Πρυτανεία ΕΚΠΑ: “Πανεπιστήμιο και Υγεία στην πρωτοπορία”. Συνέντευξη στο Πρώτο Θέμα (15/4/23)

Ως επιστήμονας καθη­γητής και γιατρός που δίνει συνεχείς και πολυεπίπεδες μάχες στο δύσκολο πεδίο του καρκίνου, ο διευ­θυντής Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, καθηγητής Αιματολογίας-Ογκολογίας, πρύτανης ΕΚΠΑ, Θάνος Δημόπουλος, αναμένει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την έναρξη και στην Ελλάδα το αμέσως επόμενο διάστημα των κλινικών μελετών για τη χορήγηση mRNA εμβολίου στο με­λάνωμα. «Όπως έχει συμβεί για πολλές από τις θεραπείες που έχουν εγκριθεί τα τελευταία χρόνια, στα ελληνικά νοσοκομεία διεξάγονται κλινικές μελέτες για ογκολογικούς ασθενείς έχοντας πρωταγωνιστικό ρόλο παγκοσμίως», τονίζει ο κ. Δημόπουλος στο «ΘΕΜΑ». Παράλληλα, ο ίδιος μιλά για τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί επί της θητείας του στις πρυτανικές αρχές του ΕΚΠΑ. Εκτιμά ότι «έγινε μια πολύ σημαντική προσπάθεια για την ενίσχυση του ερευνητικού έργου του Ιδρύματος», αλλά υπογραμμίζει ότι «απαι­τούνται περαιτέρω αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο για την ενίσχυση και αξιοποίηση της έρευνας με ταυτόχρονη άρση όλων των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων».

Ως καθηγητής Αιματολογίας-Ογκολογίας, πείτε μας για τις επιστημονικές εξελίξεις στο πεδίο αυτό.

Πράγματι, τα ογκολογικά και αιματολογικά νοσήματα αφορούν μεγάλο αριθμό ασθενών, και αποτελούν τη δεύτερη αιτία θανάτου στις ανεπτυγμένες χώρες, όπως και στην Ελλάδα. Στην ογκολογία τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται το μοντέλο της «Ιατρικής Ακριβείας», δηλαδή της χορήγησης θεραπείας με βάση τα ιδιαίτερα κλινικά και μοριακά χαρακτηριστικά της νόσου κάθε ασθενούς και χάρη στην κατανόηση των αλλαγών στο DNA που προάγουν τη δημιουργία του καρκίνου. Επιπλέον, έχουν αναπτυχθεί νέες θεραπείες που στοχεύουν εκλεκτικά τα καρκινικά κύτταρα. Τέτοιες είναι οι μικρομοριακοί αναστολείς ή τα μονοκλωνικά αντισώματα έναντι ενός διαρκώς αυξανόμενου αριθμού μονοπατιών που έχουν απορρυθμιστεί στο καρκινικό κύτταρο. Αυτές οι θεραπείες επιφέρουν τη διακοπή του πολλαπλασιασμού ή τον θάνατο των καρκινικών κυττάρων. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια προστίθενται στην θεραπευτική μας φαρέτρα και νέες κατηγορίες τέτοιων θεραπειών, όπως είναι τα αντισώματα που είναι συζευγμένα με χημειοθεραπευτικά φάρμακα, αλλά και τα αμφι-ειδικά αντισώματα που συνδέουν τα καρκινικά κύτταρα με τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος του ασθενούς. Επιπλέον, η ανοσοθεραπεία, οποία επανακινητοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα έναντι του καρκίνου, έχει αυξήσει σημαντικά την επιβίωση των ασθενών με διάφορα νεοπλάσματα. Αυτό γίνεται κυρίως με τη μορφή ενδοφλεβίως χορηγούμενων αντισωμάτων, αλλά και με κυτταρικές μορφές ανοσοθεραπείας, όπως είναι τα CAR-T κύτταρα που είναι πλέον διαθέσιμα και στη χώρα μας για αιματολογικές κακοήθειες.

Εκτός από τις θεραπείες που αναμένονται, σε τι στάδιο βρίσκεται η ανάπτυξη των εμβολίων mRNA για τον καρκίνο; Και πόσο αφορούν τη χώρα μας, τους ειδικούς αλλά και τους ασθενείς, όλες αυτές οι καινοτομίες της επιστήμης;

Υπάρχει εντατική έρευνα αυτή τη στιγμή αναφορικά με την κλινική εφαρμογή των εμβολίων mRNA σε ασθενείς που ήδη νοσούν από διάφορα νεοπλάσματα. Ήδη έχουν ανακοινωθεί ενθαρρυντικά αποτελέσματα κλινικών μελετών φάσης Ι και ΙΙ με τη χορήγηση mRNA εμβολίων, είτε ως μονοθεραπεία είτε σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία. Οι μελέτες αυτές έδειξαν ότι τα mRNA εμβόλια χαρακτηρίζονται από αποτελεσματικότητα σε διάφορα νεοπλάσματα, όπως καρκίνο παγκρέατος, μελάνωμα, καρκίνο παχέος εντέρου, καρκίνο πνεύμονα κ.α. Πλέον τέτοια εμβόλια δοκιμάζονται σε κλινικές μελέτες φάσης ΙΙ και ΙΙΙ, με σοβαρή πιθανότητα ευρείας κλινικής εφαρμογής μέσα στη δεκαετία που διανύουμε. Όπως έχει συμβεί για πολλές από τις θεραπείες που έχουν εγκριθεί τα τελευταία χρόνια, σε ελληνικά νοσοκομεία διεξάγονται κλινικές μελέτες για ογκολογικούς ασθενείς, έχοντας πρωταγωνιστικό ρόλο παγκοσμίως. Το ίδιο αναμένεται να συμβεί και για τις θεραπείες με mRNA εμβόλια. Εντός του τρέχοντος έτους, θα ξεκινήσουμε κλινικές μελέτες με τη χρήση mRNA εμβολίου στο μελάνωμα στη χώρα μας και σύντομα αναμένουμε μελέτες με αυτές τις καινοτόμες θεραπείες και για άλλα νεοπλάσματα.

Πώς αξιολογείτε την ιατρική εκπαίδευση των σημερινών γιατρών;

Η σταδιακή αξιολόγηση και πιστοποίηση εδώ και μία δεκαετία του προγράμματος σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου μας, η διεθνής ερευνητική αναγνώριση πολλών συναδέλφων Καθηγητών σε κάθε ειδικότητα, και η αφοσίωση όλων των συναδέλφων στην περίοδο της πανδημίας, αναδεικνύει και την υψηλή ιατρική εκπαίδευση που παρέχουμε. Παράλληλα, με σταθερά βήματα ασχοληθήκαμε με την ενίσχυση των ερευνητικών υποδομών βασικής έρευνας (core labs), την ίδρυση εξειδικευμένων μονάδων (κέντρων αριστείας και κέντρων εμπειρογνωμοσύνης) και κέντρων προσομοίωσης (simulation labs), για αρτιότερη εκπαίδευση σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο.

Με την ιδιότητά σας και ως πρύτανης στο ΕΚΠΑ, πώς θα αξιολογούσατε το ερευνητικό έργο που υλοποιήθηκε κατά τη θητεία σας; 

Κατά τη  διάρκεια της θητείας των Πρυτανικών Αρχών των οποίων είχα την τιμή να ηγούμαι, θεωρώ ότι έγινε μια πολύ σημαντική προσπάθεια για την ενίσχυση του ερευνητικού έργου του Ιδρύματος, η οποία επικεντρώθηκε σε τρεις βασικούς άξονες: (α) στην προσέλκυση και απορρόφηση σημαντικών χρηματοδοτήσεων για ερευνητικούς σκοπούς, (β) την υποβοήθηση των συναδέλφων Καθηγητών για συμμετοχή σε συνέδρια ή για τη δημοσίευση των εργασιών τους σε διεθνή περιοδικά, (γ)  στην καλύτερη προβολή του ερευνητικού έργου του Ιδρύματος με τη σημαντική βελτίωση και στους διεθνείς πίνακες κατατάξεων.

Επιπρόσθετα, σημαντική πρωτοβουλία της Πρυτανικής μας Αρχής ήταν η δημιουργία του Κέντρου Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας «Αρχιμήδης», το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του το φθινόπωρο του 2019, και αποτελείται από το Γραφείο Μεταφοράς Τεχνολογίας και τον Επιχειρηματικό Επιταχυντή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Ταυτόχρονα, γίναμε από το 2019 ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Πανεπιστημίων CIVIS, όπου με τη συμμετοχή 11 Πανεπιστημίων από διαφορετικές Ευρωπαϊκές χώρες, και μέσω της Ευρωπαϊκής χρηματοδότησης ενθαρρύνεται η διακρατική συνεργασία στην έρευνα και την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Σαφέστατα απαιτούνται περαιτέρω αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο για την ενίσχυση και αξιοποίηση της έρευνας που υλοποιείται στα ελληνικά Πανεπιστήμια με ταυτόχρονη άρση όλων των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων.

Τελικά, ποιο θα χαρακτηρίζατε πιο δύ­σκολο, το έργο του πανεπιστημιακού δασκάλου και γιατρού ή εκείνο του πρύτανη;

Το λειτούργημα του γιατρού στην αιματολογία-ογκολογία ενέχει την ευθύνη να αντιμετωπιστεί όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά ένα βαρύ νόσημα και το λειτούργημα του πανεπιστημιακού δασκάλου έχει ως στόχο να παραδώσει μία νέα γενιά αρτιότερα εκπαιδευμένη, τεχνολογικά και ανθρωπιστικά.  Στη διοίκηση του Πανεπιστημίου σε ένα περιβάλλον χρόνιας υποχρηματοδότησης και υποστελέχωσης, μετά την οικονομική κρίση που επηρέασε όλες τις δραστηριότητες στη χώρα μας, απαιτείται βελτίωση των μισθών των Καθηγητών και του ερευνητικού προσωπικού των Πανεπιστημίων, ως ένα μέσο και για να αναστραφεί το “brain drain” που χαρακτηρίζει την Ελλάδα. Επομένως, η πρόκληση και στο Πανεπιστήμιο είναι τεράστια, με δεκάδες χιλιάδες φοιτητές και χιλιάδες εργαζομένους, όπου απαιτείται συνεχής συντονιστική και συλλογική εργασία, με βαθιά γνώση των διαδικασιών και καθημερινή αφοσίωση, και όραμα για μία καλύτερα εκπαιδευμένη νέα γενιά στην κοινωνία μας.