Οι κινήσεις Πούτιν και ο παράγων Ουκρανία

*Γράφει ο Θάνος Βερέμης, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εφημερίδα «Πανεπιστήμιο Αθηνών», Φύλλο 5, κυκλοφόρησε με «Το Βήμα της Κυριακής» 23 Νοεμβρίου 2025.

Η Σοβιετική Ένωση ακολούθησε την παραίτηση του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ από Γενικού Γραμματέα της ΕΣΣΔ το 1991 και την εκλογή του Μπόρις Γέλτσιν ως Προέδρου της Ρωσίας. Το 1992 υπογράφτηκε η Συνθήκη που επέτρεψε σε 18 αυτόνομες δημοκρατίες να μετασχηματιστούν σε ομοσπονδία ανεξαρτήτων κρατών.

Η μικρή δημοκρατία της Τσετσενίας κήρυξε επανάσταση το 1994 και οι ρωσικές δυνάμεις την κατέστειλαν. Ο Γέλτσιν κατάφερε να επανεκλεγεί το 1996 αλλά παραιτήθηκε το 2000. Ο Βλαδίμηρος Πούτιν, παλιό στέλεχος της KGB (μυστική αστυνομία), τον διαδέχθηκε ως Πρόεδρος και φρόντισε να επαναφέρει τη σκληρότητα του τσαρικού κράτους με κατακτήσεις εδαφών της Γεωργίας. Το 2014 προσάρτησε την Κριμαία και το 2022 επιτέθηκε στην Ουκρανία με πόλεμο που διαρκεί ακόμα.

Ως Πρωθυπουργός το 1999 ο Πούτιν έγραφε: «Για τους Ρώσους ένα ισχυρό κράτος δεν αποτελεί ανωμαλία, ισχύει ακριβώς το αντίθετο, καθώς το θεωρούν τη δύναμη η οποία εγγυάται την τάξη αλλά και αναλαμβάνει τις πρωτοβουλίες για κάθε αλλαγή»(*Henry Kissinger, ΗΠΑ: Αυτοκρατορία ή ηγετική δύναμη; Λιβάνης, 2002, σελ. 100)

Σε αντίθεση με άλλες αυτοκρατορίες η Ρωσία δεν έχασε τα εδάφη της και σήμερα αποτελεί τη μεγαλύτερη σε έκταση επικράτεια στον κόσμο. Αν ανατρέξουμε στο παρελθόν των σχέσεων Ρωσίας – Ουκρανίας θα αντιληφθούμε ότι οι Τσάροι δεν αναγνώριζαν την αυτονομία των Ουκρανών. Το 1932-33 ο Στάλιν κολεκτιβοποίησε την αγροτική Ουκρανία με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους από τον λιμό περίπου 4 εκατομμύρια άνθρωποι. Η μνήμη της τραγωδίας συντηρείται στην Ουκρανία ως «Χολοντομόρ».

Στις 6 Σεπτεμβρίου 2025 η Ρωσία ξεπέρασε κάθε προηγούμενο βομβαρδισμών ουκρανικών πόλεων με 800 ντρόουνς και μεγάλο αριθμό πυραύλων. Η Ρωσία μετράει ήδη 1 εκατομμύριο νεκρούς σε αυτόν τον πόλεμο.

Στη συνάντηση Τραμπ – Πούτιν στην Αλάσκα, ο ρώσος ηγέτης αρνήθηκε να διαπραγματευτεί την παράδοση εδαφών που είχε κερδίσει από την Ουκρανία. Και ενώ ο Τράμπ είχε δεχτεί τις πιο σημαντικές από τις απαιτήσεις του Πούτιν, όπως τον αποκλεισμό του ενδεχομέενου να γίνει η Ουκρανία μέλος του ΝΑΤΟ, ο Ρώσος ζητάει να κηρυχθεί ουδέτερη και αποστρατιωτικοποιημένη και να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των ρωσοφώνων Ουκρανών.

Πριν από 20 χρόνια πολλοί πίστευαν ότι ο ανατολικός κόσμος επρόκειτο να προσδεθεί στο δυτικό σύστημα λειτουργίας και ότι ο κουμμουνισμός θα εξαφανιζόταν χωρίς ίχνη. Ωστόσο το 2018 ο ιστορικός της Οξφόρδης Πίτερ Φράνκοπαν έγραψε ότι η Κίνα προχωρούσε με το μεικτό οικονομικό σύστημά της προς την πρώτη θέση της παγκόσμιας οικονομίας.