Το Διδασκαλείο της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του ΕΚΠΑ στη νέα εποχή

Το ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ – ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΝΤΟΣ (ΔΝΕΓ-Π.Κ.) είναι γνωστό ως η μονάδα του ΕΚΠΑ που ασχολείται κατεξοχήν με τη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας. Πρόκειται για μια αυτόνομη μονάδα του Πανεπιστημίου, η οποία έχει μακρά και πλούσια παράδοση προσφοράς στον τομέα αυτόν. Διδάσκει τη νέα ελληνική γλώσσα σε αλλοδαπούς φοιτητές που σπουδάζουν ή επιθυμούν να σπουδάσουν σε κάποιο από τα Τμήματα ή Προγράμματα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, σε φοιτητές που επισκέπτονται την Αθήνα στο πλαίσιο προγραμμάτων εκπαιδευτικών ανταλλαγών (π.χ. Erasmus), σε αλλοδαπούς φοιτητές που παρακολουθούν ξενόγλωσσα προπτυχιακά ή μεταπτυχιακά προγράμματα του ΕΚΠΑ και θέλουν ή πρέπει να μάθουν Ελληνικά, καθώς και σε πολλές άλλες κατηγορίες ενδιαφερομένων (π.χ. προετοιμασία για τις εξετάσεις απόκτησης της ελληνικής ιθαγένειας, βελτίωσης προφορικού λόγου, θερινά σχολεία, κλπ.).

Αυτή η πλευρά της αποστολής και των δράσεων του Δ.Ν.Ε.Γ.-Π.Κ. είναι λίγο-πολύ γνωστή τόσο εντός όσο και εκτός της πανεπιστημιακής κοινότητας. Αυτό που δεν είναι καθόλου σχεδόν γνωστό είναι ότι το Διδασκαλείο έχει, επίσης, ως αποστολή του και προσπαθεί να στηρίξει και τη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής στο εξωτερικό! Στο πλαίσιο αυτό το μεγαλύτερο, μακροβιότερο και, τελικά, εξαιρετικά σημαντικό πρόγραμμα είναι το γνωστό με το όνομα ΘΥΕΣΠΑ. Το πρόγραμμα ΘΥΕΣΠΑ (Θερινές Υποτροφίες Ελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών) λειτουργεί από το 1988 και έχει σκοπό την εξοικείωση ξένων ελληνιστών με τον Νεοελληνικό Πολιτισμό, τη Νέα Ελληνική Γλώσσα, τη Λογοτεχνία, την Ιστορία και την Τέχνη. Είναι ένα εντατικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα έξι (6) εβδομάδων και απευθύνεται σε προπτυχιακούς ή μεταπτυχιακούς φοιτητές και μέλη του διδακτικού προσωπικού των Τμημάτων ξένων Πανεπιστημίων, στα οποία διδάσκονται γνωστικά αντικείμενα που έχουν σχέση με τις Ελληνικές Σπουδές. Το Πρόγραμμα αυτό είναι το μεγαλύτερο, από πλευράς διάρκειας σπουδών και αριθμού συμμετεχόντων, που οργανώνεται στον ελληνικό χώρο. Όπως δηλώνει ο τίτλος του, τα μαθήματα προσφέρονται δωρεάν (δεν υπάρχουν δίδακτρα) και παρέχονται και υποτροφίες στους σπουδαστές, οι οποίες για πολλούς εξ αυτών αποτελούν σημαντική οικονομική ενίσχυση. Στη μακρά αυτή περίοδο λειτουργίας του το Πρόγραμμα έχει φιλοξενήσει και εκπαιδεύσει περί τους 7.000 ελληνιστές από όλον τον κόσμο, οι οποίοι σήμερα είναι πρεσβευτές του ελληνισμού στις χώρες που ζουν και εργάζονται.

Όλα τα προαναφερθέντα εκπαιδευτικά προγράμματα του Διδασκαλείου αποτελούν το βασικό σώμα των σταθερών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων του. Αυτή η εκπαιδευτική του παράδοση έχει να επιδείξει ένα σύνολο σταθερών, επίσης, ποιοτικών χαρακτηριστικών, όπως η ευέλικτη και αποτελεσματική διδασκαλία της γλώσσας και του πολιτισμού, η αυστηρή επιστημονική προσέγγιση του αντικειμένου, η άμεση ανταπόκριση στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις του χώρου της εκπαίδευσης, η καλλιέργεια των διαπολιτισμικών επαφών και της αλληλεπίδρασης νέων ανθρώπων από όλο τον κόσμο με συνδετικό κρίκο την ελληνική γλωσσική και πολιτισμική παράδοση, καθώς και η μόνιμη φροντίδα – και γιατί όχι αγωνία – για τη σύσφιξη και διατήρηση των δεσμών με τους Έλληνες της Ομογένειας.

Έχοντας ως βάση την πλούσια αυτή παράδοση, καλείται σήμερα το Διδασκαλείο να συμβαδίσει με τις ανάγκες της νέας εποχής και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των νέων συνθηκών. Με τον όρο «νέες συνθήκες» αναφέρομαι στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στην ταχύτατη διάδοση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, στην εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση και την έρευνα, στις πρόσφατες εξελίξεις στον ευρωπαϊκό χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης, στην τάση διεθνοποίησης που κυριαρχεί στην Ανώτατη Εκπαίδευση γενικότερα και αποτελεί και διακηρυγμένη στρατηγική του Πανεπιστημίου μας. Ταυτόχρονα, αναφέρομαι σε εξελίξεις, όπως η γενικότερη υποβάθμιση των ανθρωπιστικών σπουδών ανά τον κόσμο, οι οικονομικές περικοπές, που γίνονται ακόμα και σε μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού, ο αναγκαστικά περιορισμένος ρόλος της νέας ελληνικής γλώσσας στην διεθνή οικονομική ζωή και την αγορά εργασίας – εξελίξεις οι οποίες οδηγούν στη ραγδαία μείωση των Τμημάτων/ Προγραμμάτων Νέων Ελληνικών στα Πανεπιστήμια του εξωτερικού, τα οποία αποτελούσαν φάρους προβολής του ελληνικού πνεύματος και δίδασκαν και διέδιδαν την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό. Το Διδασκαλείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας – Παναγιώτης Κοντός έχει ήδη αναπτύξει μια στρατηγική ανταπόκρισης στις νέες ανάγκες και προκλήσεις. Θα αναφέρω ορισμένες νέες, πρόσφατες δράσεις και πρωτοβουλίες που το πιστοποιούν και οι οποίες αναπτύχθηκαν ή αναπτύσσονται παράλληλα προς αυτές που ήδη υπήρχαν:

1. Τον Ιούνιο του 2024 πραγματοποιήθηκε στους χώρους του Διδασκαλείου (διοργανώθηκε από το Διδασκαλείο σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών) διεθνές συνέδριο με θέμα: Η διδασκαλία της Νέας Ελληνικής στα Πανεπιστήμια του εξωτερικού σήμερα: προκλήσεις και προοπτικές. Το συνέδριο είχε ως στόχο να αναδείξει τον ρόλο των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που διδάσκουν τη Νέα Ελληνική στο εξωτερικό, να προσδιορίσει τις ιδιαιτερότητες που υπάρχουν στα κατά τόπους ιδρύματα σε σχέση με τη νέα ελληνική γλώσσα ως γνωστικό αντικείμενο και σε σχέση με τη διδασκαλία της, να διερευνήσει τις προοπτικές προώθησης και διάδοσης της Νέας Ελληνικής στο διεθνές ακαδημαϊκό περιβάλλον και να εντοπίσει προκλήσεις θεσμικού, οικονομικού, εκπαιδευτικού, παιδαγωγικού χαρακτήρα, ώστε να αναζητηθούν από κοινού κατάλληλες απαντήσεις. Το συνέδριο είχε μεγάλη επιτυχία και οι σύνεδροι ζήτησαν να καθιερωθεί και να διεξάγεται σε τακτά διαστήματα (π.χ. ανά τριετία ή τετραετία), ώστε να αποτελέσει θεσμό, σημείο αναφοράς και χώρο συνάντησης για όσους ασχολούνται με τη διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας στο εξωτερικό. Η πρόταση αυτή κατεγράφη και εξετάζονται οι παράμετροι που θα επιτρέψουν την υλοποίησή της. Σύντομα θα ολοκληρωθεί και η έκδοση των πρακτικών του συνεδρίου, των οποίων το περιεχόμενο μπορεί να αποτελέσει οδηγό, για τα ενδιαφερόμενα Υπουργεία, στην χάραξη μιας ενιαίας πολιτικής ενίσχυσης των εν λόγω τμημάτων.
2. Το Διδασκαλείο προετοιμάζει και προσφέρει μαθήματα Νέας Ελληνικής στους φοιτητές των νέων ξενόγλωσσων προπτυχιακών προγραμμάτων των Σχολών του Πανεπιστημίου μας. Τα μαθήματα αυτά είναι ειδικά σχεδιασμένα, ώστε να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες των εν λόγω φοιτητών και στον ιδιαίτερο προσανατολισμό των σπουδών τους.
3. Προσφέρουμε μαθήματα Αρχαίας Ελληνικής ειδικά για να καλύψουμε τις ανάγκες φοιτητών που εγγράφονται σε ξενόγλωσσα Μεταπτυχιακά Προγράμματα του Πανεπιστημίου μας, τα οποία λόγω της φύσης τους απαιτούν γνώση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας (π.χ. προγράμματα με θεολογικό ή φιλοσοφικό περιεχόμενο).
4. Βρίσκεται σε εξέλιξη εκπόνηση διδακτικού υλικού για προσφορά μαθημάτων Νέας Ελληνικής εξ αποστάσεως. Έχει ήδη ολοκληρωθεί η εκπόνηση του υλικού για αρχαρίους (επίπεδο Α1). Με την ολοκλήρωσή του ξεκίνησε ήδη προσφορά μαθημάτων εξ αποστάσεως για το επίπεδο αυτό (από το εαρινό εξάμηνο που μόλις έληξε) σε ενδιαφερόμενους σπουδαστές με συνδυασμό σύγχρονης και ασύγχρονης εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα προχωράει ήδη η εκπόνηση διδακτικού υλικού για το αμέσως επόμενο επίπεδο (Α2), με σκοπό να καλυφθούν σταδιακά όλα τα επίπεδα (Α1-Γ2).
5. Το Διδασκαλείο έχει ξεκινήσει συνεργασία με το Sacramento State University των ΗΠΑ. Σε φοιτητές του πανεπιστημίου αυτού προσφέρουμε μαθήματα νέας ελληνικής γλώσσας για αρχαρίους με το σύστημα της εξ αποστάσεως σύγχρονης εκπαίδευσης. Το εν λόγω πρόγραμμα λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το τρέχον ακαδημαϊκό έτος (2024-2025) και είχε εξαιρετική επιτυχία! Τούτου δοθέντος, θα συνεχίσουμε και θα διευρύνουμε τη συνεργασία μας με το εν λόγω Πανεπιστήμιο, ενώ ταυτόχρονα φιλοδοξούμε να προχωρήσουμε σε αντίστοιχες συνεργασίες και με άλλα Πανεπιστήμια του εξωτερικού με σκοπό να καλύψουμε τις ανάγκες τους στο επίπεδο της γλωσσικής διδασκαλίας.
6. Το Διδασκαλείο προτίθεται να ενισχύσει το ερευνητικό προφίλ του. Αυτό θα γίνει σε πρώτη φάση με τη διευκόλυνση και ενθάρρυνση διδασκόντων με ερευνητικά ενδιαφέροντα, ώστε να συμμετάσχουν σε διεθνή συνέδρια και να προβάλουν το έργο τους και, ταυτόχρονα, το Διδασκαλείο και το έργο του. Θα ακολουθήσει διοργάνωση επιστημονικών συνεδρίων με θεματολογία που άπτεται των ειδικών ενδιαφερόντων του Διδασκαλείου (π.χ. ζητήματα διδακτικής της Νέας Ελληνικής ως ξένης, ζητήματα αξιολόγησης, θέματα γλωσσολογικά κλπ.).
7. Έχουν θεσπιστεί εσωτερικές συναντήσεις των διδασκόντων και διδασκουσών για συζήτηση θεμάτων εκπαιδευτικού, παιδαγωγικού ή άλλου συναφούς χαρακτήρα (π.χ. τεχνητή νοημοσύνη και διδασκαλία της νέας ελληνικής ως ξένης, η αξιοποίηση της λογοτεχνίας στη διδασκαλία της νέας ελληνικής ως ξένης κλπ.). Σκοπός των συναντήσεων είναι η ανταλλαγή σκέψεων, προτάσεων, καλών πρακτικών, καθώς και η σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ των διδασκόντων και διδασκουσών.
8. Τέλος, το Φθινόπωρο του περασμένου έτους (2024) ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών το νέο του «Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό 2024-2027»! Ο Στρατηγικός στόχος 3 («Διατήρηση των στοιχείων ελληνικότητας με ενίσχυση της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας, παράδοσης και πολιτισμού – Προσέγγιση και ενδυνάμωση των σχέσεων με τη νέα γενιά») σχετίζεται άμεσα με τους στόχους και τις δραστηριότητες του Διδασκαλείου. Ακριβώς για τον λόγο αυτόν, προβλέπεται να αναλάβει το Διδασκαλείο την υλοποίηση δύο πολύ σημαντικών δράσεων για τη στήριξη του αποδήμου ελληνισμού! Πρόκειται για την πρώτη δράση που φέρει τον τίτλο «Εξ αποστάσεως σύγχρονη και ασύγχρονη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας» και την ένατη δράση «Διδασκαλία βασικών στοιχείων ελληνικής ιστορίας και ελληνικού πολιτισμού». Στην πρώτη περίπτωση προβλέπεται η οργάνωση και διενέργεια μαθημάτων νέας ελληνικής γλώσσας με συνδυασμό των μεθόδων σύγχρονης και ασύγχρονης εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, ενώ στη δεύτερη περίπτωση πρόκειται για οργάνωση και προσφορά μαθημάτων ελληνικής ιστορίας και ελληνικού πολιτισμού με τις μεθόδους της σύγχρονης εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Και οι δύο δράσεις αφορούν στον απόδημο ελληνισμό, χωρίς να αποκλείουν και άλλους ενδιαφερομένους. Το Διδασκαλείο είναι ήδη έτοιμο και αναμένει ότι το Υπουργείο θα ενεργοποιήσει σύντομα τα σχετικά προγράμματα και ότι θα προχωρήσουμε στην υλοποίηση των δράσεων το επόμενο διάστημα.

Το Διδασκαλείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας – Παναγιώτης Κοντός έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο να παίξει και στη νέα εποχή που ανοίγεται μπροστά του και έχει ξεκινήσει ήδη να το κάνει με τρόπο δυναμικό και αποτελεσματικό. Οι πρόσφατες δράσεις του Διδασκαλείου επιβεβαιώνουν τον σημαντικό του ρόλο στην ενίσχυση και διάδοση της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού, τόσο εντός όσο και εκτός συνόρων. Μέσα από στοχευμένες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, διεθνείς συνεργασίες, ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων και ενεργό συμμετοχή σε πρωτοβουλίες εθνικής σημασίας, το Διδασκαλείο, ξεδιπλώνει τη στρατηγική του και εδραιώνεται ως θεσμός με δυναμική παρουσία και μακροπρόθεσμο όραμα. Ακολουθώντας τη γενικότερη πολιτική του Πανεπιστημίου και με γνώμονα την ποιότητα, την καινοτομία και την εξωστρέφεια, συνεχίζει με συνέπεια το έργο του, ανταποκρινόμενο στις σύγχρονες ανάγκες και προκλήσεις.

Δημήτρης Καραδήμας

Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας

Πρόεδρος του ΔΣ του ΔΝΕΓ-ΠΚ, ΕΚΠΑ