Επιστρέφοντας στην κινηματογραφική σκηνοθεσία 11 χρόνια μετά την προηγούμενη ταινία του, «Τετάρτη 04:45», ο Αλέξης Αλεξίου παρουσιάζει τη «Θάλασσα από γυαλί», μια σκληρή, επίκαιρη ταινία που αφηγείται την ιστορία της Βαγγελιώς (Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη) και της Βίκυς (Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα), δύο γυναικών διαφορετικής γενιάς, οι οποίες με τον τρόπο τους συμμαχούν για μια μάχη κατά της καταπιεστικής πατριαρχίας.

Φόντο ένα παραθαλάσσιο χωριό της Εύβοιας που δείχνει να έχει παραμείνει σε εποχές του περασμένου αιώνα. Για τη δημιουργία της «Θάλασσας από γυαλί» που, αφού έκανε την πανελλήνια πρεμιέρα της στο 67ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, προβάλλεται στις αίθουσες από την περασμένη Πέμπτη, ο σκηνοθέτης και η συνσεναριογράφος της, Αφροδίτη Νικολαΐδου, μίλησαν στο «ΒΗΜΑ».

Κύριε Αλεξίου έχουν περάσει 11 χρόνια από την «Τετάρτη 04:45». Στο διάστημα αυτό γιατί δεν παρουσιάσατε κάποια άλλη ταινία; Δεν θέλατε; Δεν ήσασταν έτοιμος;
Ή θέλατε αλλά δεν μπορούσατε;

Αλέξης Αλεξίου: «Παρότι σαν θεατής βλέπω φανατικά ταινίες και αγαπώ τα πάντα, σαν δημιουργός με εκφράζει περισσότερο ένα σινεμά που κινείται στις παρυφές των κινηματογραφικών ειδών. Τα είδη, μεταξύ άλλων, απαιτούν υψηλότερα στάνταρ παραγωγής και μεγαλύτερα μπάτζετ. Σε μια χώρα όπου το θεσμικό πλαίσιο για τον κινηματογράφο και τα οπτικοακουστικά ήταν (και εν μέρει παραμένει) εξαιρετικά ασταθές, σημαίνει ότι χρειάζεσαι αρκετά χρόνια για να συγκεντρώσεις τα απαιτούμενα χρήματα από πολλαπλές πηγές ώστε να στήσεις μια παραγωγή αξιώσεων. Μετά την “Τετάρτη 04:45” αφιέρωσα 5 χρόνια προετοιμάζοντας με λεπτομέρεια ένα επόμενο σχέδιο, φθάνοντας μια εβδομάδα πριν το γύρισμα. Δυστυχώς η αιφνιδιαστική αποχώρηση ενός βασικού χρηματοδότη σε συνδυασμό με την πανδημία έφεραν την κατάρρευση των γυρισμάτων. Τελικά μπήκε μπροστά η “Θάλασσα από γυαλί”».

Σε μια από τις παρουσιάσεις της ταινίας, όπου ήμουν παρών, είπατε ότι η σπίθα από την οποία η «Θάλασσα από γυαλί» ξεκίνησε ήταν η «οργή» και των δυο σας. Αναπτύξτε αυτή τη σκέψη.

Αφροδίτη Νικολαΐδου: «Μέσα από τη φόρμα και την εικονογραφία του σινεμά είδους και συγκεκριμένα του δραματικού θρίλερ και του νεο-νουάρ, η ταινία μιλάει για την ενδοοικογενειακή βία, για τη βία από τους γονείς προς τα παιδιά αλλά και για την έμφυλη βία που δεν είναι μόνο σωματική, αλλά λεκτική, ψυχολογική, οικονομική και φυσικά θεσμική. Αυτή η βία που βρίσκεται γύρω μας, στα οικεία περιβάλλοντα, από τον μπανάλ σεξισμό που διαπερνά την καθημερινότητά μέχρι τις γυναικοκτονίες (επιτέλους ας αναγνωριστεί ως όρος) προσωπικά με θυμώνει. Ο θυμός αυτός έγινε το καύσιμο για να κατανοήσουμε καλύτερα τους χαρακτήρες και τον δικό τους θυμό, που πηγάζει εν μέρει από τη διαρκή απογοήτευση και ματαίωση, και που διαιωνίζεται και κληροδοτείται από γενιά σε γενιά. Ο θυμός μπορεί να ιδωθεί ως καύσιμη ύλη για να κάνεις σινεμά».

Από τη στιγμή που αρχίσατε να δουλεύετε πάνω στην ιδέα της «Θάλασσας από γυαλί», μέχρι τη στιγμή που η ταινία ολοκληρώθηκε στο μοντάζ, πόσος χρόνος μεσολάβησε και ποια ήταν τα βασικά εμπόδια που χρειάστηκε να ξεπεράσετε;

Α.Α.: «Οπως και η “Τετάρτη 04:45” έτσι και αυτή η ταινία αποδείχθηκε εξαιρετικά απαιτητική. Χρειάστηκαν 3 με 4 χρόνια να συγκεντρωθούν τα απαραίτητα κεφάλαια από τρεις επιπλέον χώρες. Τα γυρίσματα αποδείχθηκαν εξίσου δύσκολα. Το φυσικό τοπίο, και το πώς αυτό αλλάζει και διαμορφώνεται από τις καιρικές συνθήκες, διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Αυτό καθόρισε και περιέπλεξε σε μεγάλο βαθμό το πρόγραμμα των γυρισμάτων. Αντίστοιχα και η διαδικασία του μοντάζ, της επεξεργασίας του ήχου υπήρξαν χρονοβόρα, προκειμένου να δημιουργήσουμε μια όσο το δυνατόν πιο έντονη οπτικοακουστική εμπειρία».

Κυρία Νικολαΐδου έχετε περάσει από αρκετούς τομείς στον κινηματογράφο, για παράδειγμα κάνατε κάμερα στα ντοκιμαντέρ της Αλίντας Δημητρίου. Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε και με τη συγγραφή σεναρίου;

Α.Ν.: «Η ενασχόλησή μου με την κάμερα ήταν μάλλον συγκυριακή και έγινε γιατί ήμουν δίπλα στην Αλίντα Δημητρίου, η οποία με ενθάρρυνε. Μου υπέδειξε πώς να κινηματογραφήσω τα πρόσωπα των γυναικών που βασανίστηκαν αλλά και αντιστάθηκαν την περίοδο της Κατοχής, του Εμφυλίου και της δικτατορίας και εγώ ακολούθησα το βλέμμα της τυφλά. Μεγάλο μέρος της σχέσης μου με την Αλίντα, με την οποία ήμασταν φίλες και είχαμε 40 χρόνια διαφορά ηλικίας, διυλίστηκε στη σχέση των δύο γυναικείων χαρακτήρων στη “Θάλασσα από γυαλί”. Δεν ξέρω πώς αποφάσισα να ασχοληθώ με το σενάριο. Μου αρέσει να γράφω‧ treatment, σενάρια, όνειρα για τα social, σημειώματα που ποστάρω στο ασανσέρ μας, πανεπιστημιακά δοκίμια, μέιλ σε φοιτήτριες και φοιτητές, ανακοινώσεις για το eclass, δημιουργικά report αξιολόγησης, πρακτικά συνεδρίων, περιγράμματα μαθημάτων. Κατά μία έννοια, όλα δημιουργική γραφή είναι. Αν θες να είναι».

Πώς γράφουν δύο ένα σενάριο; Υποθέτω ότι ανταλλάσσονται ιδέες πρώτα προφορικά. Και μετά; Ο ένας υπαγορεύει και ο άλλος γράφει; Γράφουν και οι δύο μαζί;

Α.Ν.: «Κάθε δίδυμο ή συγγραφική ομάδα γράφει διαφορετικά. Στη δική μας περίπτωση, αρχικά έγραψα μια μικρή περίληψη, τη συζητήσαμε και μετά το κείμενο αυτό πηγαινοερχόταν. Από την αρχή είχαμε στο μυαλό μας τη Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη για τον βασικό ρόλο οπότε νοερά συνομιλούσαμε με τον χαρακτήρα της. Μετά την πρώτη γραφή το διαβάζαμε μεταξύ μας γραμμή-γραμμή, το αλλάζαμε καθώς το “παίζαμε”, γινόμασταν οι χαρακτήρες ή μιλούσαμε για/με τους χαρακτήρες την ώρα που τρώγαμε, οδηγούσαμε. Ηταν καθημερινή πρακτική».

Κλείνοντας, μια αναπόφευκτη ερώτηση: πόσο σας απασχολεί ή προβληματίζει η ΑΙ; Τη χρησιμοποιείτε; Την αντιμετωπίζετε ως κίνδυνο ή ως σύμμαχο;

Α.Α.: «Η “Θάλασσα από γυαλί” είναι μια από τις πρώτες ταινίες που έχουν πάρει την πιστοποίηση Human Made Mark. Πρόκειται για έναν ανεξάρτητο φορέα που βεβαιώνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν χρησιμοποιήθηκε για να αντικαταστήσει κάποιον καλλιτεχνικό συντελεστή. Είναι λάθος να δαιμονοποιούμε την τεχνολογία. Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκει ήδη εφαρμογή στην επεξεργασία π.χ. του ήχου και των ψηφιακών εφέ. Στον βαθμό που χρησιμοποιείται ως εργαλείο από καλλιτέχνες για να διευκολύνει και να εξελίσσει τη δουλειά τους θεωρώ πως είναι χρήσιμη και δημιουργική. Το πρόβλημα ξεκινά από τη στιγμή που η ΑΙ χρησιμοποιείται ανεξέλεγκτα ως μηχανή ανακύκλωσης της πνευματικής ιδιοκτησίας χιλιάδων καλλιτεχνών. Ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι; Οι εταιρείες υψηλής τεχνολογίας εις βάρος των ανώνυμων δημιουργών. Σε αυτή τη νομικά χαοτική συνθήκη τα κράτη και οι ελεγκτικοί οργανισμοί δείχνουν απρόθυμοι να θέσουν περιορισμούς. Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου οργανώνουμε στο ΑΣΤΟΡ μια σχετική συζήτηση παρουσία του ιδρυτή του φορέα Human Made Mark, που θα μιλήσει για τα οφέλη και τους κινδύνους της νέας τεχνολογίας».