Το Σάββατο 18 Ιουνίου 2026 το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής ΕΛΙΑΜΕΠ διοργάνωσε ενημερωτική εκδήλωση με τίτλο «Πίσω και πέρα από το παιχνίδι: Κατανοώντας τους κινδύνους εξτρεμιστικής εκμετάλλευσης στους διαδικτυακούς χώρους παιχνιδιών». Η δράση εντάσσεται στη διευρυμένη καμπάνια ευαισθητοποίησης που υλοποιεί το ΕΛΙΑΜΕΠ στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου GEMS | Το Οικοσύστημα των Διαδικτυακών Παιχνιδιών ως Πολυσύνθετη Πρόκληση Ασφαλείας.
Όπως αναδεικνύει η έρευνα του GEMS, τα διαδικτυακά παιχνίδια αποτελούν ζωντανά κοινωνικά οικοσυστήματα, δημιουργικά και θετικά για τη μεγάλη πλειονότητα των χρηστών, αλλά όχι απομονωμένα από κινδύνους. Εξτρεμιστικοί δρώντες αξιοποιούν ολοένα και περισσότερο αυτά τα περιβάλλοντα για να προσεγγίσουν νέους, να διαδώσουν αφηγήματα μίσους ή να κανονικοποιήσουν επιβλαβείς συμπεριφορές.
Κεντρικό σημείο της εκδήλωσης αποτέλεσε η επίσημη παρουσίαση του νέου οδηγού GEMS για παίκτες, γονείς και εκπαιδευτικούς που αναπτύχθηκε από την ερευνητική ομάδα του ΕΛΙΑΜΕΠ στο πλαίσιο του έργου GEMS. Η εκδήλωση περιλάμβανε, επίσης, μια διαδραστική ενότητα αναστοχασμού με το κοινό, καθώς και παρεμβάσεις από ειδικούς της έρευνας, της εκπαίδευσης, της κυβερνοασφάλειας, της βιομηχανίας του gaming και της ψυχικής υγείας. Οι ομιλητές ανέδειξαν τις τεχνικές, κοινωνικές και ψυχολογικές διαστάσεις του φαινομένου, προσφέροντας πρακτικές συμβουλές για ασφαλή και υγιή ενασχόληση με το gaming.
Η κα. Σμυρναίου Ζαχαρούλα, Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Φιλοσοφική Σχολή, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών, συμμετείχε στην ημερίδα με κεντρική ομιλία με τίτλο «Πίσω και Πέρα από το Παιχνίδι: Ψηφιακή Ανθεκτικότητα, ασφαλής συμμετοχή και εκπαιδευτική καινοτομία μέσα από τα Κέντρα Καινοτομίας». Η κα. Σμυρναίου στην ομιλία της τόνισε ότι η εκπαιδευτική κοινότητα χρειάζεται σήμερα πραγματικά, πρακτικά εργαλεία που θα την βοηθήσουν να ενισχύσει την κριτική σκέψη των μαθητών/τριών και την καλλιέργεια ψηφιακής ανθεκτικότητας.
Το ερευνητικό έργο «Κέντρα Καινοτομίας στις 13 Περιφερειακές Διευθύνσεις» προσφέρει ένα ασφαλές πεδίο πειραματισμού με τις τεχνολογίες του μέλλοντος. Τα Κέντρα Καινοτομίας μπορούν να λειτουργήσουν ως πυλώνες για την καλλιέργεια ψηφιακού γραμματισμού, αφού οι μαθητές/τριες θα μάθουν να ερμηνεύουν πληροφορίες, κοινωνικά σημεία, μηχανισμούς επιρροής και διαδικτυακές κοινότητες. Επίσης, προσφέρουν μαθησιακές ευκαιρίες μετάβασης από το gaming στην μάθηση, καθώς μέσω των ψηφιακών παιχνιδιών και την εφαρμογή σύγχρονων θεωριών μάθησης, φέρνουν τους μαθητές/τριες σε επαφή με την ηθική χρήση της τεχνολογίας και την υπεύθυνη διαδικτυακή συμπεριφορά. Σημαντική είναι, επίσης, και η μετάβαση από την τεχνολογία στην ανθεκτικότητα, καθώς οι τεχνολογίες αιχμής χρησιμοποιούνται ως πλαίσιο για ενεργό συμμετοχή, και υπεύθυνη λήψη αποφάσεων.
Σε μια εποχή που οι κίνδυνοι στα online παιχνίδια δεν εμφανίζονται αποκομμένοι από την καθημερινή ψηφιακή ζωή των παιδιών (συνομιλίες, ομάδες, επιρροή συνομηλίκων, αλγόριθμοι και περιεχόμενο αλληλεπιδρούν), η σχολική εκπαίδευση οφείλει να καλλιεργεί τον ψηφιακό γραμματισμό, κοινωνικοσυναισθηματικές δεξιότητες, δεξιότητες επιχειρηματολογίας και ικανότητα αναγνώρισης χειριστικών αφηγήσεων. Τα Κέντρα Καινοτομίας προσφέρουν ασφαλές πλαίσιο για προσομοίωση περιστατικών, ανάλυση σεναρίων, συνεργατική επίλυση προβλημάτων και παραγωγή υπεύθυνων ψηφιακών μηνυμάτων. Η καλλιέργεια ψηφιακής ανθεκτικότητας έρχεται, έτσι, στο επίκεντρο της παιδαγωγικής αξίας των Κέντρων Καινοτομίας, καθώς οι μαθητές/τριες μαθαίνουν να εντοπίζουν ύποπτα μοτίβα επικοινωνίας: πίεση για απομόνωση, κανονικοποίηση μίσους, χειριστική γλώσσα, αποπλαισίωση αστείων και σταδιακή κλιμάκωση. Επιπρόσθετα, καλλιεργείται η ικανότητα να διαχωρίζουν τη δημιουργική κοινότητα παιχνιδιού από συμπεριφορές εκμετάλλευσης, παρενόχλησης ή ριζοσπαστικοποίησης, ενώ η εκπαιδευτική παρέμβαση δεν στοχεύει στη φοβική αποχή από τα παιχνίδια, αλλά στη συνειδητή, ασφαλή και κοινωνικά υπεύθυνη συμμετοχή. Τέλος, μέσα από ένα παιδαγωγικά προστατευμένο περιβάλλον, γονείς και εκπαιδευτικοί αποκτούν κοινό λεξιλόγιο για διάλογο με τα παιδιά, χωρίς πανικό, ηθικολογία ή απλουστευτικές απαγορεύσεις.
Η παιδαγωγική αξία των Κέντρων Καινοτομίας βρίσκεται στην κατανόηση των δεδομένων και των μηχανισμών επιρροής του gaming. Με αισθητήρες, μικροελεγκτές και εργαλεία AI, οι μαθητές/τριες διερευνούν πώς συλλέγονται, αναλύονται και ερμηνεύονται δεδομένα σε ψηφιακά περιβάλλοντα, ενώ η συζήτηση μεταφέρεται σε πραγματικά ερωτήματα: ποιος βλέπει τη δραστηριότητά μου, πώς προτείνονται περιεχόμενα, πότε ένα μοτίβο συμπεριφοράς γίνεται ένδειξη κινδύνου; Έτσι, η ηθική των δεδομένων συνδέεται με την ιδιωτικότητα, τη συναίνεση, την προκατάληψη αλγορίθμων και την ευθύνη πλατφορμών και χρηστών. Με την αξιοποίηση των XR και του Metaverse, προσφέρεται μια βιωματική κατανόηση των ψηφιακών χώρων. Τα περιβάλλοντα εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας επιτρέπουν στους μαθητές/τριες να βιώσουν προσομοιώσεις κοινωνικών καταστάσεων με ελεγχόμενο, ασφαλή και αναστοχαστικό τρόπο. Η εμπειρία μπορεί να οργανωθεί γύρω από ερωτήματα: πώς νιώθει ένας παίκτης όταν δέχεται πίεση, πότε μια ομάδα γίνεται αποκλειστική, πώς αντιδρώ όταν βλέπω ρητορική μίσους; Η XR προσφέρει ισχυρή βάση για συζήτηση, όχι αυτοσκοπό. Μετά την εμπειρία ακολουθεί αποφόρτιση, συλλογική ανάλυση και σύνδεση με κανόνες ψηφιακής ασφάλειας. Η Ρομποτική δομείται πάνω στην συνεργασία, στους κανόνες και στην υπεύθυνη δράση. Η εκπαιδευτική ρομποτική ενισχύει την συνεργατική επίλυση προβλήματος, την εναλλαγή ρόλων, τους σαφείς κανόνες επικοινωνίας και την υπεύθυνη λήψη αποφάσεων μέσα στην ομάδα. Οι μαθητές/τριες σχεδιάζουν ακολουθίες ενεργειών, προβλέπουν συνέπειες και αναστοχάζονται πάνω στο πώς μικρές εντολές παράγουν σύνθετες συμπεριφορές. Η μεταφορά στο gaming είναι άμεση: οι κοινότητες λειτουργούν με κανόνες, ρόλους, μηχανισμούς επιβράβευσης και δυνατότητες θετικής ή αρνητικής επιρροής. Ο χώρος των Fabrication Lab υποστηρίζει τον σχεδιασμό, την 3D εκτύπωση, το laser engraving και τη δημιουργία υλικών προϊόντων που συνδέουν τη γνώση με κοινωνικές ανάγκες. Οι μαθητές/τριες μπορούν να δημιουργήσουν αφίσες, σύμβολα, κάρτες κανόνων, μικρά αντικείμενα υπενθύμισης ή πρωτότυπα εργαλείων για ασφαλή συμμετοχή σε online κοινότητες. Η παραγωγή υλικού και το μήνυμα δεν δίνονται μόνο από τον εκπαιδευτικό, αλλά σχεδιάζεται από τους ίδιους τους μαθητές.
Μέσω αυτού του δικτύου και τις συνέργειες των Κέντρων Καινοτομίας με ερευνητικά έργα, όπως το GEMS, όλοι οι εμπλεκόμενοι στην μαθησιακή διαδικασία, μαθητές/τριες, εκπαιδευτικοί, γονείς, πολιτεία και φορείς επωφελούνται σε πρακτικό επίπεδο, καθώς δημιουργούνται δίκτυα πρόληψης, ενημέρωσης, καλλιέργειας της κριτικής σκέψης και της ψηφιακής ενσυναίσθησης.
Μπορείτε να δείτε το Πρόγραμμα της εκδήλωσης εδώ
Μπορείτε να δείτε την πρόσκληση εδώ
Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για το έργο GEMS πατώντας εδώ
