Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας / Νανοδορυφόροι ERMIS: Ιστορική στιγμή, η πρώτη Ελληνική δορυφορική εικόνα από τον πρώτο Ελληνικό οπτικό δορυφόρο

Η διαστημική αποστολή ERMIS έγραψε ιστορία, καταγράφοντας την πρώτη Ελληνική δορυφορική εικόνα,  από τον πρώτο Ελληνικό νανοδορυφόρο ERMIS-3 στις 25 Ιουνίου 2026.

Η Ελλάδα αποκτά πρωτόγνωρες τεχνολογίες και ικανότητες στην διαστημική ‘Made in Greece’, και την ικανότητα να σχεδιάζει, κατασκευάζει και να λειτουργεί δορυφόρους με την δυνατότητα παρατήρησης της Γης, τηλεπικοινωνιών για εθνικές και ευρωπαϊκές ανάγκες όπως για την πολιτική προστασία, κτηματολόγιο, έξυπνη γεωργία, εθνική ασφάλεια, άμυνα, προστασία του πολίτη αλλά και για την εκπαίδευση και έρευνα νέων φοιτητών, ερευνητών και μηχανικών.

Στην διαστημική αποστολή ERMIS δημιουργήθηκαν νέες τεχνολογίες και εφαρμογές ‘made in Greece’ που αποτελούν σημαντικό εθνικό ‘know how’ όπως και μοναδικές ερευνητικές υποδομές σε εθνικό και Ευρωπαϊκό επίπεδο, στο Τμήμα Αεροδιαστημικής του ΕΚΠΑ (Ψαχνά Ευβοίας).

Στο πλαίσιο του προγράμματος ERMIS κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα τρεις ιδιαίτερα τεχνολογικά προηγμένοι νανοδορυφόροι (CubeSats),  με έμφαση στις τηλεπικοινωνίες 5G/IoT, στην δια-δορυφορική σύνδεση (inter-satellite link) και στην παρατήρηση γης με υπερφασματική τηλεπισκόπηση (hyperspectral remote sensing) και φέρουν για πρώτη φορά νέες τεχνολογίες που έχουν αναπτυχθεί αμιγώς στην Ελλάδα, όπως: επικοινωνίες IoT/5G, δια-δορυφορικές συνδέσεις, επεξεργασία δεδομένων εικόνας σε τροχιά με χρήση επιταχυντών υλικού για αλγόριθμους συμπίεσης υπερφασματικών εικόνων και κωδικοποίηση οπτικού καναλιού σύμφωνα με τα διαστημικά πρότυπα CCSDS, αλγόριθμοι αυτομάτου ελέγχου για την παρατήρηση και τον έλεγχο της ακριβούς θέσης του δορυφόρου, οπτικές επικοινωνίες με laser και σύνδεση του δορυφόρου με τον οπτικό διαστημικό σταθμό εδάφους στον Χελμό, καθώς και υπερφασματική τηλεπισκόπηση με ακρίβεια 5m για διαστημικές εφαρμογές εθνικού ενδιαφέροντος, όπως για παράδειγμα έξυπνη γεωργία. Οι παραπάνω ικανότητες κατατάσσουν τους 3 νανοδορυφόρους στους πιο προηγμένους τεχνολογικά δορυφόρους στον κόσμο αυτήν την στιγμή. Είναι άξιο αναφοράς ότι σχεδιάστηκαν, κατασκευάστηκαν και εκτοξεύθηκαν 3 νανοδορυφόροι ως σμήνος ταυτόχρονα, κάτι που δεν έχει καταφέρει κανένα άλλο πανεπιστήμιο στο κόσμο.

Οι 3 νανοδορυφόροι ERMIS 1-3 εκτοξεύθηκαν στις 30 Μαρτίου στην Καλιφόρνια από την SpaceX με επαναχρησιμοποιούμενο πύραυλο (Faclon-9) που είχε ήδη πετάξει 12 φορές στο διάστημα. Οι δορυφόροι τοποθετήθηκαν από τον Falcon-9 στην τροχιά τους στα 500 km και μέσα σε 2 ώρες τα πρώτα σήματά τους έφτασαν στο σταθμό εδάφους που βρίσκεται στο Τμήμα Αεροδιαστημικής του ΕΚΠΑ. Τρείς δυνατοί ήχοι επιβεβαίωσαν ότι και οι 3 νανοδορυφόροι είναι υγιείς, λειτουργούν και ότι είναι στην διαδικασία ελέγχου των υποσυστημάτων και λειτουργιών τους.

Πέρα από την καινοτομία, κρίσιμη παράμετρος είναι ο αμιγώς Ελληνικός σχεδιασμός και κατασκευή των νανοδορυφόρων μέσα από μία μοναδική κοινοπραξία, μία μικρή ‘Εθνική Ελλάδος’ με 3 πανεπιστήμια (ΕΚΠΑ, τμήματα Αεροδιαστημικής, Φυσικής, Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, Πανεπιστημίου Πατρών – τμήμα Μηχ. Μηχανικών & Αεροναυπηγών, Πανεπιστημίου Αιγαίου), του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και της πρωτοποριακής εταιρείας OQ Hellas, υπό τον  συντονισμό των επιστημονικών υπευθύνων Καθηγητών Βάιου Λάππα και Αντώνη Πασχάλη του ΕΚΠΑ. Το όλο έργο ήταν υπό τον αυστηρό τεχνικό και ποιοτικό έλεγχο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (European Space Agency), όπου σύμφωνα και με τον αρχιμηχανικό της αποστολής, Σπύρο Μακρή, ‘το επίπεδο τεχνικών και ποιοτικών ελέγχων ήταν ιδιαίτερα αυστηρό και απαιτητικό με πολλαπλές και πολυμελής επιτροπές μηχανικών να ελέγχουν κάθε λεπτομέρεια των δορυφόρων και της αποστολής, κάτι που η ομάδα του ERMIS έφερε εις πέρας με μεγάλη επιτυχία όπως δείχνει και το αποτέλεσμα’.

Στο πρόγραμμα ERMIS, σχεδιάστηκε μία κοινή Ελληνική πλατφόρμα νανοδορυφόρου που μπορεί αν χρησιμοποιηθεί σε πολλές μελλοντικές αποστολές με πλήρη πρόσβαση στην τεχνολογία των υποσυστημάτων και λογισμικών που επιτρέπει και τον έλεγχο και λειτουργία από την ομάδα του ERMIS στην Ελλάδα, δηλαδή όπως αναφέρει και ο Καθ. Αντώνης Πασχάλης ‘οι δορυφόροι μας είναι πραγματικοί δορυφόροι Made in Greece, από τις βίδες μέχρι και την τελευταία γραμμή κώδικα, κάτι που μας δίνει μεγάλες και στρατηγικές δυνατότητες στρατηγικής και εθνικής αυτονομίας’.

Οι νανοδορυφόροι ERMIS 1 & 2 έχουν σχεδιαστεί και κατασκευασθεί από την OQH με την υποστήριξη του ΕΚΠΑ και της ομάδας ERMIS και συναρμολογήθηκαν στο τμήμα Αεροδιαστημικής του ΕΚΠΑ. Έχουν σαν στόχο να μεταδίδουν μικρά μηνύματα μέσω κινητών τηλεφώνων, συσκευών Internet of Things (IoT) και δικτύου 5G, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα επικοινωνίας παντού, ακόμα και εκεί που δεν υπάρχει επίγειο δίκτυο τηλεφωνίας. Η πρωτοπόρος ΟQH χρηματοδοτείται από το ταμείο Phaistos 5G Venture Fund και είναι η μόνη εταιρεία στην Ευρώπη που ανταγωνίζεται το Starlink της SpaceX. Η συνεργασία της OQH με ελληνικά πανεπιστήμια και φορείς στην Ελλάδα αποτελεί σημαντική απόδειξη ότι το ελληνικό οικοσύστημα δημιουργεί τεράστιες αναπτυξιακές δυνατότητες και ευκαιρίες.

Μαζί με τους ERMIS 1 και 2, ο ERMIS-3 είναι ίσως οι πιο τεχνολογικά προηγμένοι νανοδορυφόροι στην Ευρώπη. Ο ERMIS-3 έχει την ικανότητα παρατήρηση γης με ανάλυση/ακρίβεια 5 μέτρων! Με έναν φακό 10 εκατοστών, ο ERMIS-3 φωτογραφίζει ήδη οποιοδήποτε σημείο στον πλανήτη μας σε 30 διαφορετικές μπάντες (hyperspectral) δίνοντας μοναδικά επιστημονικά και στρατηγικά δεδομένα. Οι εικόνες περνούν από επεξεργασία από τον ‘εγκέφαλο’ του δορυφόρου, ένα νέο Ελληνικό υποσύστημα ‘made in Greece’, όπου προηγμένοι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης συμπιέζουν και επεξεργάζονται τα δεδομένα πριν την αποστολή τους στην Γη. Όπως αναφέρουν οι Καθ Ν. Κρανίτης και Πασχάλης, η ομάδα τους έχει αναπτύξει και χρησιμοποιεί προηγμένους αλγόριθμους που υποστηρίζουν αυτόνομη ασφαλή και την ταχύτερη μεταφορά των δορυφορικών δεδομένων. Ο ERMIS-3 επίσης διαθέτει ένα από τα πρώτα και πιο προηγμένα laser για οπτικές τηλεπικοινωνίες, που θεωρούνται οι πιο ασφαλείς στον κόσμο. Στις επόμενες μέρες το σύστημα laser θα δοκιμαστεί με το τηλεσκόπιο Αρίσταρχος στον Χελμό και έχει την δυνατότητα να πετύχει την πιο ασφαλή και γρήγορη ζεύξη που έχει ποτέ επιτευχθεί από το διάστημα με νανοδορυφόρο. Οι ασφαλείς και γρήγορες ζεύξεις με συστήματα laser αποτελούν κρίσιμο και στρατηγικό παράγοντα στην εθνική ασφάλεια και στην άμυνα.

Μέσω του προγράμματος ERMIS, στο Τμήμα Αεροδιαστημικής του ΕΚΠΑ, έχει δημιουργηθεί ένα πλήρες διαστημικό κέντρο με μοναδικές υποδομές, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο που επιτρέπει να υλοποιηθούν ολοκληρωμένα έργα δορυφόρων, από την σύλληψη της ιδέας και του σχεδιασμού, την κατασκευή, τις δοκιμές πιστοποίησης (test center) και την λειτουργία δορυφόρων σε τροχιά σε συνεργασία με την βιομηχανία. Είναι χαρακτηριστικό ότι το εργαστήριο συναρμολόγησης των νανοδορυφόρων (clean room), μία πολύπλοκή, κρίσιμη και ακριβή εγκατάσταση, δημιουργήθηκε με την χορηγία και υποστήριξη της εταιρείας BCT που ειδικεύεται στην μελέτη και κατασκευή ειδικών εγκαταστάσεων για δορυφόρους (clean room), ηγέτιδα εταιρεία στον χώρο. Η δωρεά ήταν ιδιαίτερα σημαντική και επέτρεψε να πραγματοποιηθεί η αποστολή μέσα στον διαθέσιμο χρόνο και προϋπολογισμό. Σε διπλανό χώρο, η εταιρεία EMTECH έχει συνεισφέρει ειδική εγκατάσταση που αφαιρεί τον μαγνητισμό δορυφόρων (degaussing) πριν πάνε στο διάστημα.

Δημιουργήθηκε ένα πλήρες εργαστήριο λειτουργίας, ελέγχου και εντολών δορυφόρων (space operations center/command and control) συνδεδεμένο με έναν πλήρη δορυφορικό σταθμό με δορυφορικές κεραίες (S/VHF/UHF) band αλλά και data center, που ήδη υποστηρίζει πολλαπλούς δορυφόρους και αποστολές. Σύμφωνα με τον κο Μακρη (chief engineer) και τον επίκουρο Καθηγητή του τμήματος Αεροδιαστημικής Χ. Τσίγκανο, έχει δημιουργηθεί ένα πλήρως αυτόνομο και καινοτόμο σύστημα ελέγχου των δορυφόρων με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης που επιτρέπει την αυτόνομη λειτουργία τους με πολύ μεγάλη αξιοπιστία και αυτοματισμό.

Η επένδυση σε νέες, άρτιες ερευνητικές και εκπαιδευτικές υποδομές αλλά κυρίως σε νέες και νέους ερευνητές, φοιτητές, μέσω του έργου ERMIS, έχει συντελέσει ώστε να δημιουργηθούν σημαντικές τεχνολογικές και επιστημονικές ικανότητες στην αεροδιαστημική, στις τεχνολογίες δορυφόρων και στις δορυφορικές εφαρμογές, μοναδικές στην Ελλάδα και πρωτοπόρες και για την Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Καθηγητή Βάιο Λάππα, το τμήμα Αεροδιαστημικής ήδη συμμετέχει σε 8 διαστημικές αποστολές και έχει συμμετοχή στην κατασκευή 14 από τους 24 νάνο/μικροδορυφόρους που κατασκευάζει η χώρα μας. Πέρα όμως από τις τεχνολογίες και της καινοτόμες εφαρμογές, το έργο ERMIS έχει συνεισφέρει σε πολλούς σημαντικούς τομείς όπως στην συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών οργανισμών, βιομηχανίας και υπουργείων, στην ομαδικότητα, και κυρίως στην δυνατότητα να αποδείξουμε ότι με σχέδιο, μπορούν να γίνουν τεχνολογικά θαύματα στην χώρα μας σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ακόμα και μέσα σε ένα έντονα ανταγωνιστικό ευρωπαϊκό περιβάλλον.

To πρόγραμμα ΕΡΜΗΣ αποτελεί το πρώτο μέρος του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων με προϋπολογισμό 200 εκατ. Ευρώ και χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό ταμείο ανάκαμψης (RRF – EU Next Generation EU).

Σύνδεσμος:  https://www.aerospace.uoa.gr/erevnitika-erga.php

Βίντεο αποστολής ERMIS: