή, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών, συμμετείχε στο 1ο online workshop του έργου VR4Empathy (Erasmus+), με θέμα «Δημιουργική αξιοποίηση της Εικονικής Πραγματικότητας (VR) στην Εκπαίδευση». Η βασική της ομιλία είχε τίτλο «VR initiatives και Κέντρα Καινοτομίας». Αφού παρουσίασε τις βασικές παιδαγωγικές αρχές του έργου «Κέντρα Καινοτομίας στις 13 Περιφερειακές Διευθύνσεις», η κα. Σμυρναίου εστίασε στην δυνατότητα που προσφέρουν τα Κέντρα Καινοτομίας ως επιταχυντές να λειτουργήσουν ως χώροι επιμόρφωσης, εφαρμογής, παραγωγής υλικού και αξιολόγησης εκπαιδευτικών σεναρίων VR. Στα Κέντρα Καινοτομίας η Εικονική και Επαυξημένη πραγματικότητα λειτουργούν ως κοινόχρηστη υποδομή σχεδιασμού, δοκιμής και διάχυσης βιωματικών σεμιναρίων και όχι ως μεμονωμένη επίδειξη εξοπλισμού που εστιάζει μόνο στην τεχνολογική αξιοποίηση. Η παιδαγωγική εφαρμογή της εικονικής πραγματικότητας επικεντρώνεται και στην επίδρασή της στις γνωστικές διεργασίες που συντελούνται στα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου και οι οποίες διαμορφώνουν και επηρεάζουν το γνωστικό φορτίο του μαθητή. Μιας και βασικά γνωρίσματα της γνωστικής ενσυναίσθησης (cognitive empathy) είναι η ανάληψη προοπτικής (perspective-taking), η κατανόηση πεποιθήσεων και κινήτρων, η ερμηνεία συμπεριφορών στο κατάλληλο πλαίσιο και η ενίσχυση της επικοινωνίας και συνεργασίας, η εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα ενεργοποιεί με πολλαπλούς τρόπους τα γνωστικά σχήματα του μαθητή, ενισχύοντας την ικανότητά του να αναδομεί γνωστικά πεδία. Εφόσον η γνώση συγκροτείται μέσα από την δυναμική αλληλεπίδραση των γνωστικών σχημάτων, των γνωστικών καταστάσεων και των σταθερών, λειτουργικών μεταβλητών, αυτή τελικά αναδομείται μέσα από την αναδιοργάνωση των σχέσεών τους. Τα εμβυθιστικά περιβάλλοντα VR λειτουργούν ως ισχυρά διαμεσολαβητικά εργαλεία που προάγουν την από κοινού οικοδόμηση νοήματος. Τέλος, μιας και το VR4Empathy συνδυάζει γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές διαστάσεις της μάθησης, τα VR περιβάλλοντα έρχονται να ενεργοποιήσουν με διαφορετικούς τρόπους τα γνωστικά σχήματα, μέσω βιωματικών καταστάσεων, υποστηρίζοντας την ενεργητική μάθηση μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και αξιοποιώντας παιδαγωγικά και ηθικά το πλαίσιο Intelligent- Track (Celik, 2023), κατά το οποίο τέτοια περιβάλλοντα συνδυάζουν την γνωστική εξέλιξη, την τεχνολογική γνώση, την παιδαγωγική γνώση και την ηθική, προάγοντας την ανθρώπινη αυτενέργεια (human-in-the-loop). Τα Κέντρα Καινοτομίας μέσω των σύγχρονων παιδαγωγικών αρχών που πρεσβεύουν, αναπτύσσουν εκπαιδευτικά σενάρια, εφαρμόζοντας τις αρχές της Παιδαγωγικής Καινοτομίας (Innovative Pedagogy) και σε θεματικές, όπως η ιστορία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δημοκρατία, η διαφορετικότητα και η ευρωπαϊκή πολιτειότητα, μέσω της ανάδειξης κοινωικο-επιστημονικών (socio-scientific issues) και παγκόσμιων θεμάτων (global issues). Η εικονική πραγματικότητα αποκτά εκπαιδευτική αξία,  όταν εντάσσεται σε σχεδιασμένη, συμπεριληπτική και τεκμηριωμένη μαθησιακή διαδικασία, όπως αυτή που προσφέρουν τα Κέντρα Καινοτομίας.

Πληροφορίες για το πρόγραμμα στην ιστοσελίδα του έργου https://virtualreality4empathy.eu/