23 Σεπτεμβρίου: Διεθνής Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών

Από το 2017, με ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών, η 23η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως η Διεθνής Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών, με σκοπό να προβληθεί η γλωσσική ταυτότητα των Κωφών παγκοσμίως και να υπογραμμιστεί η αναγκαιότητα της διατήρησης της νοηματικής γλώσσας, ως βασική προϋπόθεση για την προάσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων που τη χρησιμοποιούν ως μητρική και κύρια γλώσσα.

Το ίδιο ψήφισμα τονίζει τη σημασία των νοηματικών γλωσσών ως βασικό στοιχείο της γλωσσικής και πολιτισμικής ποικιλομορφίας, επικυρώνοντας το γεγονός ότι οι νοηματικές γλώσσες είναι φυσικές και ανεξάρτητες γλώσσες, δομικά διακριτές από τις ομιλούμενες, και καθιερώνει την αρχή «τίποτα για εμάς χωρίς εμάς» ως θεμελιώδη,  sine qua non, για όλες τις δράσεις με τις κοινότητες Κωφών.

Η επιλογή της 23ης Σεπτεμβρίου αποτελεί υπόμνηση της ημερομηνίας ίδρυσης της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κωφών, η οποία, από το 1951 μεριμνά για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των κωφών. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο ψήφισμα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών δεν γίνεται αναφορά σε «Νοηματική Γλώσσα», αλλά σε «Νοηματικές Γλώσσες», καθώς σύμφωνα με την Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών, περίπου 72 εκατομμύρια άνθρωποι με προβλήματα ακοής παγκοσμίως χρησιμοποιούν 300 διαφορετικές νοηματικές γλώσσες.

Η πρώτη Διεθνής Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών εορτάστηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2018 στο πλαίσιο της Διεθνούς Εβδομάδας Κωφών, η οποία  θεσμοθετήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1958. Έκτοτε έχει εξελιχθεί σε ένα παγκόσμιο κίνημα και σε μια συντονισμένη εκστρατεία ευαισθητοποίησης σχετικά με τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με προβλήματα ακοής στην καθημερινότητά τους.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, αναγνωρίζοντας τις νοηματικές γλώσσες ως ισότιμες με τις ομιλούμενες γλώσσες, καλεί τα κράτη-μέλη να θεσπίσουν μέτρα που ενισχύουν τη εκμάθηση της νοηματικής γλώσσας και αναγνωρίζουν τη γλωσσική και πολιτιστική ταυτότητα της Κοινότητας των Κωφών.

Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα αναγνωρίζεται ως η πρώτη γλώσσα των κωφών και βαρήκοων μαθητών, ενώ η Νέα Ελληνική, στην γραπτή της μορφή, θεωρείται η δεύτερη γλώσσα τους. Για τους μαθητές αυτούς η κατανόηση και η χρήση της προφορικής Νέας Ελληνικής αποτελεί προαιρετική κοινωνική επιλογή. Οι δύο γλώσσες, η Ελληνική Νοηματική και η Νέα Ελληνική, αναγνωρίζονται ως ισότιμες, γεγονός που καθιστά τη δίγλωσση εκπαίδευση ως την πλέον κατάλληλη παιδαγωγική προσέγγιση.

Η Διεθνής Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών συμβάλλει στη διαφύλαξη και ενίσχυση της γλωσσικής ταυτότητας και της πολιτισμικής ποικιλομορφίας των κωφών και βαρήκοων ατόμων. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι όλοι μπορούν να ασκούν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους, να απολαμβάνουν τις ελευθερίες που απορρέουν από τη χρήση της γλώσσας, να συμμετέχουν πλήρως στο κοινωνικό γίγνεσθαι και να αξιοποιούν στο μέγιστο τις ικανότητες και τις δυνατότητές τους.