Υπηρεσία «Παρέμβασης και σταθεροποίησης για την κρίση σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές» της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής ΕΚΠΑ

Μαρία Μαργαρίτη- Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ
Υπεύθυνη των Ε.Ι. της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής ΕΚΠΑ, Αιγινήτειο Νοσοκομείο
Υπεύθυνη της Υπηρεσίας «Παρέμβασης και σταθεροποίησης για την κρίση σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές»

Στην Α’ Ψυχιατρική κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, δημιουργήσαμε και λειτουργούμε από το 2016 μια κλινική υπηρεσία για την αντιμετώπιση της οξείας φάσης σοβαρών ψυχικών διαταραχών για εξωτερικούς ασθενείς. Ο στόχος της υπηρεσίας είναι η αποτροπή της νοσηλείας και η επίλυση της ψυχιατρικής κρίσης σε ένα πλαίσιο λιγότερο περιοριστικό και πιο αποδεκτό τόσο για τους ίδιους τους ασθενείς όσο και για τις οικογένειές τους. Πρόκειται για μία καινοτόμο υπηρεσία για τη χώρα μας, με ισχυρό κοινωνικό πρόσημο καθώς προσφέρει τη δυνατότητα σε ασθενείς που αντιμετωπίζουν μια σοβαρή κρίση στην ψυχική τους υγεία και στις οικογένειές τους να έχουν την κατάλληλη φροντίδα και υποστήριξη αποφεύγοντας τη νοσηλεία σε ψυχιατρική κλινική (1). Συγχρόνως, έχει θετικό δημοσιονομικό όφελος καθώς αποτελεί εναλλακτική παρέμβαση της πολύ πιο δαπανηρής νοσηλείας.

Στις ανεπτυγμένες χώρες, ανάλογες υπηρεσίες στην κοινότητα αποτελούν τον πυλώνα της αντιμετώπισης των κρίσεων και των υποτροπών στην ψυχική υγεία τις τελευταίες δεκαετίες. Για τη χώρα μας αποτελεί την πρώτη συγκροτημένη προσπάθεια και έχει ιδιαίτερη αξία λαμβάνοντας επιπλέον υπόψη τις αυξημένες ανάγκες νοσηλείας που παρατηρούνται σε ψυχιατρικές κλίνες (υπερκάλυψη περίπου 30%) στα νοσοκομεία της Αττικής.

Η υπηρεσία μας απευθύνεται σε ενήλικες εξωτερικούς ασθενείς που είτε παρουσιάζουν για πρώτη φορά οξεία ψυχοπαθολογία που χρήζει εντατικής και πολύπλευρης παρέμβασης κάποιας διαρκείας είτε σε ασθενείς που παρουσιάζουν έξαρση και υποτροπή προϋπάρχουσας ψυχικής διαταραχής που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί κατά την συνήθη ψυχιατρική παρακολούθηση. Έχει σχεδιαστεί ως εναλλακτική παρέμβαση για ασθενείς που χρήζουν νοσηλείας και λειτουργεί στο πλαίσιο της Υπηρεσίας Επειγόντων της Ψυχιατρικής Κλινικής του Αιγινήτειου Νοσοκομείου.

Οι αρχές λειτουργίας της υπηρεσίας μας συνοψίζονται:

Πίνακας 1. Βασικές αρχές της φιλοσοφίας

Ασφάλεια και αποτροπή του κινδύνου

Το άτομο στο επίκεντρο – Παρέμβαση με το άτομο και όχι στο άτομο

Ενίσχυση της ανάληψης ευθύνης από τον ασθενή

Ολιστική αντιμετώπιση με έμφαση: Στην ενδυνάμωση των ατομικών εφεδρειών Στην ενίσχυση της οικογένειας και του υποστηρικτικού πλαισίου Στην αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων

Οι θεραπευτικές παρεμβάσεις που παρέχονται είναι:

Πίνακας 2. Θεραπευτικές παρεμβάσεις

Πλήρης αρχική αξιολόγηση με αξιολόγηση επικινδυνότητας, κοινωνικές συνθήκες και σχέσεις, ουσίες και σωματική υγεία

Εντατικές προσπάθειες εγκατάστασης θεραπευτικής σχέσης και διαπραγμάτευσης ενός θεραπευτικού σχεδίου που είναι αποδεκτό από τον ασθενή

Φαρμακευτική θεραπεία των συμπτωμάτων

Επικέντρωση στη συνέπεια της λήψης της φα (εποπτεία, ενέσιμη θεραπεία)

Βοήθεια σε πρακτικά θέματα (διαχειριστικά, επισιτιστικά κλπ)

Βραχείες παρεμβάσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων και καθημερινής διαβίωσης

Ψυχοθεραπευτική υποστήριξη του ασθενούς στην αντιμετώπιση της κρίσης, των ψυχωσικών ή άλλων συμπτωμάτων, στην αναγνώριση και αντιμετώπιση των ψυχολογικών καταπονήσεων από εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες

Ψυχοθεραπευτική υποστήριξη της οικογένειας για την αντιμετώπιση της κατάστασης

Ψυχοεκπαίδευση του ασθενούς και της οικογένειας

Εκπαίδευση στην αναγνώριση των πρώιμων συμπτωμάτων της υποτροπής και επικέντρωση στη διαχείριση του άγχους.

Σχεδιασμός της αποχώρησης από το πρόγραμμα έγκαιρα με προσπάθειες σύνδεσης με τις τοπικές ψυχ/κές υπηρεσίες

Προσωπικό:

Η υπηρεσία βασίζεται στη λειτουργία θεραπευτικής ομάδας επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Συγκεκριμένα:

Μαρία Μαργαρίτη– Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ (Υπεύθυνη της υπηρεσίας«Παρέμβασης και σταθεροποίησης για την κρίση σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές»

Ηλίας Βλάχος– Ψυχίατρος, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ

Παρασκευή Χονδράκη – Νοσηλεύτρια, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ

Αικατερίνη Κουρέτα – Κοινωνική Λειτουργός, Υποψήφια Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ

Ισμήνη Κατσαρού – Ψυχολόγος

Δήμητρα Μπουραζάνα – Κοινωνιολόγος

Εθελοντές και εκπαιδευόμενους επαγγελματίες υγείας.

Χρονικό διάστημα παρέμβασης

Ο χρόνος παρέμβασης που απαιτείται συνήθως για τη σταθεροποίηση της κρίσης, είναι εξατομικευμένος για κάθε ασθενή και κυμαίνεται από 1 έως 2 μήνες.

Αποτελέσματα από την αξιολόγηση της υπηρεσίας μας

Μέχρι σήμερα πάνω από 300 ασθενείς έχουν ωφεληθεί από την υπηρεσία μας. Το ερευνητικό πρόγραμμα αξιολόγησης της υπηρεσίας, συνέκρινε τα αποτελέσματα βελτίωσης των κλινικών δεικτών, ποιότητας ζωής, γενικών δεικτών λειτουργικότητας και ικανοποίησης των χρηστών με νοσηλευόμενους ασθενείς τεσσάρων (4) ψυχιατρικών κλινικών του λεκανοπεδίου Αττικής καταδεικνύοντας τη συγκριτική αποτελεσματικότητα στους περισσότερους δείκτες αξιολόγησης (2).

1. M Margariti, I Vlahos, et al. Crisis intervention for serious mental disorders:The example of the First Department of Psychiatry of Athens University. Psychiatriki 2021, 32:157–164 https://doi.org/10.22365/jpsych.2021.020
2. K.Koureta, M Margariti, et al. “Effectiveness of a community- based crisis resolution team for patients with severe mental illness in Greece: A prospective observational study” Community Mental Health Journal (accepted for publication)