Τριάντα φοιτητές και νέοι ερευνητές παρακολούθησαν με φυσική παρουσία, ενώ δέκα ακόμη συμμετείχαν εξ αποστάσεως, σε ένα εντατικό πενθήμερο πρόγραμμα που έφερε κοντά Έλληνες και διεθνείς ερευνητές στην αστροφυσική και την αστροσωματιδιακή φυσική.
Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) φιλοξένησε, από τις 24 έως τις 28 Αυγούστου 2026, ένα διεθνές θερινό σχολείο με αντικείμενο την Πολυμηνυματική Αστρονομία (Multi-Messenger Astronomy), το οποίο διοργανώθηκε από την Ελληνική Αστρονομική Εταιρεία (ΕΛ.ΑΣ.ΕΤ.). Το σχολείο πραγματοποιήθηκε στο Τμήμα Φυσικής, στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, και συγκέντρωσε Έλληνες και διεθνείς ερευνητές στη θεωρητική και πειραματική αστροφυσική και αστροσωματιδιακή φυσική. Στο πλαίσιο του σχολείου πραγματοποιήθηκε σειρά διαλέξεων και πρακτικών ασκήσεων με επίκεντρο ορισμένες από τις πλέον συναρπαστικές εξελίξεις της σύγχρονης αστρονομίας.
Η πολυμηνυματική αστρονομία αποτελεί ένα ταχέως αναπτυσσόμενο επιστημονικό πεδίο, το οποίο συνδυάζει πληροφορίες από διαφορετικούς κοσμικούς αγγελιαφόρους — βαρυτικά κύματα, κοσμικές ακτίνες, νετρίνα και ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία — με στόχο τη διερεύνηση ορισμένων από τα πιο ενεργητικά και αινιγματικά φαινόμενα του Σύμπαντος. Το θερινό σχολείο κάλυψε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, μεταξύ των οποίων τα βαρυτικά κύματα, οι κοσμικές ακτίνες χαμηλών και υπερυψηλών ενεργειών, τα αστροφυσικά νετρίνα από θεωρητική και πειραματική σκοπιά, η αστρονομία ακτίνων γάμμα, η αστρονομία ακτίνων Χ, καθώς και οι εφαρμογές της μηχανικής μάθησης (machine learning) στην αστροφυσική έρευνα.
Τις διαλέξεις ανέλαβαν δέκα επιστήμονες από κορυφαία πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα στην Ελλάδα, τη Γερμανία, τη Γαλλία, τη Νορβηγία και τις Ηνωμένες Πολιτείες:
- Sara Buson (Πανεπιστήμιο του Würzburg/DESY Zeuthen, Γερμανία)
- Matteo Cerruti (APC Πανεπιστήμιο Paris Cite, Γαλλία)
- Maria Gerontidou (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ελλάδα)
- Nikolaos Karnesis (Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Ελλάδα)
- Foteini Oikonomou (Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας, Νορβηγία)
- Maria Petropoulou (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ελλάδα)
- Niharika Sravan (Πανεπιστήμιο Drexel, ΗΠΑ)
- Stamatios I. Stathopoulos (DESY, Zeuthen, Γερμανία)
- Ekaterini Tzamariudaki (Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», Ελλάδα)
- Georgios Vasilopoulos (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ελλάδα)
Στο θερινό σχολείο συμμετείχαν 30 φοιτητές και νεαροί ερευνητές με φυσική παρουσία και δέκα ακόμη εξ’ αποστάσεως, με συμμετοχές από την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ινδία, την Τουρκία, τη Γερμανία, την Πολωνία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η έντονη διεθνής συμμετοχή αντανακλά το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την πολυμηνυματική αστροφυσική και καθιστά το σχολείο μια σημαντική ευκαιρία επιστημονικής ανταλλαγής και συνεργασίας μεταξύ νέων ερευνητών με διαφορετικό επιστημονικό και πολιτισμικό υπόβαθρο.
Πέρα από τις θεωρητικές διαλέξεις, το πρόγραμμα περιελάμβανε απογευματινές πρακτικές ασκήσεις στο εργαστήριο υπολογιστών του Τμήματος Φυσικής, δίνοντας στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να εφαρμόσουν τις έννοιες και τις μεθόδους που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Το εκπαιδευτικό υλικό και οι εργαστηριακές ασκήσεις θα παραμείνουν διαθέσιμα μέσω της ιστοσελίδας του θερινού σχολείου.
Οι συμμετέχοντες είχαν επίσης την ευκαιρία να επισκεφθούν τον Σταθμό Καταγραφής Νετρονίων (Neutron Monitor Station) του Τμήματος Φυσικής. Παράλληλα, οργανώθηκαν ειδικές συνεδρίες για μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες, προκειμένου να παρουσιάσουν τα ερευνητικά τους αποτελέσματα μέσω προφορικών παρουσιάσεων. Οι συνεδρίες αυτές ενθάρρυναν τον επιστημονικό διάλογο και προσέφεραν ευκαιρίες ανταλλαγής ιδεών τόσο με καταξιωμένους ερευνητές όσο και με συναδέλφους τους.
Το θερινό σχολείο διοργανώθηκε από την Ελληνική Αστρονομική Εταιρεία (ΕΛ.ΑΣ.ΕΤ.), η οποία συνεχίζει να στηρίζει την προηγμένη επιστημονική κατάρτιση μέσω θερινών σχολείων που πραγματοποιούνται κάθε δύο χρόνια, καθιστώντας την εξειδικευμένη εκπαίδευση προσιτή σε νέους ερευνητές. Στο πλαίσιο αυτής της δέσμευσης, η συμμετοχή προσφέρθηκε δωρεάν, χωρίς την καταβολή τέλους εγγραφής, ενώ σε όλους τους συμμετέχοντες διατέθηκαν δωρεάν καφές και γεύματα κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων.
Η διοργάνωση του σχολείου κατέστη δυνατή χάρη στην οικονομική υποστήριξη του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, της Ακαδημίας Αθηνών και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Το Τμήμα Φυσικής του ΕΚΠΑ συνέβαλε στη διοργάνωση παραχωρώντας τις αίθουσες διδασκαλίας και το εργαστήριο υπολογιστών, το οποίο είχε ανακαινιστεί με στόχο την υποστήριξη των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων.
Συνδυάζοντας προχωρημένες επιστημονικές διαλέξεις, πρακτική εκπαίδευση, παρουσιάσεις ερευνητικών εργασιών από φοιτητές και ευκαιρίες διεθνούς δικτύωσης, το θερινό σχολείο προσέφερε στους συμμετέχοντες μια ολοκληρωμένη εισαγωγή στις μεθόδους και τις επιστημονικές προκλήσεις της πολυμηνυματικής αστρονομίας. Παράλληλα, ενίσχυσε τους δεσμούς μεταξύ της ελληνικής και της διεθνούς ερευνητικής κοινότητας, αναδεικνύοντας τον ρόλο του ΕΚΠΑ ως σημείου συνάντησης για την επιστημονική εκπαίδευση και τη συνεργασία στη σύγχρονη αστροφυσική.
Μαρία Πετροπούλου, Επίκουρη καθηγήτρια, Τμήμα Φυσικής
Δέσποινα Χατζηδημητρίου, Καθηγήτρια, Τμήμα Φυσικής, Πρόεδρος ΕΛ.ΑΣ.ΕΤ.
