Διήμερο Συνέδριο «Διακυβέρνηση Δίκαιων Αγροδιατροφικών Μεταβάσεων»

Διήμερο Συνέδριο «Διακυβέρνηση Δίκαιων Αγροδιατροφικών Μεταβάσεων» θα πραγματοποιηθεί στις 29-30 Σεπτεμβρίου 2025, στο Νέο Κτίριο ΙΦΕ στην Πανεπιστημιούπολη του ΕΚΠΑ.

Το συνέδριο φέρνει σε διάλογο τέσσερις διακριτές επιστημονικές κοινότητες: Σπουδές Επιστήμης και Τεχνολογίας (STS), Σπουδές Βιώσιμων Μεταβάσεων, Υπεύθυνη Έρευνα και Καινοτομία (RRI), και Σπουδές Τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης της Ηθικής των Τροφίμων. Κεντρικό ερώτημα αποτελεί: Τι συνιστά «δίκαιη διακυβέρνηση» για τις μεταβάσεις προς βιώσιμη και δίκαιη παραγωγή στον αγροδιατροφικό τομέα της Ευρώπης;

Στόχος είναι να ενισχυθεί ο επιστημονικός διάλογος μεταξύ αυτών των τεσσάρων καθιερωμένων πεδίων, αναδεικνύοντας τον ρόλο της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας, καθώς και τις υλικές και αξιακές διαπλοκές που διαμορφώνουν τα αγροδιατροφικά συστήματα και τους μετασχηματισμούς τους. Η θεματική και οι διασυνδέσεις των προσεγγίσεων καθιστούν την εκδήλωση ιδιαίτερα απαιτητική σε θεωρητικό επίπεδο, ενώ συνάδουν πλήρως με τους σκοπούς της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ηθικής στη Γεωργία και τα Τρόφιμα (EURSAFE) για την προώθηση της διεπιστημονικότητας γύρω από ζητήματα ηθικής στον αγροδιατροφικό τομέα. Η εστίαση στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία ως καθοριστικούς παράγοντες που διαμορφώνουν τόσο τις υλικές συνθήκες όσο και την ηθική των ανισοτήτων στα τρόφιμα, προσφέρει έναν ενοποιητικό φακό για την κατανόηση των δίκαιων μεταβάσεων.

Το συνέδριο συνδιοργανώνεται με την υποστήριξη του έργου Governing Just Sociotechnical Transitions (Go-JuST): A Co-productionist Model of Sustainable Futures in the Agrifood sector, υλοποιείται υπό την αιγίδα του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαική Ένωση (Next Generation EU), Εθνικό Σχέδιο ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ΕΛΛΑΔΑ 2.0.

Οι συνδιοργανωτές είναι το ερευνητικό πρόγραμμα Go-JuST (www.go-just.com) και το Εργαστήριο Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας στην Κοινωνία (ΕΤεΚΚ) του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ, το ερευνητικό πρόγραμμα ComMEATted που υλοποιείται στο NTNU (Νορβηγία), καθώς και το πρόγραμμα Codecs που υλοποιείται στο Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονομίας και Κοινωνιολογίας (ΙΝΑΓΡΟΚ).

Σημασία της θεματικής

Η εκδήλωση θα διερευνήσει τις «κρυφές» αδικίες που αναπαράγονται μέσω τεχνοεπιστημονικών αλλαγών και υλικών πρακτικών, όπως οι τεχνολογικές συναρμογές και εμπλοκές, η εμπορική οικειοποίηση ή τα κανονιστικά πλαίσια που συνεχίζουν να διαιωνίζουν άδικες και μη υπεύθυνες μορφές παραγωγής και κατανάλωσης. Η δικαιοσύνη και η βιωσιμότητα αποτελούν κεντρικές προκλήσεις για τις σπουδές τροφίμων. Ο αγροδιατροφικός τομέας διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην κλιματική αλλαγή, καθώς επιδρά τόσο στην κοινωνική ανάπτυξη όσο και στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Οι στόχοι της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα και μηδενικές εκπομπές συνδέονται με πρωτοβουλίες όπως η Πράσινη Συμφωνία, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το πρόγραμμα Next Generation EU. Τα κράτη-μέλη καλούνται να ενσωματώσουν αυτές τις πολιτικές στα εθνικά τους θεσμικά και κανονιστικά πλαίσια, σε πλήρη συνάρτηση με την Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ και τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ προωθεί το Αγροτικό Σύστημα Γνώσης και Καινοτομίας (AKIS), με στόχο: μείωση 20% στα χημικά λιπάσματα, μείωση 50% στα φυτοφάρμακα, περιορισμό της χρήσης αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία και αύξηση της βιολογικής γεωργίας από 9% σε 25% (EU SCAR AKIS, 2019). Ωστόσο, το AKIS έχει επικριθεί για τεχνοκρατική προσέγγιση και προσανατολισμό σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις, παραγνωρίζοντας τις κοινωνικές πρακτικές, την τοπική τεχνογνωσία και τις ανάγκες των αγροτικών κοινοτήτων. Ο ιστορικός και κοινωνικός επιστήμονας J. Schot και ο κοινωνιολόγος W.E. Steinmueller (2018) επισημαίνουν ότι οι κυρίαρχες κοινωνικοτεχνικές δομές συχνά διαιωνίζουν αδικίες, περιορίζοντας την ισότιμη πρόσβαση σε πόρους και υποδομές και αφήνοντας ευάλωτες κοινότητες εκτεθειμένες σε περιβαλλοντικά και κοινωνικά βάρη.

Στόχοι του Συνεδρίου

Το συνέδριο επιδιώκει να προσελκύσει ερευνητές/τριες από διαφορετικά πεδία, ώστε να εξεταστούν οι συνέπειες της τεχνοεπιστημονικής καινοτομίας στις εξής διαστάσεις:

1. Δίκαιη πρόσβαση και χρήση φυσικών πόρων και υποδομών.
2. Δίκαιη παραγωγή τροφίμων με σεβασμό στη βιοποικιλότητα και τις αγροτικές πρακτικές, μέσα από μια ηθική πέραν του ανθρώπινου.
3. Δίκαιες διαδικασίες διακυβέρνησης τροφίμων, με έμφαση στην ανθεκτικότητα των κοινοτήτων και τη συμμετοχή πολλαπλών ενδιαφερόμενων μερών.

Η θεματολογία περιλαμβάνει διαστάσεις δικαιοσύνης όπως η διανεμητική, διαδικαστική, αναγνώρισης και η δικαιοσύνη για την οικολογική ακεραιότητα, καθώς και την έννοια της υπεύθυνης και συμμετοχικής έρευνας και καινοτομίας (Tribaldos & Kortetmäki, 2022· Fisher, 2019).

Η εκδήλωση θα καταλήξει στην προετοιμασία Ειδικού Τεύχους στο περιοδικό Food Ethics.

Κύρια ομιλήτρια και κύριος ομιλητής

• Teea Kortetmäki (Πανεπιστήμιο Jyväskylä): Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Jyväskylä (Φινλανδία), κοινωνιολόγος και φιλόσοφος με εξειδίκευση στη βιωσιμότητα και στις δίκαιες κοινωνικοτεχνικές μεταβάσεις με έμφαση στο αγροδιατροφικό πεδίο.
• Andy Stirling (SPRU/Πανεπιστήμιο Sussex): Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Sussex, κοινωνιολόγος της επιστήμης και της τεχνολογίας και ένας από τους σημαντικότερους ερευνητές στο πεδίοScience, Technology and Society, με εκτεταμένο έργο σε θέματα πολιτικής διακινδύνευσης των τεχνολογικών συστημάτων και αναδυόμενων τεχνολογιών, καθώς και στη διακυβέρνηση κοινωνικοτεχνικών μετασχηματισμών και την πολιτική των καινοτομιών «από τα κάτω» (grassroots innovations).

Για το πλήρες πρόγραμμα οι ενδιαφερόμενοι/ενδιαφερόμενες μπορούν να επισκεφθούν τον σύνδεσμο: https://go-just.com/el/events/

Για περαιτέρω πληροφορίες μπορούν να απευθυνθούν στον Στάθη Αραποστάθη, Διευθυντή του Εργαστηρίου Επιστήμη, Τεχνολογία και Καινοτομία στην Κοινωνία (ΕΤεΚΚ) (arapost@phs.uoa.gr).