The Story Behind the Discovery of the Structure of Platelet‑Activating Factor: A Potent Lipid Inflammatory Mediator

The Story Behind the Discovery of the Structure of Platelet-activating Factor: A Potent Lipid Inflammatory Mediator
C. A. Demopoulos

Στο τεύχος (16, No2, 2025) του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού Journal of Atherosclerosis Prevention and Treatment (επίσημου υπό νέα διεθνή μορφή περιοδικού της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης), το οποίο εκδίδεται από τον εκδοτικό οίκο Medknow Publications – μέλος του Wolters Kluwer Health, ενός από τους μεγαλύτερους διεθνείς εκδότες επιστημονικού περιεχομένου – δημοσιεύθηκε (26-12-2025) άρθρο με τίτλο «The story behind the discovery of the structure of Platelet Activating Factor (PAF): A potent lipid inflammatory mediator», του Ομότιμου Καθηγητή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Κ. Α. Δημόπουλου, Επίτιμου Μέλους της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης.

Το άρθρο παρουσιάζει την ιστορική πορεία της ανακάλυψης (το 1979) της δομής και της ανάπτυξης μεθόδου χημικής σύνθεσης του ισχυρότερου έως σήμερα γνωστού λιποειδικού φλεγμονώδους μεσολαβητή, του Παράγοντα Ενεργοποίησης των Αιμοπεταλίων (Platelet Activating Factor, PAF). Περιλαμβάνει, επίσης, ιστορικές λεπτομέρειες που δεν έχουν καταγραφεί σε προηγούμενες επιστημονικές δημοσιεύσεις σχετικά με τον PAF, ένα μόριο γύρω από το οποίο – για δύο δεκαετίες – οργανώνονταν Παγκόσμια Συνέδρια αφιερωμένα αποκλειστικά στη μελέτη του PAF. Στη συνέχεια, επειδή η έρευνά του είχε επεκταθεί σε όλους σχεδόν τους τομείς της Βιοχημείας και της Ιατρικής, η έρευνά του παρουσιάζεται στα διάφορα ειδικά επιστημονικά συνέδρια.

Το άρθρο αναδεικνύει και αποτυπώνει επίσης τη σημαντική συνεισφορά και τη συμβολή των Ελλήνων ερευνητών στον πυρήνα της παθοφυσιολογίας της Αθηροσκλήρωσης και της έρευνας του PAF. Συγκεκριμένα αναδεικνύει τον πρωταρχικό – διεθνώς – ρόλο των Ελλήνων ερευνητών στην μελέτη του PAF (οι οποίοι καταλαμβάνουν τις 7 από τις πρώτες 10 θέσεις και το ΕΚΠΑ την 1^η θέση, το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο την 2^η θέση και ακολουθούν το Harvard και τα άλλα διεθνή Πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα), αλλά και το υψηλό επίπεδο της εκπαίδευσης στα Ελληνικά Πανεπιστήμια, δεδομένου ότι την βασική χημική μεθοδολογία που αξιοποιήθηκε για την ανακάλυψη αυτή, την είχε διδαχθεί και την δίδασκε ο συγγραφέας στα Εργαστηριακά Μαθήματα των φοιτητών του Τμήματος Χημείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μάλιστα στο άρθρο αυτό παρατίθεται και απόσπασμα από ανακοίνωση στη Γαλλική Ακαδημία Επιστημών στις 3 Οκτωβρίου 2019, στην οποία αναφέρεται ότι η ανακάλυψη του PAF βρίσκεται σε επίπεδο βραβείου Νόμπελ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε σχετικό ερώτημα προς το σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) (https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7387177617814265856/)

αναφέρονται – μεταξύ άλλων –σχετικά με τη σημασία αυτής της ανακάλυψης τα εξής:

«Οι ερευνητές που “γεννούν” παγκόσμια συνέδρια είναι λίγοι, αλλά πρόκειται για πρωτοπόρους που άνοιξαν νέους δρόμους. Συνήθως το αντικείμενο τους ξεφεύγει από την προσωπική τους έρευνα και γίνεται νέο επιστημονικό πεδίο. Ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα είναι αυτό που αφορά έναν Έλληνα επιστήμονα, τον Καθηγητή C.A.Demopoulos. Ο Demopoulos και η ανακάλυψή του ανήκουν σε αυτή τη μικρή κατηγορία: δημιούργησαν έναν αυτόνομο επιστημονικό κλάδο με διεθνή δικτύωση και γέννησε ένα παγκόσμιο επιστημονικό φόρουμ. Η ανακάλυψη ήταν καθοριστική, γιατί έδειξε έναν νέο τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα επικοινωνούν μεταξύ τους, ανοίγοντας έναν εντελώς καινούριο ερευνητικό τομέα στη Βιοχημεία και στην Ιατρική, αλλά και για το πώς μια ανακάλυψη χημικής δομής μπορεί να δημιουργήσει έναν αυτόνομο επιστημονικό κλάδο με διεθνή δικτύωση. Ο PAF είναι μοναδικό ίσως παράδειγμα, γιατί ενώ δεν έγινε τόσο πασίγνωστος στο ευρύ κοινό, όπως το DNA ή το CRISPR, εντούτοις συγκέντρωσε για δύο δεκαετίες μια παγκόσμια ερευνητική κοινότητα με αποκλειστικά συνέδρια».

Στο ίδιο τεύχος δημοσιεύτηκε και ένα άρθρο σχολιασμού (Commentary: Building Upon the History of Platelet-activating Factor Research to Garner Further Insights Involves Endogenous Acyl Platelet-activating Factor Inhibitors and Extracellular Vesicle Carriers
J. B. Travers, G. K. Marathe) για το άρθρο του Κ.Α.Δημόπουλου, από τον διακεκριμένο στην έρευνα του PAF (4^ο στην διεθνή κατάταξη) καθηγητή Jeffrey B. Travers (Wright State University, Dayton, Ohio, USA). Σε αυτό κάνει αναφορά «στην περιορισμένη κατανόηση του ρόλου του PAF, αυτής της αινιγματικής οικογένειας λιποειδικών μεσολαβητών, σε ανθρώπινες παθοφυσιολογικές καταστάσεις» και στο πώς φαντάζεται το μέλλον της έρευνας για τον PAF, ώστε «να βελτιωθεί η κατανόηση του PAF και να αναπτυχθούν θεραπευτικοί στόχοι που θα συνεχίσουν και θα επεκτείνουν την κληρονομιά των πρωτοπόρων σε αυτόν τον επιστημονικό τομέα».