«Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης» [21/3/2026]

Η ποίηση, σύμφυτη με την ανθρώπινη ύπαρξη από την αυγή της ιστορίας, υπερβαίνει τα όρια του απλού βιώματος, εισδύοντας στο πεδίο, τόσο των εμπειριών, όσο και των συναισθημάτων, νοηματοδοτώντας εκ νέου τον κόσμο, με την ποιητική γλώσσα να διανοίγει διαρκώς νέες προοπτικές. Αυτή ακριβώς η ικανότητά της να εκφράζει το δημιουργικό δυναμικό που ενυπάρχει στον άνθρωπο αποτελεί τον πυρήνα του θεσμικού εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, καθώς η UNESCO αναγνωρίζει στην ποίηση τις αρχές και τις αξίες που η ίδια προασπίζεται: ανθρώπινα δικαιώματα, ελευθερία, ανεκτικότητα.

Όπως διατύπωσε ο Γιώργος Σεφέρης—«Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα –και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε;»— η ποίηση προσδίδει στις λέξεις ειδικό βάρος, προσφέροντας λύτρωση απέναντι στην αγριότητα και τον παραλογισμό, που συχνά υπονομεύουν την πίστη μας στην ανθρώπινη φύση.

Ειδικότερα σήμερα, στον 21ο αιώνα, με τα πολεμικά μέτωπα να συγκλονίζουν την παγκόσμια κοινότητα, η ποίηση καλείται να επιτελέσει εκ νέου τον κρίσιμο ρόλο που της ανέθεσε ο Pablo Neruda όταν έγραψε ότι «Η ποίηση συνιστά ανέκαθεν μια πράξη ειρήνης. O ποιητής γεννιέται από την ειρήνη, όπως το ψωμί από το αλεύρι». Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι η UNESCO υπενθυμίζει «την αξία της ποιητικής γλώσσας στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας ειρήνης και μη βίας», αναγνωρίζοντας την οικουμενική δύναμη του ποιητικού λόγου να επουλώνει τις βαθιές πληγές που ανοίγει η βία.

Αυτή ακριβώς η βαθύτερη αναγκαιότητα για έναν λόγο που να λειτουργεί ως «μέσο αφύπνισης και έκφρασης της συνείδησης» οδήγησε την UNESCO στην επίσημη θεσμοθέτηση μιας Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, ως αποτέλεσμα εκτενούς διεθνούς διαβούλευσης που ανέδειξε παράλληλα τις «ανικανοποίητες αισθητικές ανάγκες» του σύγχρονου κόσμου. Η επιλογή της 21ης Μαρτίου, ημέρας της εαρινής ισημερίας για το Βόρειο Ημισφαίριο, ημέρας «ανανέωσης της φύσης» εδραιώνει την ποίηση ως αιώνιο «σύμβολο της δημιουργικότητας του ανθρώπινου πνεύματος». Μέσα από αυτό το πρίσμα, η ποιητική τέχνη αναγνωρίζεται διεθνώς ως ο ζωτικός χώρος που επιτρέπει στην κοινωνία «να ανακτήσει και να επιβεβαιώσει την ταυτότητά της», ενώ προκρίνεται η διαπίστωση του Delacroix ότι «δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση».

Το ψήφισμα της UNESCO που εγκρίθηκε στις 16 Νοεμβρίου 1999, κατά την 25η ολομέλεια, βάσει της έκθεσης της Επιτροπής IV υπό την προεδρία του Βασίλη Βασιλικού (σε συνέχεια αιτήματος του Μαρόκου), δικαίωσε μια προϋπάρχουσα ελληνική πρωτοβουλία. Το 1997, ο ποιητής Μιχαήλ Μήτρας είχε εισηγηθεί στο Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Συγγραφέων τον ορισμό μιας Ημέρας Ποίησης, με την ποιήτρια Λύντια Στεφάνου να προτείνει ως ενδεδειγμένη ημερομηνία την 21η Μαρτίου, «εκείνη τη μέρα που συνδυάζει το φως και το σκοτάδι, όπως η ποίηση». Έτσι, η Εταιρεία Συγγραφέων γιόρτασε την Ημέρα Ποίησης στην Ελλάδα ήδη στις 21 Μαρτίου 1998 και 1999, προτείνοντας μάλιστα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συγγραφέων την καθιέρωση της εαρινής ισημερίας ως Ευρωπαϊκής Ημέρας Ποίησης, προαγγέλλοντας την παγκόσμια καθιέρωσή της.

Εξάλλου, η σχέση της Ελλάδας με τον ποιητικό λόγο εδράζεται (και) στην αδιάλειπτη συνέχεια της γλώσσας μας. Όπως επιβεβαιώνει η UNESCO (28 Μαρτίου 2025), η ελληνική αποτελεί τη ζωντανή γλώσσα με τη μακροβιότερη συνεχή παρουσία στην Ευρώπη, αριθμώντας σαράντα αιώνες προφορικής και είκοσι οκτώ αιώνες γραπτής παράδοσης. Αυτό το ιστορικό βάρος, που εκτείνεται από το ομηρικό έπος και το δημοτικό τραγούδι έως τον Σολωμό και τον Καβάφη, ανέδειξε την ελληνική ποίηση σε παγκόσμια “υπερδύναμη” της σύγχρονης εποχής. H ακτινοβολία της χώρας μας επισφραγίστηκε με μια σειρά υποψηφίων ποιητών για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (Γεώργιος Σουρής, Κωστής Παλαμάς, Γεώργιος Δροσίνης, Άγγελος Σικελιανός, Γιάννης Ρίτσος) και κορυφώθηκε με δύο ιστορικές βραβεύσεις.

Το 1963, ο Γιώργος Σεφέρης τιμήθηκε «για την έξοχη λυρική του γραφή, εμπνευσμένη από ένα βαθύ αίσθημα για τον κόσμο του ελληνικού πολιτισμού». Στην ιστορική ομιλία του, ο ποιητής υπογράμμισε τη σημασία της αναγνώρισης της ποίησης εν γένει, ακόμα και εάν προέρχεται από έναν «μικρό λαό»: «Πιστεύω ότι η ποίηση είναι αναγκαία σε τούτον τον σύγχρονο κόσμο, τον βασανισμένο από τον φόβο και την ανησυχία». Το 1979, η Σουηδική Ακαδημία βράβευσε τον Οδυσσέα Ελύτη «για την ποίησή του, η οποία, με φόντο την ελληνική παράδοση, αποδίδει με αισθητική δύναμη και πνευματική οξυδέρκεια τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για ελευθερία και δημιουργικότητα». O Ελύτης στην εμβληματική ομιλία του κατέληξε: «Κάποια μέρα τα δόγματα που κρατούν τους ανθρώπους αλυσοδεμένους θα διαλυθούν μπροστά σε μια συνείδηση τόσο πλημμυρισμένη από φως που θα γίνει ένα με τον Ήλιο, και θα φτάσει σε εκείνες τις ιδανικές ακτές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ελευθερίας».

Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αντιλαμβανόμενο την αξία και τη σημασία της ποίησης προσφέρει στις φοιτήτριες και στους φοιτητές του την –κατά τον Ελύτη– «ποιητική νοημοσύνη» που «στηρίζεται σε μια σωστή συναισθηματική και ψυχική αγωγή», με στόχο τη διαμόρφωση πολιτών που φέρουν εντός τους τα ιδανικά του ανθρωπισμού. Εδώ ακριβώς συγκλίνει η αποστολή του Πανεπιστημίου μας με τη στόχευση της UNESCO: η ενασχόληση των νέων με την ποίηση αποτελεί μέσο αφύπνισης και αυτογνωσίας.

Εξάλλου, στο ΕΚΠΑ, ο εορτασμός της ποίησης δεν περιορίζεται σε μία Ημέρα: ο ποιητικός λόγος διδάσκεται και ερευνάται, ιδίως στη Φιλοσοφική Σχολή, που θεραπεύει τις ανθρωπιστικές επιστήμες και τέχνες, αλλά αναδεικνύεται και σε άλλες Σχολές, μέσα από πλήθος εκδηλώσεων, διεπιστημονικών σεμιναρίων και διακαλλιτεχνικών δράσεων, που καθιστούν την τέχνη της ποίησης ζωογόνο δύναμη που υπερβαίνει τα όρια των επιστημών.

Σε κεντρικό επίπεδο, το ΕΚΠΑ υλοποιεί τρεις αλληλένδετες δράσεις που ανταποκρίνονται με ακρίβεια στις προτάσεις της UNESCO για την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, στο πλαίσιο της σειράς εκδηλώσεων «Το ΕΚΠΑ στην πόλη» σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων. Ο ετήσιος «Φοιτητικός Ποιητικός Διαγωνισμός» αναδεικνύει νέες ποιητικές φωνές, συμβάλλοντας στην προβολή και ανάδειξη νέων δημιουργών. Η σειρά εκδηλώσεων «Ποίηση: Το Αρνητικό της Σιωπής» επαναπροσδιορίζει την καθημερινότητα της πόλης, εντάσσοντας τον ποιητικό λόγο στην αστική ζωή μέσα από ποικίλες επιστημονικές και πολιτιστικές δράσεις, αποκαθιστώντας τον διάλογο ανάμεσα στην ποίηση και τις άλλες τέχνες. Τέλος, εδώ και τρία χρόνια, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, στην καρδιά της πόλης, στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου μας, λαμβάνει χώρα η μεγάλη γιορτή της ποίησης, ο «Μαραθώνιος Ποίησης», ανοικτός σε κάθε πολίτη.
Και εάν χρειαζόμαστε ένα τελευταίο λόγο για να ορίσουμε γιατί αξίζει, ιδίως στον 21ο αιώνα, να γιορτάζουμε την ποίηση, ας τον δανειστούμε από τον Γιάννη Ρίτσο («Ο ποιητής», Τα αρνητικά της σιωπής, 1987):

Όσο κι αν βρέχει το χέρι του μες στο σκοτάδι,
το χέρι του δε μαυρίζει ποτέ. Το χέρι του
είναι αδιάβροχο στη νύχτα. Όταν θα φύγει
(γιατί όλοι φεύγουμε μια μέρα) θαρρώ θα μείνει
ένα γλυκύτατο χαμόγελο στον κόσμο ετούτον
που αδιάκοπα θα λέει «ναι» και πάλι «ναι»
σ’ όλες τις προαιώνιες διαψευσμένες ελπίδες.

Αυτό το «ναι» — επίμονο, ανυποχώρητο, αδιάβροχο στο σκοτάδι — είναι το «ναι» που λέει η ποίηση στον άνθρωπο. Και είναι, επίσης, το «ναι» που λέει το Πανεπιστήμιο μας στα ιδεώδη του ανθρωπισμού και του πολιτισμού.

Δημήτριος Λ. Δρόσος
Καθηγητής
Κοσμήτωρ Φιλοσοφικής Σχολής
Ε.Κ.Π.Α.

​