Ανάγνωση, γραφή, και αριθμητική· οι τρεις «σκληρές δεξιότητες» που αναπτύσσουν τα σχολικά γνωστικά αντικείμενα, γνωστά και ως 3R’s της εκπαίδευσης (Reading, Writing, Arithmetic). Ας θυμηθούμε πόσο χρόνο αφιερώσαμε για να μάθουμε αυτές τις δεξιότητες και πόσο δύσκολο ήταν να τις αποκτήσουμε. Ταυτόχρονα, ας σκεφτούμε τους σημερινούς νέους απόφοιτους των σχολείων ή/και των Πανεπιστημίων μας και τις δεξιότητες που απαιτούνται, προκειμένου να εργαστούν, οι οποίες ολοένα και μεταβάλλονται.
Η κατανόηση του ευρύτερου, μεταβαλλόμενου πλαισίου μίας κοινωνίας είναι ζωτικής σημασίας για τον καθορισμό της αποστολής της εκπαίδευσης. Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν συμβεί δραματικές αλλαγές και μετασχηματισμοί που προκαλούνται από την παγκοσμιοποίηση, την τεχνολογική πρόοδο, τη μετανάστευση, τις δημογραφικές τάσεις, τις μεταβολές στην αγορά εργασίας και τη σύνθεση του χώρου εργασίας. Οι αλλαγές αυτές δημιουργούν νέους κανόνες λειτουργίας του εργασιακού χώρου και της ατομικής σταδιοδρομίας και έχουν σοβαρές επιπτώσεις στις θέσεις εργασίας, για τις οποίες η εκπαίδευση οφείλει να προετοιμάσει τους ανθρώπους. Ο εργασιακός χώρος μας διδάσκει μία «σκληρή αλήθεια» για τις «ήπιες δεξιότητες»: παρά το γεγονός ότι οι νέοι συνήθως ολοκληρώνουν την τυπική εκπαίδευση, μετά την αποφοίτησή τους συχνά διαπιστώνουν ότι δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένοι για τον κόσμο της εργασίας. Λόγω του ότι οι δεξιότητες (τεχνικές και δεξιότητες ζωής) που σχετίζονται με την ανάπτυξη βασικών τομέων της σύγχρονης οικονομίας συχνά δεν καλύπτονται από την παραδοσιακή εκπαίδευση, εντοπίζεται μία «αναντιστοιχία» μεταξύ των δεξιοτήτων που χρειάζονται οι νέοι για να επιτύχουν στον χώρο εργασίας (ήπιες δεξιότητες) και εκείνων που πραγματικά κατέχουν (σκληρές δεξιότητες). Τα ηγετικά στελέχη διοίκησης θεωρούν προαπαιτούμενες τις σκληρές δεξιότητες των εργαζομένων τους (πτυχίο, μεταπτυχιακό, επιμορφώσεις, ξένες γλώσσες) και αναζητούν επιπλέον χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τις προσωπικές και κοινωνικές τους δεξιότητες. Η εκπαίδευση, λοιπόν, παρέχει στις μαθήτριες και στους μαθητές συγκεκριμένες γνώσεις, που μετρούνται με εξετάσεις, η επιτυχία στις οποίες εξασφαλίζει την είσοδο στο Πανεπιστήμιο και τη λήψη πτυχίου, που για πολλά επαγγέλματα θεωρείται προϋπόθεση. Ωστόσο, η είσοδος στην αγορά εργασίας δείχνει πως οι σκληρές δεξιότητες μπορεί να είναι προαπαιτούμενες για την εύρεση εργασίας, αλλά δεν είναι αρκετές. «Οι “σκληρές δεξιότητες” σου δίνουν δυνατότητες πρόσληψης, αλλά οι “ήπιες δεξιότητες” σου δίνουν δυνατότητες ανέλιξης».
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 85% των θέσεων εργασίας που θα υπάρχουν το 2030 δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμη, πράγμα που σημαίνει ότι η πιο σημαντική δεξιότητα που μπορεί να έχει ένας νέος είναι να γνωρίζει πώς να αποκτά νέες δεξιότητες σε ένα περιβάλλον όπου η αλλαγή είναι η μόνη σταθερά. Οι Νέοι Έκτος Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Απασχόλησης (NEETS) ηλικίας από 15 έως 29 ετών, βάσει των στοιχείων της Eurostat το 2023, κυμαίνονταν στην Ελλάδα σε ποσοστό περίπου 16% με τους νέους άνδρες της χώρας μας να καταλαμβάνουν την πρώτη θέση σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση με ποσοστό 14,8%.
Ένας τρόπος να ξεπεραστεί αυτή η «αναντιστοιχία» και να μειωθούν τα παραπάνω ποσοστά είναι μέσω της παροχής εκπαίδευσης σε δεξιότητες ζωής, προκειμένου οι νέοι να είναι σε θέση να διαχειρίζονται τη μετάβαση από το σχολείο στην εργασία και ως ενεργοί πολίτες να σχεδιάζουν και να διαχειρίζονται τη σταδιοδρομία τους.
Στο πλαίσιο αυτό το 2014, ακριβώς μία δεκαετία πριν, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών κήρυξε την 15η Ιουλίου ως Παγκόσμια Ημέρα Δεξιοτήτων για τη Νεολαία τονίζοντας την αναγκαιότητα ανάπτυξης δεξιοτήτων στους νέους για απασχόληση, αξιοπρεπή εργασία και επιχειρηματικότητα. Πρόκειται για μία παγκόσμια πρωτοβουλία που επικεντρώνεται στην ενδυνάμωση της επόμενης γενιάς ηγετών και καινοτόμων και υπογραμμίζει τις τεράστιες δυνατότητες της νεολαίας να προωθήσει τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Ειδικότερα, οι στόχοι 4-Ποιοτική Εκπαίδευση, 8 -Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη, 10-Λιγότερες ανισότητες και 13-Δράσεις για το κλίμα επικεντρώνονται στη δημιουργία ευνοϊκών περιβαλλόντων για την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία με την αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, στη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους, στον τερματισμό της ανισότητας μεταξύ των φύλων, στη βελτίωση της πρόσβασης των νέων σε τεχνικές και επαγγελματικές δεξιότητες για απασχόληση και στην προαγωγή των οικολογικών δεξιοτήτων για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, την εύρεση καινοτόμων λύσεων στις σύγχρονες προκλήσεις και την αειφόρο ανάπτυξη.
Το Ε.Κ.Π.Α. συμμετέχει διοργανώνοντας μια σειρά εκδηλώσεων (π.χ. διαδραστικά εργαστήρια, συζητήσεις σε πάνελ, ψηφιακές εκθέσεις δεξιοτήτων) με στόχο την ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ των νέων, των ιδρυμάτων τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, επιχειρήσεων, οργανώσεων εργοδοτών και εργαζομένων, υπεύθυνων χάραξης πολιτικής και αναπτυξιακών εταίρων. Όλα τα παραπάνω δεν συνιστούν απλώς μια ετήσια εκδήλωση, αλλά μια έκκληση για δράση, που μας προτρέπει να επενδύσουμε στη νεολαία μας, να της εξασφαλίσουμε πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση και να της παρέχουμε ευκαιρίες να αναπτύξει πλήρως τις δυνατότητές της.
| Καθηγητής Θωμάς Μπαμπάλης, Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Ε.Κ.Π.Α. | Αν. Καθηγήτρια Κωνσταντίνα Τσώλη, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης της Αγωγής Ε.Κ.Π.Α. |
