Οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες σε δημόσια δράση: Πέντε χρόνια του CIVIS BIP “Social Sciences and Humanities Going Public: Research and Practice with, in and for the Society”

Σε μια εποχή κατά την οποία οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες καλούνται να ενισχύσουν τη δημόσια παρουσία τους και να συνδεθούν ουσιαστικότερα με τις ανάγκες της κοινωνίας, το Blended Intensive Programme (BIP) του CIVIS “Social Sciences and Humanities Going Public: Research and Practice with, in and for the Society” αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας, της διεπιστημονικότητας και της εφαρμογής της ακαδημαϊκής γνώσης στην κοινωνική πραγματικότητα. Η διοργάνωση του 2026 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά υπό τον συντονισμό του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στη Φιλοσοφική Σχολή, από τις 20 έως τις 24 Απριλίου 2026. Το πρόγραμμα εντάχθηκε στο πλαίσιο της συμμετοχής του ΕΚΠΑ στην Ευρωπαϊκή Πανεπιστημιακή Συμμαχία CIVIS και υλοποιήθηκε ως Blended Intensive Programme Erasmus+, συνδυάζοντας διαδικτυακές συνεδρίες με μία εντατική εβδομάδα δια ζώσης διδασκαλίας στην Αθήνα.

Στη δράση συμμετείχαν 71 προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές και υποψήφιοι διδάκτορες σε σύνολο 345 αιτήσεων από τα ακόλουθα 11 πανεπιστημιακά ιδρύματα της Ευρώπης και της Αφρικής: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, University of Bucharest, Eberhard Karls Universität Tübingen, Sapienza Università di Roma, Universidad Autónoma de Madrid, Université libre de Bruxelles, Université Aix-Marseille, University of Glasgow, Stockholm University, Université de Lausanne, Université Cheikh Anta Diop de Dakar.

Το ΕΚΠΑ ανέλαβε τον συντονισμό του Προγράμματος, με υπεύθυνη την Καθηγήτρια Κοινωνικής Λαογραφίας του Τμήματος Φιλολογίας Βασιλική Χρυσανθοπούλου, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτόν την εξωστρέφειά του και τον ρόλο του στην οργάνωση κοινών ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Στα μαθήματα συμμετείχαν μέλη ΔΕΠ των Τμημάτων Φιλολογίας και Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ (Βασιλική Χρυσανθοπούλου, Γιώργος Κούζας, Μάρλεν Μούλιου), καθώς και καθηγητές και καθηγήτριες από το Πανεπιστήμιο του Tübingen (Gabriele Alex, Μaximilian Priester-Lasch) και το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου (Adrian Stoicescu, Gabriel Tamaş, Adelina Dogaru).

Η Κατερίνα Σχοινά, υποψήφια διδάκτορας Λαογραφίας του Τμήματος Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, ανέλαβε, όπως και στις προηγούμενες διοργανώσεις, την οργανωτική υποστήριξη του προγράμματος και συνέβαλε στην υλοποίηση των μαθημάτων με επικουρικό διδακτικό έργο.

Η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών ήταν ουσιαστική. Πριν από τη φυσική τους κινητικότητα οι φοιτητές παρακολούθησαν διαδικτυακά μαθήματα σε θέματα υλικού πολιτισμού και μουσείων, προφορικότητας, λαϊκού πολιτισμού και τοπικών ταυτοτήτων, μετανάστευσης και εκπαίδευσης, με στόχο την κοινωνική συμπερίληψη. Στην Αθήνα, χωρισμένοι σε ομάδες εστιασμένες στις ανωτέρω θεματικές, παρακολούθησαν διαλέξεις και συμμετείχαν σε συζητήσεις για θέματα διαπολιτισμικής εκπαίδευσης νέων μεταναστών και προσφύγων ανταλλάσσοντας απόψεις με καθηγητές και φοιτητές του 2^ου Γενικού Λυκείου Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού. Συμμετείχαν σε εργαστήρια και σε δράσεις πεδίου σε σημαντικά μουσεία της Αθήνας, όπως το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη», το Μουσείο Νεοελληνικού Πολιτισμού (ΜΝΕΠ) και το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ όλοι επισκέφθηκαν την Ακρόπολη και το Μουσείο της Ακρόπολης. Επίσης, οι ομάδες των φοιτητών πραγματοποίησαν εθνογραφικές επισκέψεις και ασκήσεις πεδίου στα Αναφιώτικα και στο κέντρο της Αθήνας (Μοναστηράκι, Βαρβάκειος, Ερμού, Εθνικός Κήπος), αλλά και σε Μ.Κ.Ο. για μετανάστες και πρόσφυγες.

Ο αντίκτυπος του προγράμματος είναι πολυδιάστατος:

• Ενίσχυσε τη διεπιστημονική εκπαίδευση, συνδέοντας τη Λαογραφία, την Ανθρωπολογία, τις Πολιτισμικές και τις Μουσειακές Σπουδές.
• Προώθησε τη διεθνή συνεργασία εντός της συμμαχίας CIVIS μεταξύ πανεπιστημίων από Ελλάδα, Ρουμανία, Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και της Σενεγάλης.
• Δημιούργησε χώρο διαλόγου μεταξύ ακαδημαϊκής γνώσης, κοινωνικών εταίρων και τοπικής κοινωνίας μέσω συνεργασιών με φορείς όπως το Δίκτυο Melissa of Migrant Women in Greece, η NGO ELIX και η METAdrasi.
• Εκπαίδευσε νέους ερευνητές στην εφαρμογή εθνογραφικών μεθόδων, στη βιωματική μάθηση και στην ανάλυση εκφάνσεων της πολιτιστικής κληρονομιάς στον χώρο των μουσείων και των αρχείων και σε προφορικές αφηγήσεις.
• Ενίσχυσε την ευαισθητοποίηση για ζητήματα κοινωνικής ένταξης, μετανάστευσης και προσφυγιάς, συμπερίληψης στην εκπαίδευση και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω διαλέξεων και συζητήσεων με προσκεκλημένους ομιλητές από Πανεπιστήμια και από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Η συνολική υλοποίηση κρίνεται πολύ επιτυχής: εκπαιδεύτηκαν διεθνείς φοιτητές, προωθήθηκε η διεπιστημονική έρευνα και εκπαίδευση στον χώρο των Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών και οι ανταλλαγές τους με την κοινωνία στη δημόσια σφαίρα, ενισχύθηκε η δικτύωση μεταξύ πανεπιστημίων και τοπικής κοινότητας και αναδείχθηκε η ακαδημαϊκή εξωστρέφεια των Πανεπιστημίων του CIVIS, συμπεριλαμβανομένου του Ε.Κ.Π.Α. Η συνολική υλοποίηση κρίνεται πολύ επιτυχής: εκπαιδεύτηκαν φοιτητές από διαφορετικές χώρες, προωθήθηκαν η διεπιστημονική έρευνα και εκπαίδευση στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες και η σύνδεσή τους με την κοινωνία, ενισχύθηκε η δικτύωση μεταξύ των πανεπιστημίων και της τοπικής κοινότητας και αναδείχθηκε η ακαδημαϊκή εξωστρέφεια των πανεπιστημίων του CIVIS, συμπεριλαμβανομένου του ΕΚΠΑ.

Η σημασία αυτής της ανταλλαγής οπτικών αποτυπώνεται στη μαρτυρία μιας φοιτήτριας που συμμετείχε στο πρόγραμμα, όπως καταγράφηκε στο CIVIS Student Survey, σχετικά με την επίσκεψη στο Μουσείο της Ακρόπολης:: «Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Αθήνα και έχω επισκεφθεί το Μουσείο της Ακρόπολης πολλές φορές, σε διαφορετικές περιόδους της ζωής μου και με διαφορετικές ομάδες. Η επίσκεψη στο πλαίσιο του προγράμματος CIVIS, όμως, ήταν διαφορετική, καθώς βρέθηκα σε ένα νέο περιβάλλον και συζήτησα για το μουσείο με την ομάδα μου από μια νέα οπτική. Η συζήτηση με συμμετέχοντες από διαφορετικά υπόβαθρα έφερε κοντά πολλαπλές απόψεις και ερμηνείες και εμπλούτισε την εμπειρία μου. Μου θύμισε πόσο σημαντικό είναι να επανεξετάζουμε τη σχέση μας με τόπους που θεωρούμε ότι γνωρίζουμε ήδη. Ως αρχαιολόγος και φοιτήτρια Μουσειακών Σπουδών, είχε ιδιαίτερη σημασία για μένα να μπω στη θέση των επισκεπτών που έρχονται στο μουσείο για πρώτη φορά και να σκεφτώ ακόμη και την οπτική των ίδιων των εκθεμάτων. Η εμπειρία αυτή μου έδειξε ότι γνώριμοι τόποι μπορούν πάντοτε να ερμηνευθούν εκ νέου, όταν τους προσεγγίζουμε μέσα από διαφορετικά συμφραζόμενα».

Η ιστορική διαδρομή των μαθημάτων Λαογραφίας – Εθνολογίας – Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο CIVIS

Η συνεργασία με το CIVIS ξεκίνησε το 2021, με τη συμμετοχή των Πανεπιστημίων του Tübingen και του Βουκουρεστίου στο υβριδικό πρόγραμμα με τίτλο “Going public: Social Sciences and Humanities in the 21st century in Europe”. Η πρώτη διοργάνωση του προγράμματος πραγματοποιήθηκε αρχικά διαδικτυακά, κατά τους μήνες Απρίλιο και Μάιο του 2022, και στη συνέχεια δια ζώσης στο Tübingen της Γερμανίας, από τις 28 έως τις 30 Ιουνίου 2022. Την ευθύνη για τη διοργάνωση ανέλαβαν το Πανεπιστήμιο του Tübingen και η Gabriele Alex, Καθηγήτρια Κοινωνικής και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας.

Το πρώτο αυτό πρόγραμμα επικεντρώθηκε στη διεπιστημονική και πολυεπιστημονική μελέτη, μέσα από την οπτική της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, της Λαογραφίας και της Εθνολογίας, των εκφάνσεων της ιδιωτικής ζωής, οι οποίες μπορούν να μεταφερθούν στη δημόσια σφαίρα και να ασκήσουν καθοριστική επίδραση στην κοινωνική πραγματικότητα. Από το ΕΚΠΑ, συμμετείχαν η Μαριάνθη Καπλάνογλου, Καθηγήτρια Λαογραφίας, η Βασιλική Χρυσανθοπούλου, Καθηγήτρια Κοινωνικής Λαογραφίας και ο Γιώργος Κούζας, Αναπληρωτής Καθηγητής Αστικής Λαογραφίας.

Η Βασιλική Χρυσανθοπούλου, σε συνεργασία με τον Αναπληρωτή Καθηγητή Adrian Stoicescu, οργάνωσε το Stream 1, με τίτλο “Migration and Diversity”. Αντίστοιχα, η Μαριάνθη Καπλάνογλου και ο Γιώργος Κούζας ανέλαβαν την οργάνωση του Stream 2, με τίτλο “Narratives and Oral Traditions”. Κατά την πρώτη χρονιά του προγράμματος συμμετείχαν από την Ελλάδα 19 φοιτητές, ενώ ο συνολικός αριθμός των συμμετεχόντων ανήλθε σε 50 φοιτητές από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Κατά την αμέσως επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά διοργανώθηκε το BIP με τίτλο “Going public: Challenges of contemporary anthropology and folklore”, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο Sibiu της Ρουμανίας από τις 3 έως τις 7 Ιουλίου 2023. Ως ίδρυμα υποδοχής ορίστηκε το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου, με υπεύθυνο τον Adrian Stoicescu, Αναπληρωτή Καθηγητή Εθνολογίας και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας.

Κεντρικός στόχος του προγράμματος ήταν να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο τα μεθοδολογικά και θεωρητικά εργαλεία της Λαογραφίας, της Ανθρωπολογίας και της Εθνολογίας μπορούν να αξιοποιηθούν στην έρευνα, την καταγραφή και τη μελέτη μουσειακού και αρχειακού υλικού. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη διερεύνηση των τοπικών πολιτισμών διαφορετικών ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ρουμανία, η Γερμανία, το Βέλγιο και η Ισπανία. Συνολικά συμμετείχαν 30 άτομα από την Ελλάδα από το σύνολο 85 αιτήσεων, ενώ στο σύνολο μετείχαν 60 περίπου φοιτητές.

Κατά το 2024, το πρόγραμμα έφερε τον τίτλο “Social Sciences Going Public: Research and Practice with, in and for the Society” και διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο του Tübingen, με υπεύθυνη την Gabriele Alex, Καθηγήτρια Κοινωνικής και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας. Τα μαθήματα πραγματοποιήθηκαν αρχικά διαδικτυακά, κατά τους μήνες Απρίλιο και Μάιο του 2024, και στη συνέχεια δια ζώσης στη Γερμανία, από τις 13 έως τις 17 Μαΐου 2024.

Από το ΕΚΠΑ συμμετείχαν η Βασιλική Χρυσανθοπούλου, Καθηγήτρια Λαογραφίας και ο Γιώργος Κούζας, Αναπληρωτής Καθηγητής Αστικής Λαογραφίας. Η Βασιλική Χρυσανθοπούλου οργάνωσε το Stream 3, με τίτλο Migration and Diversity (Diaspora, Transnationalism, Conflict), σε συνεργασία με τον Καθηγητή Adrian Stoicescu. Αντίστοιχα, ο Γιώργος Κούζας ανέλαβε την οργάνωση του Stream 2, με τίτλο Narratives and Oral Traditions, σε συνεργασία με τον Gabriel Tamaș, εντεταλμένο διδάσκοντα του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου.

Το συγκεκριμένο μεικτό πρόγραμμα στηρίχθηκε στη βάση που είχαν διαμορφώσει τα δύο αντίστοιχα προγράμματα των προηγούμενων ακαδημαϊκών ετών και επικεντρώθηκε στους τρόπους με τους οποίους τα αποτελέσματα της ακαδημαϊκής έρευνας μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο στην καθημερινή ζωή όσο και στον χώρο της εκπαίδευσης. Συμμετείχαν 48 φοιτητές από τα Πανεπιστήμια της Συμμαχίας, εκ των οποίων 31 φοιτητές από την Ελλάδα, σε σύνολο 137 αιτήσεων.

Κατά την επόμενη χρονιά, το 2025, καταβλήθηκε, προσπάθεια για τη δημιουργία και άλλων μεικτών προγραμμάτων, γεγονός που αποτυπώνει τις ευρύτερες συνεργασίες οι οποίες αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος CIVIS.

Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025 διοργανώθηκε το Blended Intensive Programme με τίτλο “Social Sciences Going Public: Research and Practice with, in and for the Society”. Ίδρυμα υποδοχής ήταν το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου, ενώ τον συντονισμό του προγράμματος είχε ο Adrian Stoicescu, Αναπληρωτής Καθηγητής Εθνολογίας και Λαογραφίας. Το διαδικτυακό σκέλος πραγματοποιήθηκε από τις 16 Φεβρουαρίου έως τις 30 Απριλίου 2025 και περιλάμβανε πέντε διαδοχικές διαδικτυακές συναντήσεις. Η δια ζώσης φάση διεξήχθη στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας από τις 5 έως τις 9 Μαΐου 2025.

Το πρόγραμμα επικεντρώθηκε στην έννοια της δημόσιας διάστασης των Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών, με ιδιαίτερη έμφαση στην Ανθρωπολογία, την Εθνογραφία και τη Λαογραφία. Παράλληλα, το πρόγραμμα έδωσε έμφαση στην ενεργή συνεργασία των ερευνητών με φορείς και μέλη της κοινωνίας των πολιτών, όπως μουσεία, μη κυβερνητικές οργανώσεις, τοπικές κοινότητες και ενώσεις γειτονιάς.

Η διδασκαλία οργανώθηκε γύρω από τρεις βασικούς θεματικούς άξονες: τα μουσεία και τα αρχεία, τη Λαογραφία και τον τοπικό πολιτισμό και τη μετανάστευση, τη διαφορετικότητα και τις μειονότητες. Στο πλαίσιο της δια ζώσης κινητικότητας, οι φοιτητές επισκέφθηκαν δημόσιους φορείς, οργανισμούς, μη κυβερνητικές οργανώσεις και τοπικές αστικές κοινότητες, εστιάζοντας ιδιαίτερα σε μέλη της κοινότητας Ρομά. Εργάστηκαν επίσης σε μικρότερες ομάδες, αποτελούμενες από περίπου 10 έως 15 άτομα, και συμμετείχαν σε ασκήσεις επιτόπιας έρευνας, οι οποίες περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων, συνεντεύξεις και συμμετοχική παρατήρηση. Το υλικό που συγκέντρωσαν αποτέλεσε αντικείμενο κριτικού αναστοχασμού, αξιολόγησης και ανάλυσης και αξιοποιήθηκε για την προετοιμασία ομαδικών παρουσιάσεων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στο τέλος της εβδομάδας.

Το Stream 1, με τίτλο Migration and Diversity – Diaspora, Transnationalism and Asylum, οργανώθηκε από τη Βασιλική Χρυσανθοπούλου, Καθηγήτρια Κοινωνικής Λαογραφίας του ΕΚΠΑ και τον Adrian Stoicescu, Αναπληρωτή Καθηγητή Εθνολογίας του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου. Το Stream επικεντρώθηκε στη μετανάστευση, τη διασπορά, την προσφυγική εμπειρία και την εξορία, εξετάζοντας ζητήματα κοινωνικής και πολιτισμικής διαφορετικότητας, διεθνικών πρακτικών, μνήμης, τραύματος και αισθήματος του ανήκειν. Το Stream 2, με τίτλο Narratives and Oral Traditions, οργανώθηκε από τον Γιώργο Κούζα, Αναπληρωτή Καθηγητή Αστικής Λαογραφίας του ΕΚΠΑ και τον Gabriel Tamaș, Αναπληρωτή Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου. Αντικείμενό του αποτέλεσαν οι προφορικές αφηγήσεις και οι συνθήκες επιτέλεσής τους, η ενεργή συμβολή των αφηγητών στην αναδιαμόρφωση της παράδοσης και οι σύγχρονες μορφές προφορικότητας στον αστικό χώρο, όπως οι αστικοί θρύλοι, οι φήμες, το κουτσομπολιό και τα διαδικτυακά μιμίδια. Τέλος, το Stream 3, με τίτλο Museum, Material Culture and Identity, οργανώθηκε από την Gabriele Alex, Καθηγήτρια Κοινωνικής και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Tübingen, την Ioana Fruntelată, Καθηγήτρια Εθνολογίας και Λαογραφίας του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου και τη Heidrun Eichner, Καθηγήτρια Ισλαμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Tübingen. Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου Stream, οι φοιτητές μελέτησαν χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς στο Βουκουρέστι και στην ευρύτερη περιοχή, διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο η συλλογική και η ατομική μνήμη, οι ταυτότητες και οι διαφορετικές εκδοχές του εθνικού ή κοσμοπολίτικου ανήκειν διαμορφώνονται και εκφράζονται μέσω του υλικού πολιτισμού.

Από την Ελλάδα συμμετείχαν 28 φοιτητές σε σύνολο 108 αιτήσεων από όλα τα Πανεπιστήμια της Συμμαχίας, ενώ ο συνολικός αριθμός των συμμετεχόντων ανερχόταν σε 47.

Στο πλαίσιο της συνεργασίας που είχε ήδη αναπτυχθεί μεταξύ των πανεπιστημίων του CIVIS, το 2025 πραγματοποιήθηκε και ένα δεύτερο πρόγραμμα σχεδιασμένο για μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες με τίτλο “Communicating Social Science and Humanities: Mastering methodological challenges and learning how to publish and disseminate findings early on”. H διά ζώσης δράση έλαβε χώρα στο Βουκουρέστι από τις 23 έως τις 27 Ιουνίου 2025 και επικεντρώθηκε στις σύγχρονες μεθόδους έρευνας, στην ακαδημαϊκή γραφή και σε καινοτόμους τρόπους διάχυσης της επιστημονικής γνώσης στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες. Στη διδασκαλία συμμετείχαν το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου, το Πανεπιστήμιο του Tübingen και το Πανεπιστήμιο της Λωζάννης.

Το πρόγραμμα διαρθρώθηκε σε πέντε θεματικές διδακτικές ενότητες. Την πρώτη ενότητα, με τίτλο Crafting the Field: Creative and Alternative Methods in Social Science Research and Dissemination, δίδαξαν η Leonore Vuissoz και η Monika Salzbrunn από το Πανεπιστήμιο της Λωζάννης, παρουσιάζοντας δημιουργικές και εναλλακτικές μεθόδους επιτόπιας έρευνας και διάχυσης των αποτελεσμάτων της. Τη δεύτερη ενότητα, με τίτλο Tips for Conducting Qualitative Research and for Academic Writing, ανέλαβαν η Βασιλική Χρυσανθοπούλου και η Άλμπα Παπακωνσταντίνου από το ΕΚΠΑ, με αντικείμενο τη διεξαγωγή ποιοτικής έρευνας και τις βασικές αρχές της ακαδημαϊκής γραφής. Η τρίτη ενότητα, Interdisciplinary Communication: Theoretical Foundations and Practical Challenges and Approaches, διδάχθηκε από την Claudia Câmpeanu και τη Magda Crăciun από το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου και επικεντρώθηκε στις θεωρητικές βάσεις και στις πρακτικές προκλήσεις της διεπιστημονικής επικοινωνίας. Την τέταρτη ενότητα, με τίτλο Affective Ethnography: Researching and Writing with Affect, ανέλαβαν η Lana Balorda και η Gabriele Alex από το Πανεπιστήμιο του Tübingen, εξετάζοντας τη σημασία του συναισθήματος στην εθνογραφική έρευνα και γραφή. Τέλος, την πέμπτη ενότητα, Netnography – Method of Research, δίδαξαν ο Gabriel Tamaș και ο Adrian Stoicescu από το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου, παρουσιάζοντας τη διαδικτυακή εθνογραφία ως μέθοδο μελέτης των ψηφιακών κοινοτήτων και πολιτισμικών πρακτικών.

Το πρόγραμμα περιλάμβανε επίσης ειδικά εργαστήρια που συνέδεσαν τη θεωρητική κατάρτιση με την πρακτική εφαρμογή. Η Κατερίνα Σχοινά, υποψήφια διδάκτορας Λαογραφίας του Τμήματος Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, δίδαξε το εργαστήριο Create Academic Posters with Canva: From Theory to Implementation, το οποίο επικεντρώθηκε στη δημιουργία ακαδημαϊκών αφισών και στην οπτική παρουσίαση της επιστημονικής έρευνας. Η Gabriele Alex συντόνισε ακόμη εργαστήριο ακαδημαϊκής συγγραφής με θέμα την προετοιμασία άρθρου για επιστημονικό περιοδικό. Οι φοιτητές εργάστηκαν σε ομάδες υπό την επίβλεψη των διδασκόντων, παρουσίασαν τα αποτελέσματα των θεματικών ενοτήτων και τις αφίσες τους και συμμετείχαν σε εκπαιδευτική επίσκεψη στο Brașov και στο Μουσείο του Ρουμάνου Χωρικού. Με τον τρόπο αυτό, το δεύτερο πρόγραμμα του 2025 διεύρυνε τη συνεργασία των συμμετεχόντων πανεπιστημίων και ενίσχυσε την εκπαίδευση των φοιτητών σε σύγχρονες ερευνητικές μεθόδους και πρακτικές δημόσιας επικοινωνίας της επιστημονικής γνώσης.

Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 28 φοιτητές από τα Πανεπιστήμια της συμμαχίας του CIVIS, εκ των οποίων 12 από την Ελλάδα, σε σύνολο 58 αιτήσεων.

Από την εκπαιδευτική κινητικότητα στις σταθερές διεθνείς συνεργασίες

Συνολικά, κατά τη διάρκεια αυτής της πενταετίας, 190 φοιτητές από την Ελλάδα συμμετείχαν με επιτυχία στα Blended Intensive Programmes Λαογραφίας και Ανθρωπολογίας. Μεταξύ των συμμετεχόντων περιλαμβάνονταν προπτυχιακοί φοιτητές όλων των ετών σπουδών, μεταπτυχιακοί φοιτητές και υποψήφιοι διδάκτορες.

Η συμβολή του CIVIS στην πανεπιστημιακή συνεργασία υπερέβη εξαρχής τη συμβατική παρακολούθηση διαδικτυακών ή δια ζώσης μαθημάτων. Τα προγράμματα δημιούργησαν ένα κοινό περιβάλλον διδασκαλίας και έρευνας, μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν σταθερές σχέσεις μεταξύ πανεπιστημίων και διαμορφώθηκαν νέες δυνατότητες διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας.

Η επίδραση του προγράμματος ήταν εμφανής και στις ακαδημαϊκές επιλογές των ίδιων των φοιτητών. Αρκετοί συμμετέχοντες είχαν αρχίσει να επικοινωνούν με διδάσκοντες και ερευνητές από άλλες χώρες, τους οποίους γνώρισαν κατά τη διάρκεια των δράσεων του CIVIS, προκειμένου να διερευνήσουν τη δυνατότητα πραγματοποίησης μεταπτυχιακών ή διδακτορικών σπουδών και εκπόνησης μεταδιδακτορικής έρευνας. Τα επιστημονικά πεδία που τους ενδιέφεραν συνδέονταν άμεσα με τα αντικείμενα που είχαν αναπτυχθεί στα μεικτά προγράμματα σπουδών της συγκεκριμένης πενταετίας, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η συνεργασία δεν ολοκληρωνόταν με τη λήξη κάθε διοργάνωσης, αλλά μπορούσε να αποκτήσει διάρκεια και να επηρεάσει ουσιαστικά τη μετέπειτα ακαδημαϊκή τους πορεία. Η εμπειρία της συμμετοχής μπορούσε, επομένως, να έχει συνέχεια και μετά τη λήξη κάθε διοργάνωσης. Την εκπαιδευτική, προσωπική και κοινωνική της διάσταση συνοψίζει η ακόλουθη ανώνυμη δήλωση φοιτητή, η οποία αντλήθηκε από το CIVIS Student Survey: «Τα μεικτά εντατικά προγράμματα του CIVIS μπορούν πράγματι να αποτελέσουν μια αξέχαστη εμπειρία και να προσφέρουν πολλά, τόσο σε εκπαιδευτικό όσο και σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Αυτό ήταν το πρώτο πρόγραμμα στο οποίο συμμετείχα και μπορώ να το επιβεβαιώσω».

Το πρόγραμμα “Social Sciences and Humanities Going Public: Research and Practice with, in and for the Society” πρόκειται να πραγματοποιηθεί εκ νέου τον Ιούλιο του 2027 στο Βουκουρέστι, με τη συνεργασία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου, του Πανεπιστημίου του Tübingen, του Sapienza Università di Roma και του Universidade Eduardo Mondlane της Μοζαμβίκης.

Βασιλική Χρυσανθοπούλου
Καθηγήτρια Κοινωνικής Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας, Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών ΕΚΠΑ

Κατερίνα Σχοινά
υποψήφια διδάκτορας Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας, Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών ΕΚΠΑ